ఋగ్వేదము

ఋగ్వేదంమొత్తం 10 మండలాలనుకలిగిఉందివాటిలో 1028 సూక్తులుకలవు

1.     వ మండలముసూక్తము 1

 

శ్లోకం 1.               అగ్నిమ్ఈళేపురోహితంయజ్ఞస్యదేవమ్ఋత్విజమ్ |
హోతారంరత్నధాతమమ్ ||

అర్థం:                   నేనుఅగ్నిదేవుణ్నిప్రార్థిస్తున్నాను. ఆయనేయజ్ఞంలోముందుండి, దేవతలకుహవనలుఅందించేపురోహితుడు,ఆయనేఅతిశ్రేష్ఠమైనధనాన్నిప్రసాదించేదేవుడు.”

భావం:                నేనుఅగ్నిదేవుణ్నిప్రార్థిస్తున్నాను. ఆయనేయజ్ఞంలోముందుండి, దేవతలకుహవనాలుసమర్పించేపురోహితుడు.  ఆయనేయజ్ఞానికిసంబంధించినదేవుడు. ఆయనేగొప్పధనసంపదలనుప్రసాదించేవాడు.”

 

శ్లోకం2.            అగ్నిఃపూర్వేభిర్ఋషిభిర్ఈడ్యోనూతనైర్ఉత |
 స దేవాఏహవక్షతి ||

అర్థం :                 అగ్నిదేవుడుపూర్వకాలంలోఋషులచేత, ఇప్పుడుకూడామనచేతపూజింపబడతాడు. ఆయనమనయజ్ఞాలనుదేవతలవద్దకుతీసుకెళ్తాడు.”

భావం:             “అగ్నిదేవుడుగతకాలంలోప్రాచీనఋషులచేస్తుతింపబడ్డాడు. ఇప్పుడుకూడాకొత్తకొత్తఋషులుఆయన్నిస్తుతిస్తున్నారు. ఆయనేదేవతల్ని ఈ యజ్ఞస్థలానికిఆహ్వానిస్తూ, వాటినిఇక్కడికితీసుకురాగలడు.”

శ్లోకం 3.           అగ్నినారయిమ్అశ్నవత్పోషమ్ఏవదివే–దివే |
యశసంవీరవత్తమమ్ ||

అర్థం :                 అగ్నిద్వారామేముసంపదను, మంచిపోషణను, మంచిపేరుప్రతిష్టనుమరియుశక్తివంతమైనసంతానాన్నిపొందగలము.”

భావం :               ఈ మంత్రంలోఅగ్నిభక్తిఫలితాన్నివివరించారు,  అగ్నిదేవుడినియజ్ఞంలోపూజించటంవలనసంపదసమృద్ధిరోజుకోఅభివృద్ధిమంచిపేరువీరపుత్రులు (ధైర్యవంతులైనసంతానము)  పొందగలమనిచెప్పడంజరిగింది. అంటే, అగ్నిదేవునిఉపాసనజీవితంలోనూ, కుటుంబంలోనూశుభఫలితాలనుతెస్తుందిఅని ఈ శ్లోకంద్వారావేదంఉపదేశిస్తోంది.

శ్లోకం 4.              అగ్నేయంయజ్ఞమ్అధ్వరంవిశ్వతఃపరిభూర్అసి |
 స ఇద్దేవేషుగచ్ఛతి ||

అర్థం :                 అగ్ని! నీవుఅన్నివైపులారక్షణగాఉండి, మనయజ్ఞాన్నిదేవతలవద్దకుచేర్చతావు.”

భావం :               ఈ మంత్రంలోఅగ్నిదేవునిరక్షకస్వభావంమరియుదూతగాచేసేపాత్రనువివరించారు.  అగ్నిదేవుడుయజ్ఞాన్నిఅన్నివైపులాకాపాడతాడుహవనఫలితాలనుదేవతలదగ్గరకుసురక్షితంగాచేర్చుతాడుఅంటే, యజ్ఞవేదికిఅగ్నిదేవుడిపాత్రఎంతకీలకమో, ఆయన్నిప్రార్థించకుండానేయజ్ఞంపూర్తికావడంఅసాధ్యంఅనేసందేశాన్ని ఈ మంత్రంద్వారావేదంచెబుతోంది.

 

శ్లోకం 5.              అగ్నిర్హోతాకవిక్రతుఃసత్యశ్చిత్రశ్రవస్తమః |
దేవోదేవేభిర్ ఆ గమత్ ||

అర్థం :                 అగ్నిహోతాగాయజ్ఞంలోపనిచేస్తాడు. అతడుజ్ఞానమంతాతెలిసినవాడు, గొప్పనామధేయాన్నికలిగినవాడు. ఆయనఇతరదేవతలతోకలిసిమనదగ్గరికిరావాలి.”

భావం:                ఈ మంత్రంద్వారాఅగ్నిదేవునివిశిష్టగుణగణాలనుమరియుయజ్ఞానికిఆయన్నిఇతరదేవతలతోకలిసిఆహ్వానించటంవేదంతెలియజేస్తోంది, అర్థంఏమిటంటేయజ్ఞానికిముందుఅగ్నిదేవుణ్నిపిలిచి, ఆయన్నిస్తుతించటంవలన అతడుఇతరదేవతల్నికూడఆహ్వానించి, హవనలుసమర్పించి, యజ్ఞాన్నిసాఫల్యంగాచేయిస్తాడు. అందుకేఅగ్నిదేవుడుదూత, హోతా, కవి, సత్యవంతుడు, కీర్తిశాలిఅనేవిశేషణాలతోవర్ణించబడ్డాడు.

శ్లోకం 6.              యద్అఙ్గదాశుషేత్వమ్అగ్నేభద్రంకరిష్యసి |
తవేత్తత్సత్యమ్అఙ్గిరః ||

అర్థం :                  ఓ అగ్నిదేవుడా! నువ్వుభక్తుడికిమంగళకరమైనదాన్నిప్రసాదిస్తే, అదిఖచ్చితంగానువ్వునిస్సందేహంగానిలుపుకునేవాగ్ధానం. నీవాక్కుఎప్పుడూనిజమవుతుంది, ఓ అంగిరసవంశస్థుడా

భావం:                ఈ మంత్రంలోఅగ్నిదేవునివాగ్దత్తంస్థిరత్వాన్ని,  అంటేఆయనఇచ్చేఆశీర్వాదంతప్పదు, భక్తుడుకోరుకున్నమంగళకరఫలితాన్నిఆయనతప్పకుండాఇస్తాడన్నవిశ్వాసాన్నిస్పష్టంగాప్రకటించారు, వేదకాలంలోదైవసన్నిధిలోనూ, దేవునిమాటలోనూఅసత్యంఉండదని, అగ్నిదేవుడుమనోభీష్టాన్నినెరవేర్చేవాడనిభావించి ఈ మంత్రంపఠించేవారు.అందుకే ఈ మంత్రంఅగ్నిదేవునివాక్చాతుర్య, వాగ్దత్తనిస్చలత” కుప్రతీక.

శ్లోకం 7.              ఉపత్వాగ్నేదివే–దివేదోషావస్తర్ధియావయమ్ |
నమోభరన్తఏమసి ||

అర్థం:               ఓ అగ్నీ!ప్రతి రోజు ఉదయాన్నే మేము నీకు జ్ఞానంతో కూడిన మనస్సుతో సమర్పణగా వస్తున్నాం.మేము నీకు నమస్కారాలను అర్పిస్తున్నాం.

భావం:                ఈ మంత్రంలో భక్తుని నిత్య ప్రార్థనా దృక్పథం ప్రతిఫలిస్తుంది:నీ వద్దకు మేము వచ్చుచున్నాముప్రతి రోజూ, ప్రతి ఉదయంరాత్రి సమయంలో, ఉదయం సమయంలో కూడాజ్ఞానంతో, బుద్ధితోమేమునమస్కారాలతో మేము నిన్ను చేరుతున్నాముభక్తుడు అగ్నినినిత్యంగా, ఆరాధనతో, బుద్ధి సహితంగాపూజిస్తున్నానని ప్రకటిస్తున్నాడు.

శ్లోకం 8.              రాజన్తమ్అధ్వరాణాంగోపామ్ఋతస్యదీదివిమ్ |
వర్ధమానంస్వేదమే ||

అర్థం:                  అగ్నీ దేవుడుయజ్ఞాల రాజు,సత్యధర్మాల కాపరిగా,ప్రకాశమానంగా, తన ఇంటిలోప్రతిరోజూప్రముఖతతో పెరుగుతూఉంటాడు.

భావం:                ఈ శ్లోకం అగ్ని యొక్క ప్రధాన పాత్రను వివరిస్తుంది:యజ్ఞాలకు రాజైనవాడుఋతం (ధర్మం, సత్యం) యొక్క పరిరక్షకుడువెలుగులు వెదజల్లే వాడు (తేజోమయుడు)తన స్వగృహంలో ఎదుగుతున్నవాడు, పూజల వలన గొప్పతనాన్ని పొందుతున్నవాడుఅగ్నిని కేవలం ఒక శక్తిగా కాకుండా, ధ్యేయ స్వరూపుడిగా, యజ్ఞాధిపతిగా, ధర్మ సంరక్షకుడిగాఈ శ్లోకం వర్ణిస్తోంది.

1వ మండలముసూక్తము 2

శ్లోకం 1.               వాయవ్ ఆ యాహిదర్శతేమేసోమాఅరంకృతాః |
తేషాంపాహిశ్రుధీహవమ్ ||

అర్థం:               ఓ వాయుదేవా!నీవు దర్శించదగినవాడవు.మా కోసం ప్రత్యేకంగా సిద్ధం చేసిన సోమ పానాలను రాగవచ్చు.అవి రక్షించు,
మా పిలుపును విను.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు వాయుదేవునిని ఇలా ప్రార్థిస్తున్నాడు:వాయవ్ ఆ యాహిదర్శతే → ఓ వాయూ! నీవు దర్శనీయుడవు, అందుకే రామేము నీ కోసం సిద్ధం చేసిన సోమపానములు ఉన్నాయివాటిని అనుగ్రహించి పానము చేయుమా హవన పిలుపును వినుభక్తుడు వాయుదేవునినిప్రేమతో పిలవడం, ఆత్మీయతతో సోమపానము ఆహ్వానం చేయడం, మరియుపిలుపును స్వీకరించమని వేడుకోవడంఈ మంత్రంలో నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి, “వాయుదేవా! మేమునీకోసంసిద్ధంచేసినసోమరసాలనుత్రాగేందుకురావు.వాటినిరక్షించి, మాపిలుపునువినిపించు.”

శ్లోకం2.               వాయఉక్థేభిర్జరన్తేత్వామ్అచ్ఛాజరితారః |
సుతసోమాఅహర్విదః ||

అర్థం:               ఓ వాయుదేవా!పూజాకర్తలు తమఉక్థములతో (స్తోత్రాలు/స్తుతులు) నిన్ను చేరదలుచుకుంటారు, వారు సోమ పానాన్ని సిద్ధం చేసిన వారు, మరియు నిన్ను ప్రతిదినం పిలిచే భక్తులు.

భావం:             ఈ మంత్రంలో వాయుదేవుని శ్రేష్ఠతను ఇలా వర్ణిస్తున్నారు:స్తుతుల ద్వారా నిన్ను చేరడానికి ప్రయత్నిస్తారునిన్ను చేరేందుకుసోమపానాన్ని సిద్ధం చేసినవారుప్రతి రోజూ నిన్ను ఆరాధించేవారుఈ శ్లోకం ద్వారావాయుదేవుడు నిత్యం ఆరాధింపబడే దేవత, సోమయాగాల్లో ముఖ్య భోక్తా, మరియుస్తుతుల ద్వారానే చేరగలిగిన శ్రేష్ఠుడుఅనే బోధ కలుగుతుంది.

 

శ్లోకం3.               వాయోతవప్రపృఞ్చతీధేనాజిగాతిదాశుషే |
ఉరూచీసోమపీతయే ||

అర్థం:                   ఓ వాయు దేవా! నీ ధేనువు (గావి) విశాలంగా పాలు ఇస్తూ, నీ భక్తుడైన యజమానుని వైపు వస్తోంది, ఆ గావి విశాలమైన మార్గంలో సోమపానానికి సిద్ధంగా ఉంది.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో వాయు దేవునికి అర్పణమైనయజ్ఞధార (గావి) భక్తునికి పాలిస్తూ వస్తున్నదిగా చిత్రీకరించబడింది. ఇది వేదాల్లోని సమృద్ధి, ప్రసాదం, భక్తికి ఫలితంగా వచ్చే దైవ అనుగ్రహాన్ని సూచిస్తుంది. వాయువు అందించే సోమపాన యజ్ఞానికి శుభదాయకంగా ఉంటుంది.

శ్లోకం 4.              ఇన్ద్రవాయూఇమేసుతాఉపప్రయోభిర్ ఆ గతమ్ |
ఇన్దవోవామ్ఉశన్తిహి ||

అర్థం :             ఓ ఇంద్ర దేవా! ఓ వాయు దేవా! మేము పిండిన ఈ సోమరసం సిద్ధంగా ఉంది—దయచేసి మీ రథములతో త్వరగా రండి. ఈ సోమరసపు బిందువులు మీ ఇద్దరినీ ఆతురంగా ఆహ్వానిస్తున్నాయి.

భావం:                యజ్ఞ కర్మలో భక్తితో సిద్ధం చేసిన దానాలు (సోమరసం) దేవతలను ఆహ్వానించడానికి సంకేతంగా ఉంటాయి. ఇక్కడ ఇంద్ర (శక్తి,    విజయము) మరియు వాయు (ప్రాణశక్తి, చలనం) కలిసి రావాలని పిలుపు ఇస్తున్నారు. మనం శ్రద్ధగా సిద్ధం చేసిన పనులు, ప్రార్థనలు, సేవఇవి అన్నీ దైవకృపను ఆకట్టుకునే “సోమరసం”లాంటివి. మన సమర్పణ నిజాయితీగా ఉన్నప్పుడు దైవ అనుగ్రహం (శక్తి + ప్రాణం) మన జీవితంలో ప్రవేశిస్తుంది అన్న బోధ ఈ మంత్రంలో ఉంది.

శ్లోకం 5.              వాయవ్ఇన్ద్రశ్ చ చేతథఃసుతానాంవాజినీవసూ |
తావ్ ఆ యాతమ్ఉపద్రవత్ ||

అర్థం:                  ఓ వాయు దేవా! ఓ ఇంద్రుడా! మీరు పిండినసోమరసాలను ఎంతో ఇష్టపడతారు. మీరు బహుమతులు పంచే శక్తివంతమైన రథాలపై మా వద్దకు త్వరగా రండి.

భావం:             ఈ మంత్రంలో భక్తుడు ఇంద్రుడు మరియు వాయు దేవతల్ని కలిసి ఆహ్వానిస్తున్నాడు. వారు సోమయాగ ఫలితాన్ని ఆస్వాదించే వర్తకుల్లా, రథస్వారుల్లా వస్తారని అంటున్నారు, ఇది భక్తి, సమర్పణ మరియు శ్రద్ధతో చేసిన కార్యాలకు దేవతలు ప్రతిస్పందిస్తారని తెలియజేస్తుంది. మనం శుద్ధహృదయంతో ప్రయత్నిస్తే శక్తి (ఇంద్ర) మరియు ప్రాణశక్తి (వాయు) మన పక్కనికి చేరతాయి.

శ్లోకం 6.              వాయవ్ఇన్ద్రశ్ చ సున్వత ఆ యాతమ్ఉపనిష్కృతమ్ |
మక్ష్వ్ఐత్థాధియానరా ||

అర్థం:               ఓ వాయు దేవా! ఓ ఇంద్రుడా! సోమరసం పిండిస్తున్న యజమాని వద్దకు ఈ యజ్ఞ ప్రదేశానికి త్వరగా రండి. మీరు తెలివైనవారిగా వచ్చి ఈ యజ్ఞాన్ని ఆనందంగా ఆస్వాదించండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుడు మరియు వాయువును తెలివి, చతురత కలిగిన దేవతలుగా పొగిడుతూ పిలుస్తున్నాడు. వారు యజ్ఞాన్ని సమీపించి భక్తుడు సమర్పించిన సోమరసాన్ని ఆనందంగా స్వీకరించాలని కోరుతున్నాడు, ఇది మనం చేసిన కర్మ (యజ్ఞము), మన శ్రద్ధ (ధీ), మరియు ఆధ్యాత్మికత (సమర్పణ) దైవాన్ని ఆకర్షిస్తాయని తెలియజేస్తుంది. అప్పుడు దైవానుగ్రహం మన పై విరజిల్లుతుంది.

శ్లోకం 7.              మిత్రంహువేపూతదక్షంవరుణం చ రిశాదసమ్ |
ధియంఘృతాచీంసాధన్తా ||

అర్థం:               నేను మిత్ర దేవుణ్ని, పవిత్రమైన తెలివి కలవాడిని, మరియు పాపాలను తొలగించే వరుణ దేవుణ్ని పిలుస్తున్నాను. వారు మా బుద్ధిని, మా ఆలోచనలను ఘృతంలా పవిత్రంగా చేసి దారి చూపాలని కోరుతున్నాను.

భావం:                ఈ మంత్రం మన ఆంతర్యాన్ని శుద్ధి చేయడానికి దేవతలైన మిత్ర మరియు వరుణులను ఆహ్వానిస్తుంది. మిత్రుడు స్నేహ, క్రమశీలతను, వరుణుడు నీతి, నియమాలను ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు, భక్తుడు వారిని తన బుద్ధి మరియు ఆత్మను శుద్ధిచేయమని ప్రార్థిస్తున్నాడు. మన ఆలోచనలు స్వచ్ఛంగా ఉన్నపుడే మనం నిజమైన ధర్మమార్గంలో నడవగలుగుతాము అనే సందేశం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

శ్లోకం 8.              ఋతేనమిత్రావరుణావ్ఋతావృధావ్ఋతస్పృశా |
క్రతుమ్బృహన్తమ్ఆశాథే ||

అర్థం:                  ఋతమార్గాన్ని (సత్య ధర్మాన్ని) అనుసరించే మిత్రుడు మరియు వరుణుడు, ధర్మాన్ని పెంపొందిస్తూ, గొప్ప సంకల్పాన్ని (శుద్ధమైన ఆలోచనను) స్వీకరిస్తున్నారు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో మిత్రుడు మరియు వరుణుడు ధర్మ మార్గాన్ని (ఋతాన్ని) రక్షించేవారిగా వర్ణించబడ్డారు. వారు తమ కర్తవ్యాన్ని ఎంతో శ్రద్ధగా, సత్యాన్ని ఆశ్రయించి నిర్వర్తిస్తారని చెప్పబడింది, మనకు దివ్య మార్గదర్శకులుగా వారు ఉండాలని, వారు ఆశ్రయించే గొప్ప క్రతువు (ఆలోచన, ధ్యేయం) మనలో కూడా నిలవాలని ఈ శ్లోకంతో ఆకాంక్షించబడింది, ఈ శ్లోకం నైతికత, నిజాయితీ, ధర్మవంతమైన ఆలోచనలు మరియు సంకల్ప శుద్ధి యొక్క గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తుంది.

 

శ్లోకం 9.              కవీనోమిత్రావరుణాతువిజాతాఉరుక్షయా |
దక్షందధాతేఅపసమ్ ||

అర్థం:               జ్ఞానులు / సమగ్ర దృష్టి కలవారుమహాత్ములైన మిత్రుడు మరియు వరుణుడు తమ విస్తారమైన శక్తితో, మాకు చతురతను, కార్యశక్తినిప్రసాదించుగాక.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో మిత్ర మరియు వరుణ దేవతలు “కవీ” (జ్ఞానవంతులు), “తువిజాతా” (బలవంతులు), “ఉరుక్షయా” (విశాల స్వభావములు కలవారు)గా ప్రశంసించబడ్డారు, వారు భక్తులకు చతురత (దక్షత), కార్యనిర్వహణ శక్తిని అందించాలని ప్రార్థన ఉంది, ఈ శ్లోకం మనలో నైపుణ్యం, జ్ఞానం మరియు ధర్మపూరితకార్యశక్తి రావాలని కోరుకునే భావంతో నిండి ఉంది. అంటే మనం చేసే పనుల్లో శక్తి, విజ్ఞానం, సమర్ధతా రావాలంటే దైవ అనుగ్రహం అవసరం.

1.        వ  మండలము  సూక్తము 3

శ్లోకం 1.               అశ్వినాయజ్వరీర్ఇషోద్రవత్పాణీశుభస్పతీ |
పురుభుజాచనస్యతమ్ ||

అర్థం:               ఓ అశ్వినీదేవతలారా! మీరు శుభ ఫలితాలను అందించేవారు, త్వరిత చేతులు కలిగినవారు, మంగళకరులైన నాయకులుగా ఎంతో మందికి సేవలు అందించేవారు. దయచేసి మాకు ఆహారము, శుభ ఫలితాలను ప్రసాదించి మమ్మల్నిఆనందింపజేయండి.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అశ్వినీదేవతలను వేడుకుంటున్నాడు. వారు యజ్ఞానికి సహకరించే శక్తులు, శుభ ఫలితాలను తేచే దేవతలుగా వర్ణించబడ్డారు. వారు దయాగుణంతో, వేగంగా స్పందించే స్వభావంతో భక్తులను కాపాడతారని ఈ శ్లోకంలో పేర్కొనబడింది.

శ్లోకం 2.              అశ్వినాపురుదంససానరాశవీరయాధియా |
ధిష్ణ్యావనతంగిరః ||

అర్థం:                   ఓ అశ్వినీదేవతలారా! మీరు మహత్తర శక్తులు, బుద్ధితో అనేక విధాలుగా కార్యసిద్ధి చేయగలిగే వారు. మీరు మీ దివ్య ఆసనాలపై కూర్చొని మా ప్రార్థనలను వినండి మరియు మమ్మల్ని అనుగ్రహించండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అశ్వినీదేవతలను బలవంతులు, చాతుర్యవంతులు, కార్యదక్షులుగా వర్ణిస్తూ – వారు భక్తుల ప్రార్థనలకు స్పందించే దయామయులు కావాలని ప్రార్థిస్తున్నాడు, వారి అనుగ్రహం ద్వారా మానవుడు శక్తిని, జ్ఞానాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని సంపాదించగలడని సంకేతం.

శ్లోకం 3.              దస్రాయువాకవఃసుతానాసత్యావృక్తబర్హిషః |
 ఆ యాతంరుద్రవర్తనీ ||

 

అర్థం:               ఓ అశ్వినీదేవతలారా! మీరు యవ్వనంతో కూడినవారు, జ్ఞానవంతులూ, అద్భుత క్రియాశీలత గలవారు. పిండినసోమరసములు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. శుభ్రమైన యజ్ఞస్థలానికి, శక్తిమంతుల మార్గంలో రండి.

భావం:             ఈశ్లోకంలోఅశ్వినీదేవతలను “దస్రా“, “యువాకవః“, “నాసత్యా” అనేశబ్దాలతోపొగిడారు. వారుయవ్వనంతోశక్తివంతులుగాఉండి, భక్తులకోరికలుతీర్చేవిశేషసామర్థ్యాన్నికలవారు, ఈశ్లోకంద్వారాభక్తుడుశుభ్రతతోచేసినయజ్ఞానికిదేవతలనుఆహ్వానిస్తున్నాడు. ఇదిమనజీవితంలోకూడాశుభ్రత, నిశ్చలమైనసంకల్పం, మరియుశ్రద్ధతోచేసినకార్యాలుదేవతాఅనుగ్రహాన్నిఆకర్షిస్తాయనితెలియజేస్తుంది.

 

శ్లోకం 4.              ఇన్ద్రాయాహిచిత్రభానోసుతాఇమేత్వాయవః |
అణ్వీభిస్తనాపూతాసః ||

అర్థం:               ఓ ఇంద్రదేవా! వివిధ తేజస్సులతో ప్రకాశించే వారవు. ఈ సోమరసాలు నీ కొరకు సిద్ధం చేయబడ్డవి. ఇవి శుభ్రంగా, పవిత్రంగా పిండబడ్డవి. దయచేసి వచ్చి వీటిని స్వీకరించు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రునిని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆహ్వానిస్తున్నాడు. ఇంద్రుడు తేజోమయుడుగా, శక్తిమంతుడుగా వర్ణించబడ్డాడు. భక్తుడు చేసిన సమర్పణ (సుతా = సోమరసం) శుభ్రతతో, పవిత్రతతో సిద్ధం చేయబడ్డదని తెలియజేస్తూ, దైవాన్ని ఆహ్వానిస్తున్నాడు.ఇది మన జీవితానికి కూడా వర్తిస్తుంది  మనం శ్రద్ధతో, పవిత్ర హృదయంతో చేసిన సమర్పణలను దైవం గౌరవంగా స్వీకరిస్తుంది. మన తేజస్సు, మన భక్తి, మన సమర్పణ  ఇవే దేవతలను ఆకర్షించే మార్గం అన్న సందేశం ఇందులో నిగూఢంగా ఉంది.

 

 

శ్లోకం 5.              ఇన్ద్రాయాహిధియేషితోవిప్రజూతఃసుతావతః |
ఉపబ్రహ్మాణివాఘతః ||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రదేవా! బుద్ధితో, ప్రార్థనతో మేము నిన్ను పిలుస్తున్నాము. జ్ఞానులు చేసిన ఆహ్వానంతో నీవు రమ్ము. సోమరసం సిద్ధంగా ఉంది, గానం చేస్తున్న మా వేద మంత్రాల దగ్గరకు, మా భక్తుల వద్దకు రమ్ము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఇంద్రుని భక్తులు శ్రద్ధగా, జ్ఞానంతో పిలుస్తున్నారు. ఆయనను సోమయాగానికి ఆహ్వానిస్తూ — వేద మంత్రాలతో, శుద్ధమైన మనస్సుతో పిలుస్తున్నారు. ఇది మన ఆత్మార్పణానికి ప్రతీక. మనం ఏ పనినైనా శ్రద్ధగా, భక్తితో చేస్తే దానిలో దైవికశక్తి చేర్చబడుతుంది. ప్రార్థనలో ఉన్న మాధుర్యం, మనసు నిబద్ధత  ఇవే దైవాన్ని ఆకర్షించే మార్గాలు.

శ్లోకం 6.              ఇన్ద్రాయాహితూతుజానఉపబ్రహ్మాణిహరివః |
సుతేదధిష్వనశ్చనః ||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రదేవా! మేము చేసిన వేదగానాల ద్వారా నిన్ను కీర్తిస్తూ పిలుస్తున్నాము. నీ హరిరథంపై వచ్చి, ఈ సోమరసాన్ని మాకు అనుగ్రహించు, మమ్మల్నికాపాడుము.

భావం:                ఈ శ్లోకం ద్వారా భక్తుడు ఇంద్రుని వైభవంగా ఆహ్వానిస్తున్నాడు  వేద గానాల గౌరవంతో, హరిరథంపై వచ్చే దేవుడిగా. ఇంద్రుడు సోమయాగంలో ముఖ్య పాత్రధారి, అతని అనుగ్రహం కోసమే యజ్ఞం జరుగుతోంది. ఈ శ్లోకం భక్తి, గానం, మరియు శుద్ధసంకల్పంతో దైవాన్ని ఆకర్షించాలన్న భావనను ప్రతిబింబిస్తుంది, మన జీవితంలో కూడా  ప్రార్థన శ్రద్ధగా, కీర్తిగా, పూజగా చేసినప్పుడు  దైవ అనుగ్రహం మన కోసం ప్రాప్తిస్తుంది అనే సందేశం ఇందులో దాగి ఉంది.

 

శ్లోకం 7.              ఓమాసశ్చర్షణీధృతోవిశ్వేదేవాస ఆ గత |
దాశ్వాంసోదాశుషఃసుతమ్ ||

అర్థం:               ఓ ప్రజలను రక్షించే విశ్వదేవతలారా! మేము “ఓమ్” అనే పవిత్ర ధ్వనితో మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాము. మీరు దాతృత్వ స్వభావంతో, భక్తుడు సమర్పించిన సోమరసాన్ని స్వీకరించడానికి రండి.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు విశ్వదేవతలను పిలుస్తున్నాడు — వారు ప్రజల కాపాదులుగా, దాతృత్వ స్వభావంతో ఉన్నవారుగా. “ఓమ్” ధ్వని ద్వారా, మంత్రోచ్చారణ ద్వారా, భక్తి ద్వారా దేవతలను ఆహ్వానించడమూ, సోమరసం (అనగా, శుద్ధ భక్తి)ను వారికి సమర్పించడమూ వేద సంప్రదాయంలోని ముఖ్యమైన ప్రక్రియ, ఈ శ్లోకం భక్తి, పిలుపు, మరియు సమర్పణ అనే త్రివేణి మార్గంలో దేవతలను ఆకర్షించగలమన్న నమ్మకాన్ని కలుగజేస్తుంది.

శ్లోకం 8.              విశ్వేదేవాసోఅప్తురఃసుతమ్ ఆ గన్తతూర్ణయః |
ఉస్రాఇవస్వసరాణి ||

అర్థం:                  ఓ విశ్వదేవతలారా! మీరు అద్భుత కార్యాలు చేసే వారు. దయచేసి వేగంగా వచ్చి, భక్తులు పిండినసోమరసాన్ని స్వీకరించండి. గోవులు తమ సహచరుల దగ్గరకు తొందరగా వెళ్లేలా, మీరు కూడా త్వరగా రండి.

భావం:                ఈ శ్లోకం భక్తుని హృదయ పూర్వక ఆహ్వానం. విశ్వదేవతలు భక్తుల కోరికలను త్వరగా తీర్చే అద్భుతశక్తులుకలవారు. ఇక్కడ సోమరసం象శ్రద్ధతో, పవిత్రతతో సిద్ధం చేయబడ్డ భక్తి సంకేతంగా ఉంది. గోవులు ఉదయాన్నే తమ సహచరుల వద్దకు తొందరగా పరుగులు తీసేలా దేవతలు కూడా భక్తుల దగ్గరకు త్వరగా రావాలని ప్రార్థన, ఈ శ్లోకంలోఆహ్వానం, వేగం, సంకల్ప శుద్ధిఅనే భావనల సమ్మేళనం ఉంది మనం భక్తితో, స్వచ్ఛ హృదయంతో పిలిస్తే, దేవతలు శీఘ్రంగా స్పందిస్తారు అనే సందేశం ఇందులో వ్యక్తమవుతుంది.

 

శ్లోకం 9.              విశ్వేదేవాసోఅస్రిధఏహిమాయాసోఅద్రుహః |
మేధంజుషన్తవహ్నయః ||

అర్థం:                   ఓ విశ్వదేవతలారా! మీరు మాకు రక్షణ కలిగించే శక్తిమంతులు, హానిని కోరనివారు. మీరు మేధస్సును (జ్ఞానాన్ని, యజ్ఞాన్ని) ప్రేమించి స్వీకరించండి. మీరు అగ్నివలె పవిత్ర తేజస్సుతో పరిపూర్ణులై ఈ యజ్ఞానికి రండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు విశ్వదేవతలను రక్షకులుగా, హానికలగనివారుగా, జ్ఞానాన్ని/యజ్ఞాన్ని అభిమతించేవారుగా వర్ణిస్తున్నాడు.
దేవతలు మనకు మేధస్సు (ధార్మిక జ్ఞానం, బుద్ధి) ప్రసాదించాలని కోరుతూ, వారు పవిత్రమైన తేజస్సుతో కూడి యజ్ఞాన్ని ఆమోదించాలని ప్రార్థిస్తున్నాడు, ఈ శ్లోకం మనమూ దైవాన్ని రక్షణకర్తలుగా చూస్తూ, నమ్మకంతో పిలిస్తే వారు మన జ్ఞానం, బుద్ధి, శక్తిని అభివృద్ధి చేస్తారని విశ్వాసాన్ని నింపుతుంది.

శ్లోకం 10.            పావకానఃసరస్వతీవాజేభిర్వాజినీవతీ |
యజ్ఞంవష్టుధియావసుః ||

అర్థం:               మాకు పవిత్రతను కలిగించే సరస్వతీ దేవి, సమృద్ధితో కూడినదిగా ఉండి, మా యజ్ఞాన్ని విజయవంతం చేయుగాక. ఆమె జ్ఞానము, బుద్ధి మరియు ఐశ్వర్యానికి అధిపతురాలు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో సరస్వతీ దేవినిపావకా, వాజినీవతీ, ధియావసుఃఅని విశేషణాలతో వర్ణిస్తున్నారు,ఆమె జ్ఞానం, బుద్ధి మరియు శుద్ధతను ప్రసాదించేవారు. భక్తుడు యజ్ఞం (అనగా కర్మ, విద్య, సాధన) విజయవంతం కావడానికి సరస్వతీ అనుగ్రహం కోరుతున్నాడు, ఇది విద్యార్థులకు, సన్మార్గానికీ ప్రేరణనిచ్చే శ్లోకం.మన కర్మ శుద్ధంగా ఉండాలి, మన బుద్ధి స్పష్టంగా ఉండాలి, మరియు దేవి సరస్వతీ అనుగ్రహంతోనే విద్యా–విజయాలు సాధ్యం. ఇది విద్య, భక్తి, సమృద్ధి కలయికను సూచించే గొప్ప వేద మంత్రం.

 

శ్లోకం 11.             చోదయిత్రీసూనృతానాంచేతన్తీసుమతీనామ్ |
యజ్ఞందధేసరస్వతీ ||

అర్థం:               సత్యవాక్కులను ప్రేరేపించేవారు, మంచి బుద్ధిని జాగృతం చేయేవారు అయిన సరస్వతీ దేవి — యజ్ఞాన్ని (విద్య, కర్మ) స్థాపించారు, స్థిరపరిచారు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో సరస్వతీ దేవి పాత్రను వివరిస్తున్నారు. ఆమెవాక్పటుత్వం, బుద్ధి, జ్ఞానంఅనే శక్తులను మనలో నింపి, మన కార్యాలను విజయవంతం చేస్తారు. యజ్ఞం అనేది ఇక్కడ కేవలం హోమమాత్రంగా కాక, విద్య, భక్తి, కర్మ అనే విస్తృత అర్థంలో చెప్పబడింది, మన మాటలు సత్యంగా ఉండాలి, మన ఆలోచనలు శుభ్రమై ఉండాలి  అప్పుడు సరస్వతీ దేవి అనుగ్రహంతో విద్యా, సాధన, జీవనయజ్ఞంఫలప్రదంగా ఉంటుంది.

శ్లోకం 12.            మహోఅర్ణఃసరస్వతీప్రచేతయతికేతునా |
ధియోవిశ్వావిరాజతి ||

అర్థం:               సరస్వతీదేవిమహత్తరనదిలాప్రవహిస్తూ, తనతేజస్సుతోజ్ఞానాన్నిప్రేరేపిస్తుంది. ఆమెప్రభావంతోసమస్తబుద్ధులుప్రకాశించుతాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంసరస్వతీదేవినిజ్ఞానప్రవాహంగావర్ణిస్తుంది. ఆమెఅనుగ్రహంఉన్నచో, మనబుద్ధిప్రకాశవంతంగామారుతుంది, మనలోఉన్నజ్ఞానశక్తివికసిస్తుంది. విద్యార్థులకైనా, సాధకులకైనాసరస్వతీఅనుగ్రహంవల్లేజీవనయజ్ఞంఫలప్రదంఅవుతుంది, సరస్వతీదేవిఅనుగ్రహంపొందినవారికిఆలోచనలుస్పష్టంగాఉంటాయిఆమెజ్ఞానాన్నినదిలాప్రవాహింపజేస్తుందిఆమెతేజస్సుమనమేధస్సునువికసింపజేస్తుంది

 

1.        వ  మండలము  సూక్తము 4

శ్లోకం 1.               సురూపకృత్నుమ్ఊతయేసుదుఘామ్ఇవగోదుహే |
జుహూమసిద్యవి–ద్యవి ||

అర్థం:                   శ్రేష్ఠమైన రూపాన్ని సృష్టించేవారిని  మంచి లక్షణాల కలవారినిసహాయార్థంమంచి పాలు పిత్తు గావిగా (అనగా, శ్రేష్ఠమైన ఫలితాన్ని ఇచ్చే)శ్రేష్ఠమైన రూపాన్ని కలిగి, రక్షణను అందించేవారు గోవులను పాలు కుడే వాడివలె — మేము ఆ దేవుణ్ణి ప్రతి రోజూ ఆహ్వానిస్తున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు దేవతను రోజూ శ్రద్ధగా పిలుస్తున్నాడు. దేవుడు సురూపుడు (శోభాయుతుడు), రక్షణకర్త, ఫలదాయకుడుగా వర్ణించబడ్డాడు. గోవు యజమానికి దౌహికుడు కావడం వలె, దేవుడు భక్తునికి ఆశ్రయం, ఫలితం ఇచ్చేవాడు, ప్రతి రోజు మనం భక్తితో పిలిస్తే, దైవ అనుగ్రహం దోహనమైన పాలు లాగ మన జీవితంలో ప్రవహిస్తుందని ఈ శ్లోక భావం.

శ్లోకం2.               ఉపనఃసవనాగహిసోమస్యసోమపాఃపిబ |
గోదాఇద్రేవతోమదః ||

 

అర్థం:                   మావద్దకుసవనంసమయంలో (యజ్ఞపానసమయానికి)సమీపించుసోమరసమునకుఓసోమపానంచేసేదేవతా! సవనకాలంలోమావద్దకురా. ఈసోమరసంగోవులనుండిలభించినపవిత్రమైనది, ఇదిఎంతోశక్తివంతమైనదిగాఉంటుంది—దయచేసిదీనినిత్రాగు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తుడుదేవతనుయజ్ఞకాలానికిఆహ్వానిస్తున్నాడు. సోమరసంగోవులద్వారా (సంపదగా, పవిత్రంగా) సమర్పించబడినదిగావర్ణించబడింది. ఇదిశక్తిని, ఉల్లాసాన్ని, దివ్యతనుకలిగించేమదము (సోమరసం)గాఉంది.భక్తి, శుద్ధత, సమర్పణతోచేసినఆహ్వానాన్నిదేవతస్వీకరిస్తేమనజీవితంలోకికంగాకాక, ఆధ్యాత్మికంగాఆనందమయంగామారుతుందనిఈశ్లోకంసందేశమిస్తోంది.

 

శ్లోకం3.               అథాతేఅన్తమానాంవిద్యామసుమతీనామ్ |
మానోఅతిఖ్య ఆ గహి ||

అర్థం:               అప్పుడు / ఇప్పుడునీపరిమితిఉన్నవిషయాలమేముగ్రహించగలముశుభమైనమంచిబుద్ధిగలవారిమిమ్మల్నిమించిఓదేవా! మంచిబుద్ధిగలవారిగానీపరిమితిగలజ్ఞానాన్నిమేముతెలుసుకునేలాచేయు. మమ్మల్నినాశనపుదారిలోకితీసుకెళ్లక, దయచేసిమాదగ్గరకురా.

భావం:             ఈశ్లోకంద్వారాభక్తుడుదేవునికిప్రార్థిస్తున్నాడు—మంచిబుద్ధి (సుమతి) దయచేయమని. మేమునీఅనుగ్రహంతోఈలోకంలోనిపరిమితిగలవిషయాలను (అంతమానాం) గ్రహించగలగాలనికోరుతున్నాడు, అలాగే, అహంకారముతోలేదాదుష్టబుద్ధితోనాశనపుదారిలోపోకుండా, దయచేసిమమ్మల్నినీశరణులోకితీసుకోమంటున్నాడు, ఈశ్లోకంలోజ్ఞానోదయం, వినయము, దైవశరణాగతిఅనేమూడుప్రధానభావాలుస్పష్టంగాకనిపిస్తాయి.

 

 

శ్లోకం4.               పరేహివిగ్రమ్అస్తృతమ్ఇన్ద్రమ్పృచ్ఛావిపశ్చితమ్ |
యస్తేసఖిభ్య ఆ వరమ్ ||

అర్థం:                   అక్కడికివెళ్ళురూపంస్థిరంగానిలిచినఇంద్రుని (దేవేంద్రుడిని)అడుగుజ్ఞానవంతుడినివాడునీకుమిత్రులకుఅత్యుత్తమంగాఅక్కడికివెళ్లి, స్థిరమైనస్వరూపంకలిగినజ్ఞానవంతుడైనఇంద్రుణ్ణిఅడుగు. అతడేనీకుమిత్రులకంటేగొప్పవాడిగా (విశ్వసనీయమిత్రుడిగా) ఉంటాడు.

భావం:                ఈశ్లోకంఒకమార్గదర్శనంలాంటిసందేశాన్నిఅందిస్తోంది. ఇంద్రుడుఇక్కడదివ్యశక్తికి, జ్ఞానానికి, నాయకత్వానికిప్రతీక. అతనుస్థిరత్వం (అస్తృతత్వం), జ్ఞానం (విపశ్చిత్) కలవాడు. అటువంటిదేవునిఆశ్రయించమనీ, స్నేహితులకంటేగొప్పసహాయకుడిగాఆయనఉంటాడనీచెప్పబడుతోంది, మనజీవితంలోస్థిరమైనజ్ఞానాన్ని, మార్గదర్శకతనుపొందాలంటేదైవాన్ని (ఇంద్రుడిని) ఆశ్రయించాలి. దేవుడుమనకునిజమైనమిత్రుడవాడు—ఎందుకంటేఅతనిఅనుగ్రహంనిత్యమైనది, శాశ్వతమైనది.

శ్లోకం5.               ఉతబ్రువన్తునోనిదోనిర్అన్యతశ్చిద్ఆరత |
దధానాఇన్ద్రఇద్దువః ||

అర్థం:               మమ్మల్ని నిందించే వారు ఎక్కడి నుంచి వచ్చినా, వారు దూరమవుతారు. ఎందుకంటే, ఇంద్రదేవుడు నిజంగా మాకు శుభాన్ని, శక్తిని ప్రసాదిస్తున్నాడు.

భావం:             ఈ శ్లోకం భక్తుని విశ్వాసాన్ని, దైవరక్షణపై నమ్మకాన్ని వ్యక్తపరుస్తోంది. శత్రువులు, నిందకులు ఎక్కడి నుండైనా వచ్చినా  వారు శాంతించిపోవాలి, ఎందుకంటే భక్తుడు ఇంద్రుని శరణు పొందాడు, ఇంద్రుడు శత్రువుల నుంచి రక్షించే దేవత, శక్తినిచ్చే దైవం. అతని అనుగ్రహం లభిస్తే  నిందలు, అపవాదాలు, హానికల్పించే శక్తులు మనకు హాని చేయలేవు, దైవానుగ్రహం ఉన్నవారిని ఎవరూ హానిచేయలేరు. భక్తి, ధైర్యం, విశ్వాసం కలిగి ఉన్నవాడిని నిందలు భయపెట్టలేవు  ఈ శ్లోక సందేశం.

శ్లోకం6.               ఉతనఃసుభగాఅరిర్వోచేయుర్దస్మకృష్ణయః |
స్యామేద్ఇన్ద్రస్యశర్మణి ||

అర్థం:               ఓమహాబలవంతుడైనఇంద్రా! చీకటిమనస్సుగలశత్రువులుకూడామమ్మల్ని “భాగ్యశాలులు” అనిచెప్పేలాచేయుము. మేమునీరక్షణలోనిశ్చయంగాఉండాలనికోరుకుంటున్నాము.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తుడుఇంద్రునికిప్రార్థిస్తున్నాడు–ఆయనరక్షణలోఉండేభక్తునిగురించిశత్రువులుసైతంప్రశంసించేస్థితిరావాలని. దుష్టులుఅయినప్పటికీవారుకూడాభక్తునిశుభయోగ్యునిగాచూడాలనికోరుకుంటున్నాడు. ఇదిదైవశరణాగతికి, దైవానుగ్రహానికితుదిఫలితాన్నిసూచిస్తుంది, దైవానుగ్రహంలభిస్తే–శత్రువులుకూడామనకుచెడుచేయలేరు. దేవునిశరణుచేరితే, బాహ్యశక్తులప్రభావంమనమీదఉండదు. వారుకూడామనగొప్పతనాన్నిగుర్తించాల్సిందే.

 

శ్లోకం7.               ఏమ్ఆశుమ్ఆశవేభరయజ్ఞశ్రియంనృమాదనమ్ |
పతయన్మన్దయత్సఖమ్ ||

అర్థం:                   వేగంగాపరిగెత్తేఈఅశ్వాన్ని (రథాన్ని) యజ్ఞమహిమనుపెంచే, శత్రువులనునాశనంచేసే, స్నేహితుడైనఇంద్రునికిసమర్పించండి. అతనురక్షణనుఇస్తాడు, ఆనందాన్నికలిగిస్తాడు.

భావం:                ఈశ్లోకంభక్తునిశ్రద్ధ, యజ్ఞనిబద్ధతనుప్రతిబింబిస్తుంది. ఇంద్రుడుభక్తునిస్నేహితుడిగా, రక్షకుడిగా, శత్రువులనుజయించేపరాక్రమశాలిదేవుడిగావర్ణించబడ్డాడు. అతనిరాకకోసంఅశ్వాన్నిసమర్పించమనికోరుతున్నారు–ఇదిభక్తిరూపమైనప్రణాళిక, ఓఇంద్రా! నీరాకకోసంమేముశ్రద్ధగాయజ్ఞంనిర్వహిస్తున్నాం. నీతోకలిసిమేముశత్రువులనుజయించి, ఆనందాన్నిపొందాలనికోరుకుంటున్నాం.

 

శ్లోకం 8.              అస్యపీత్వాశతక్రతోఘనోవృత్రాణామ్అభవః |
ప్రావోవాజేషువాజినమ్ ||

అర్థం:                   ఓశతక్రతో (ఇంద్రా)! ఈసోమరసంత్రాగినతరువాతనీవుశత్రువుల్నిజయించినఘాతకుడవిగానిలిచావు. నీవుబలవంతుడినివిజయాలవైపునడిపించావు.

భావం:                ఈశ్లోకంఇంద్రునిపరాక్రమాన్నిగొప్పగాకొనియాడుతుంది. సోమరసంఅనేదికేవలంపానీయంగాకాకుండా, ఆధ్యాత్మికశక్తినిసూచించేప్రతీకగాఉంటుంది, ఇంద్రుడుదానినిసేవించిశత్రువులను (వృత్రులను) జయించి, విజయమార్గంలోనడిపినవాడిగావర్ణించబడతాడు, దైవికశక్తినిపొందినవారుశత్రువులనుజయించగలరు. నిజమైనశక్తిఅనేదిభౌతికమైనదేకాదుఅదిఆధ్యాత్మికమైనదీకూడా. మనకుధైర్యం, శక్తి, విజయంరావాలంటేదైవఆశ్రయంతోకూడినసాధనఅవసరం

 

శ్లోకం9.               తంత్వావాజేషువాజినంవాజయామఃశతక్రతో |
ధనానామ్ఇన్ద్రసాతయే ||

అర్థం:               ఓఇంద్రా! ఓశతక్రతో! మేమునిన్నుపోరాటాలలోబలవంతుడిగానిలిచేవీరునిగాకోరుతున్నాము. మేముసంపదలసాధనకైనిన్నుఆహ్వానిస్తున్నాము.

భావం:             ఈశ్లోకంద్వారాభక్తుడుఇంద్రుణ్నివిజేతగా, ధనసంపదలనుఅందించగలవాడిగాఆహ్వానిస్తున్నాడు. ఇంద్రుడుయుద్ధంలోమాత్రమేకాదు, జీవనపోరాటంలోకూడావిజయాన్నిప్రసాదించగలదైవశక్తిగాచూస్తున్నాడు, ఇదిమనకుఒకప్రేరణ–ధైర్యంతో, దైవవిశ్వాసంతోముందుకుసాగితేవిజయం (వాజ), ధనం (సంపద), శాంతినెరవేరుతాయిఅన్ననమ్మకాన్నికలిగించేశ్లోకం.

 

శ్లోకం 10.            యోరాయో ఽవనిర్మహాన్సుపారఃసున్వతఃసఖా |
తస్మాఇన్ద్రాయగాయత ||

అర్థం:               ధనానికి రక్షకుడైన, గొప్పవాడైన, సోమరసం సమర్పించే యజమానులకు మిత్రుడైన, వేగవంతుడైన ఆ ఇంద్రుని మీరు కీర్తించండి.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో ఇంద్రుని మహిమను గానంగా వర్ణించమని పిలుపు. ఇంద్రుడు ధనాన్ని రక్షించేవాడు, శక్తిమంతుడు, భక్తునికిమిత్రుడవాడు. అతను భక్తులను ఆదరిస్తూ, వారి ప్రయత్నాలకు ఫలితాన్ని ప్రసాదించేవాడు. కావునా, ఇలాంటి గొప్ప దేవుని పాటించమని  భక్తిని కలిగించమని వేదం పిలుస్తోంది, దైవాన్ని కీర్తించడం ద్వారా మనకు ధైర్యం, శక్తి, మైత్రి, సంపదలు లభిస్తాయి. మనకు సహాయకుడిగా ఉన్న దేవుని పాటించడం భక్తికి అగ్రగణ్యమైన రూపం.

1.        వ  మండలము  సూక్తము 5

శ్లోకం 1.               ఆ త్వ్ఏతానిషీదతేన్ద్రమ్అభిప్రగాయత |
సఖాయస్తోమవాహసః ||

అర్థం:               ఓమిత్రులారా! మీరుస్తోత్రగీతాలనుగానంచేస్తూ, మహాబలుడుఅయినఇంద్రుడినిమనయజ్ఞస్థలానికిఆహ్వానించండి. ఆయనుమనమధ్యకూర్చుని, మనప్రార్థనలు, మనయజ్ఞంఆహ్లాదంగాస్వీకరించాలన్నదేమనఆకాంక్ష. అతడుస్తోత్రాలతోరాకలిగేదైవం, కాబట్టిగాత్రంతో, హృదయంతోపాడుతూపిలుపుద్దాం.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో ఋషులు ఇంద్రుని ఆహ్వానిస్తున్నారు. మిత్రులు ఒకచోట చేరి, స్తోత్రాల ద్వారా ఇంద్రుని పిలుస్తున్నారు. ఆయనను ఆప్యాయంగా ఆహ్వానిస్తూ, “ఇక్కడ కూర్చో, మేము నీ కోసం పాటలు పాడతాం” అని చెబుతున్నారు. ఇది భక్తి, ఆత్మీయత మరియు దేవునిపై నమ్మకాన్ని సూచిస్తుంది.

 

శ్లోకం 2.              పురూతమమ్పురూణామ్ఈశానంవార్యాణామ్ |
ఇన్ద్రంసోమేసచాసుతే ||

అర్థం:               ఇంద్రుడుఅనేకబహుమతులకూ, వాంఛనీయవస్తువులకూఅధిపతిఅయినవాడు. బహుళదేవతలలోఅత్యంత గొప్పవాడైన ఆయన, సోమరసంపూజారులచేపాతితీయబడినప్పుడు (అన్నగాయజ్ఞంలోసోమరసంఅర్పణఅయినప్పుడు) అతనితోమేముఏకత్వంగాఉండాలనుకుంటున్నాం.

భావం:             ఈశ్లోకంలో, ఇంద్రుడుఅనేకవాస్తవికమరియుఆధ్యాత్మికఫలితాలదాతగావిరాజిల్లుతున్నాడనిఋషివర్ణిస్తున్నాడు. అతడుధనవంతుడుకాదుకేవలం, తనభక్తులకుకోరినఫలితాలనుఇచ్చేదేవత. సోమయాగసమయంలో, ఇంద్రునితోమమేకమవ్వాలనేమనోభావాన్నివ్యక్తపరుస్తూ, ఆయనగొప్పతనాన్నిస్తుతిస్తున్నారు.

 

శ్లోకం 3.              స ఘానోయోగ ఆ భువత్ స రాయే స పురంధ్యామ్ |
గమద్వాజేభిర్ ఆ స నః ||

అర్థం:               ఆ ఇంద్రుడు మనకు సహాయకుడుగా మారి, మన ధనసంపత్తి కోసం, మనకు అత్యంత అవసరమైన పురంధి (అనగా విజయం, అభివృద్ధి, ఆనందం) కోసం తోడుగా ఉండాలని మనం కోరుతున్నాము. అతడు శక్తితో కూడిన వాజాలతో (అనగా శక్తుల తత్వాలతో లేదా యజ్ఞఫలితాల రూపంలో) ఇక్కడకు రాక, మనకు కావలసిన దానిని ప్రసాదించుగాక.

 

భావం:             ఈ శ్లోకంలో ఋషులు ఇంద్రుడిని ప్రాథమికంగా “సహాయకుడిగా” కోరుతున్నారు — అంటే, అతను యజ్ఞఫలాలను, ధనాన్ని, సంపదను, అభివృద్ధిని, విజయం వంటి వాటిని ఇవ్వగల శక్తిశాలిగా అభివర్ణిస్తున్నారు. వాజాలతోఅనగా శక్తిమంతమైన తత్వాలతో ఆయన రావాలని కోరుతున్నారు. ఇది భక్తి, ఆకాంక్ష, ఆశయ సాధనల తాలూకు ప్రతిబింబం.

 

శ్లోకం 4.              యస్యసంస్థే న వృణ్వతేహరీసమత్సుశత్రవః |
తస్మాఇన్ద్రాయగాయత ||

అర్థం:               ఇంద్రుడిసమక్షంలోఅతనిశత్రువులుభయపడిపారిపోతారు; యుద్ధసమయాల్లోఆయనవాహనమైనరెండుహరీః (గుఱ్ఱాలు) శత్రువులనుచెదరగొడతాయి. అందువల్ల, ఆమహాశక్తిఉన్నఇంద్రుడినిమీరుస్తుతించండి–ఆయనకిగానంచేయండి, భక్తితోఅర్చించండి.

భావం:             ఈశ్లోకంలోఇంద్రుడివీరత్వాన్ని, ఆయనయుద్ధశక్తినిప్రశంసిస్తున్నారు. శత్రువులుకూడాఆయనసన్నిధిలోనిలబడలేరు. ఆయనవాహనాలు (హరీ) కూడాశత్రువులగుండెల్లోభయంనింపుతాయి. అందుకేఇంద్రుడుపూజకు, స్తుతికిఅర్హుడు. ఈశ్లోకంభక్తులకుధైర్యం, పరమేశ్వరునిపైభరోసాకలిగిస్తుంది.

 

శ్లోకం5.               సుతపావ్నేసుతాఇమేశుచయోయన్తివీతయే |
సోమాసోదధ్యాశిరః ||

అర్థం:                   ఓసోమాన్నిసేవించుటకుఅర్హుడైనఇంద్రుడా! ఈపవిత్రమైనసోమరసాలునీకుసమర్పించబడుతున్నాయి. ఇవినీతాగుటకుసిద్ధంగాఉన్నాయి. ఇవిశుద్ధమైనవి, వీటిద్వారాభక్తులునిన్నుప్రసన్నంచేయాలనుకుంటున్నారు. ఈసోమములునీవైపుకుప్రవహిస్తూనీపైఆశయంగానిలుస్తున్నాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంద్వారాఋషులుఇంద్రునికిసోమరసాన్నిఅర్పిస్తూ, ఆయనతృప్తినికోరుతున్నారు. భక్తులుఎంతోశ్రద్ధతోసోమాన్నిసిద్ధంచేసి, శుద్ధంగా, నియమానుగుణంగాఅర్పిస్తున్నారనిచెబుతున్నారు. ఇంద్రుడుసోమాన్నిపానంచేసి, వారియజ్ఞాన్నిఅనుగ్రహించాలనికోరుతున్నారు. ఇదిభక్తి, శుద్ధత, మరియుదేవునికిఅర్పణతత్త్వాన్నిప్రతిబింబిస్తుంది.

 

శ్లోకం 6.              త్వంసుతస్యపీతయేసద్యోవృద్ధోఅజాయథాః |
ఇన్ద్రజ్యైష్ఠ్యాయసుక్రతో ||

అర్థం:                  ఓఇంద్రుడా! నీవుసోమరసాన్నిసేవించినవెంటనే, తక్షణమేశక్తిమంతుడవై, పరాక్రమశీలుడవైజన్మించావు. నీశక్తిద్వారా, నీమహిమచేతఇతరదేవతలకంటేముందుగానే, శ్రేష్ఠుడిగానిలిచావు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోఇంద్రునిశౌర్యాన్ని, ఆయనకుసోమపానంతోకలిగేశక్తినివర్ణిస్తున్నారు. సోమరసంవల్లఆయనతక్షణమేశక్తివంతుడవుతాడని, ఇతరదేవతలకంటేముందుగాఅధికశక్తినిసంపాదించిశ్రేష్ఠుడవుతాడనిచెబుతోంది. ఇదిఇంద్రునిప్రాముఖ్యతను, శక్తిసంపన్నతను, భక్తులపైఆయనకరుణనువ్యక్తంచేస్తుంది.

 

శ్లోకం 7.              ఆ త్వావిశన్త్వ్ఆశవఃసోమాసఇన్ద్రగిర్వణః |
శంతేసన్తుప్రచేతసే ||

 

అర్థం:                   ఓగిర్వాణుడైనఇంద్రుడా (అంటేవేదగాయకుడా)! ఈశక్తివంతమైన, ఉత్సాహభరితమైనసోమరసాలునీలోప్రవేశించుగాక. ఇవినీకుఆనందాన్నికలిగించాలి. అలాగేనీజ్ఞానం, వివేకానికికూడాశాంతిని, శ్రేయస్సునుప్రసాదించుగాక.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తుడుఇంద్రునికిసోమాన్నిఅర్పిస్తూ, ఆసోమరసంఆయనలోప్రవేశించిఆయన్నిఉల్లాసంగా, శక్తివంతంగాచేయాలనికోరుతున్నాడు. అంతేకాక, ఇంద్రునిజ్ఞానం (ప్రచేతసు) శాంతిగాఉండాలని, సుఖదాయకంగాఉండాలనికూడాప్రార్థనచేస్తున్నాడు. ఇదిభక్తి, శాంతి, జ్ఞానంమీదఉన్నగౌరవాన్నిప్రతిబింబిస్తుంది.

 

శ్లోకం8.               త్వాంస్తోమాఅవీవృధన్త్వామ్ఉక్థాశతక్రతో |
త్వాంవర్ధన్తునోగిరః ||

అర్థం:                  ఓశతక్రతో (శతమారుయుద్ధాలనుగెలిచినవాడా, ఇంద్రుడా)! మేముపాడేస్తోత్రాలు, పూజాగీతాలునిన్నుఎంతోగొప్పవాడిగాపెంపొందించాయి. అలాగేమావచనాలు, మాప్రార్థనలునిన్నుమరింతమహిమాన్వితుడిగాచేయుగాక.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తుడుఇంద్రుడిస్తుతిచేస్తున్నాడు—మనస్తోత్రాలు, వేదగానాలుఆయనమహిమనువిస్తరింపచేశాయనిచెబుతున్నాడు. భక్తులగళాలుఆయననుమహోన్నతంగాస్తుతించేందుకుకొనసాగాలనిప్రార్థనచేస్తున్నాడు. ఇదిభక్తునివినయాన్ని, గాత్రపూజద్వారాదేవునిమహిమనుచాటేతత్త్వాన్నివెల్లడిస్తుంది.

 

శ్లోకం 9.              అక్షితోతిఃసనేద్ఇమంవాజమ్ఇన్ద్రఃసహస్రిణమ్ |
యస్మిన్విశ్వానిపౌంస్యా ||

 

అర్థం:                   ఇంద్రుడుతనఅక్షయమైన, ఎన్నడూతగ్గనిశక్తితోఈసహస్రసంపన్నమైనవాజాన్ని (అనగాగొప్పయజ్ఞఫలాన్ని) మనకుప్రసాదించుగాక. ఎందుకంటే, అందులోనేఅన్నిపౌరుషగుణాలు—బలం, పరాక్రమం, గౌరవం—నిండినవిగాఉంటాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంలోఇంద్రుడినిబలాన్నిచ్చే, అక్షయమైనశక్తికలిగినదైవంగాఋషులుస్తుతిస్తున్నారు. ఆయనేభక్తులకుమహత్తరమైనవాజం (విజయప్రదమైనఫలితాలు, సంపదలు) ఇవ్వగలవాడు. ఇంద్రునిద్వారాపౌరుషలక్షణాలన్నీ–ధైర్యం, శక్తి, విజయం–భక్తులకులభిస్తాయనిఈశ్లోకభావంచెబుతోంది.

 

శ్లోకం10.             మానోమర్తాఅభిద్రుహన్తనూనామ్ఇన్ద్రగిర్వణః |
ఈశానోయవయావధమ్ ||

అర్థం:                   ఓ గిర్వాణుడా ఇంద్రుడా! (అంటే వేద గాయకుడు, శక్తిమంతుడా!మనుష్యులు మనపై ద్రోహంగా ప్రవర్తించి, మా శరీరాలకు హానికలిగించకుండాచూడు.నీవేఅధిపతివై, మామీదవచ్చేదాడులను, హానినితారుమారుచేసిదూరంచేయుము.

భావం:                ఈ శ్లోకం భయానికి, రక్షణ ఆకాంక్షకు ప్రతీక. భక్తులు ఇంద్రునిని ప్రార్థిస్తూ “మా శరీరాలకు హాని కలిగించే శత్రువులు, దుష్టులు దూసుకొచ్చి బాధ పెట్టకుండా, నీవే మా పరిరక్షకుడవై వారిని అడ్డుకో” అని వేడుకుంటున్నారు, ఇది భక్తి, భయం, విశ్వాసం అన్నిటి సమ్మిళిత రూపంగా కనిపిస్తుంది. ఇంద్రునిపై భరోసా కలిగిన వారెప్పుడూ రక్షణ పొందతారు అన్న సందేశం దీనిలోనిది.

 

1.        వ  మండలము  సూక్తము 6

శ్లోకం 1.               యుఞ్జన్తిబ్రధ్నమ్అరుషంచరన్తమ్పరితస్థుషః |
రోచన్తేరోచనాదివి ||

అర్థం:                  అరుషవర్ణపు (ఎర్రటి కాంతిమయ) వాహనంతో ప్రయాణించే సూర్యుని బ్రహ్మవేత్తలు (యజ్ఞికులు) అనుసంధానిస్తున్నారు. అతడు స్థిరంగా ఉన్న ప్రకృతిలో చలనశీలుడిగా సంచరిస్తూ, ఆకాశంలోని ప్రకాశ మందల్నిప్రకాశింపజేస్తున్నాడు.

భావం:                ఈ శ్లోకం సూర్యుడి ఔజస్విత్యాన్ని, ఆయన గమనం ద్వారా ఈ జగత్తు అందరికి కాంతిని ప్రసాదిస్తున్న తత్త్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన చలనమే కాలచక్రానికి ఆధారం. ఆయన కిరణాలు ఆకాశాన్ని వెలిగించాయి. ఋషులు సూర్యుని దేవత్వాన్ని బోధిస్తూ, ఆయనను యజ్ఞంలో మనస్సుతో, గాయకత్వంతో అనుసంధానిస్తున్నారు. ఇది గాయత్రీ మంత్రానికి మునుపటి ఆధ్యాత్మిక స్థితిని వ్యక్తీకరిస్తుంది.

 

శ్లోకం 2.              యుఞ్జన్త్య్అస్యకామ్యాహరీవిపక్షసారథే |
శోణాధృష్ణూనృవాహసా ||

అర్థం:                   సూర్యునికోసంఆకాంక్షతోకూడినహరీయుగళ (గుఱ్ఱాలు), అతనిరథానికికలుపబడి, అతన్నిముందుకుతీసుకువెళ్తున్నాయి. అవిఎరుపురంగులో, వేగవంతంగాపరుగెత్తేశక్తిమంతమైనవిగాఉంటూ, రథాన్నినడిపిస్తున్నాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంలోసూర్యునిగమనంకోసంసిద్ధంగాఉండేఅతనిహరీలు—రెండుఎర్రటిగుఱ్ఱాలు—చురుకుగా, వేగంగారథాన్నిలాగుతూముందుకునడిపిస్తున్నాయనిఋషివర్ణిస్తున్నాడు. అవినృవాహసాఅంటేమానవులనులాగగలశక్తివంతమైనవిగావర్ణించబడ్డాయి. ఇదిసూర్యునిప్రయాణశక్తిని, ఆధ్యాత్మికచైతన్యాన్నిప్రతిబింబిస్తుంది.

 

 

శ్లోకం 3.              కేతుంకృణ్వన్న్అకేతవేపేశోమర్యాఅపేశసే |
సముషద్భిర్అజాయథాః ||

 

అర్థం:                   ఓసూర్యుడా! నీవుజ్ఞానప్రకాశాన్నిసంకేతంగాఏర్పరచి, అజ్ఞానాన్నితొలగించేవెలుగునుప్రసారంచేస్తున్నావు. నీఅందాన్నిచూపిస్తూ, ప్రజలచేస్పష్టంగాగ్రహించబడేరూపంలోవెలిసావు. నీతోపాటుగాఅనేకదేవతలతోకలిసిప్రాకట్యమయ్యావు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోసూర్యుడినిజ్ఞానానికి, ప్రకాశానికిసంకేతంగావర్ణిస్తున్నారు. ఆయనఅజ్ఞానాన్నితొలగించేశక్తిగా, అందరినీప్రభావితంచేసేప్రకాశమయశక్తిగాఏర్పడతాడు. “కేతు” అనేదిఇక్కడబోధకశక్తిగాసూచిస్తుంది. సూర్యునిరూపంఅందరిదృష్టికీఅందుబాటులోఉంటుంది, అందుకేఆయననుదర్శించడం, పూజించడంద్వారాఆధ్యాత్మికప్రబోధంకలుగుతుందనిభావన.

 

శ్లోకం 4.              ఆద్అహస్వధామ్అనుపునర్గర్భత్వమ్ఏరిరే |
దధానానామయజ్ఞియమ్ ||

అర్థం: ఆసూర్యునిప్రభావంతోప్రకృతితనసహజధర్మాన్నిమళ్ళీమళ్ళీఅనుసరిస్తూ, గర్భధారణచేసేశక్తినిపొందింది. సూర్యుడుఈసృష్టికియజ్ఞయోగ్యమైన, ఆధ్యాత్మికమైనపేరునుధారణచేసాడు (అంటేసృష్టికర్తగాస్థిరమయ్యాడు).

భావం: ఈశ్లోకంలోసూర్యునిప్రభావంవల్లప్రకృతిలోపలజీవంసృష్టించేసామర్థ్యంచేకూరుతుందనిఋషులువర్ణించారు. సూర్యుడికాంతి, తాపంవల్లభూమిమళ్ళీమళ్ళీజీవాన్నిఉత్పత్తిచేయగలశక్తినిపొందుతుంది. ఆయన“యజ్ఞియ”—అంటేపూజించదగినవాడు, మరియుఆయనపేరేఆధ్యాత్మికశక్తికిసంకేతంగానిలుస్తుంది.

 

శ్లోకం 5.              వీళుచిద్ఆరుజత్నుభిర్గుహాచిద్ఇన్ద్రవహ్నిభిః |
అవిన్దఉస్రియాఅను ||

 

అర్థం:                   ఒక్కొక్కఅడ్డంకినికూడానీశక్తివంతమైనఆయుధాలతోతొలగించగలవు. అంతరించిపోయినవాటినీ, దాచినవాటినీకూడా, ఓఇంద్రా! నీఅగ్నివంటిశక్తులతోబయటకుతెచ్చావు. ఆదాగిఉన్నగవులను (ఉష్రియా–గోమాతలను) వెతికికనుగొన్నావు.

భావం:                ఈశ్లోకంఇంద్రునిమహిమాన్వితశక్తినికొనియాడుతోంది. ఇంద్రుడుతనవికరాళశక్తులతోదాగినసత్యాన్నివెలికితీయగలశక్తిశాలి. గవులను象బంధింపబడినస్థానాలనుండివిముక్తంచేయడమూ, ప్రజలకువెలుగుమరియుసంపదనుఅందించడమూఇక్కడసంకేతంగాచూపబడ్డాయి.

 

 

శ్లోకం 6.              దేవయన్తోయథామతిమ్అచ్ఛావిదద్వసుంగిరః |
మహామ్అనూషతశ్రుతమ్ ||

అర్థం:                   దేవతలనుచేరగలిగేలా, తగినజ్ఞానంతోకూడినమతిని (చింతనను), వేదమంత్రాలతో (గిరః) ఉచ్చరిస్తూ, వారువిలువైనవసువును (ఆధ్యాత్మికసంపదను) పొందాలన్నఆశతోప్రయత్నిస్తారు, ఆమహానుభావుడు (ఇంద్రుడు), శ్రుతులద్వారాప్రసిద్ధుడైఉన్నవాడు, ఆపిలుపునుఅంగీకరిస్తాడు.

భావం:                ఈశ్లోకంభక్తులఆధ్యాత్మికప్రయత్నాన్ని, వారిప్రార్థనలుఎలాఇంద్రునివరకుచేరుతాయోవివరిస్తుంది. వారుయోగ్యమైనబుద్ధినిఆశ్రయించి, శాస్త్రీయమార్గానపాటిస్తూదేవతలకృపనుపొందాలన్నతపనతోవేదపాఠనచేస్తారు. ఇంద్రుడుఆగాయకుల (స్తోత్రాలుచదువుతున్నవారి) శ్రద్ధనుగ్రహించి, వారినివసువులతో (సంపదలతో) అనుగ్రహిస్తాడు.

 

 

శ్లోకం 7.              ఇన్ద్రేణసంహిదృక్షసేసంజగ్మానోఅబిభ్యుషా |
మన్దూసమానవర్చసా ||

అర్థం:                   నీవు (ఇంద్రా), భయపడించగలశత్రువునుఎదుర్కొనేసమయంలో, ఇంద్రునితోకలసిఉండడంవల్లదృఢంగాఉంటావు.అతనితోకలిసిసంచరించేవ్యక్తి, ఆఇంద్రునితోసమానమైనకాంతిని (వర్చస్సు) కలిగిఉంటాడు.

భావం: ఈశ్లోకంఇంద్రునిసహవాసంవల్లభక్తులులేదాయోధులుపొందేబలాన్నివివరిస్తుంది, ఇంద్రునితోకలిసిఉన్నవారుభయాన్నిజయించి, శక్తితోనిండిపోతారు, ఆత్మవిశ్వాసం, కీర్తి, మరియుకాంతివారికిఇంద్రునిఅనుగ్రహంవలనలభిస్తుంది.

 

 

శ్లోకం 8.              అనవద్యైర్అభిద్యుభిర్మఖఃసహస్వద్అర్చతి |
గణైర్ఇన్ద్రస్యకామ్యైః ||

అర్థం:                   ఏమీతప్పులేని, శుభ్రమైన (అనవద్యైః)ప్రభావవంతమైన (అభిద్యుభిః) యజ్ఞక్రియలతోకూడినమహాయజ్ఞం,శక్తివంతంగా (సహస్వత్) దేవతనుఆహ్వానిస్తూ, ఇంద్రునికిప్రీతికరమైన (కామ్యైః) గణాలతో (వేదగాయకులతో) జరుపబడుతుంది.

భావం: ఈశ్లోకంఇంద్రునికిఅర్పించేయజ్ఞమహత్తునుమరియుఆయజ్ఞంజరపేవిధానాన్నిగూర్చిచెప్తుంది.అందులోయాజ్ఞికులువిశుద్ధహృదయంతో,నిష్కల్మషంగాఇంద్రునిఇష్టమైనభక్తగాయకులసమూహంతో, శక్తివంతమైనమంత్రోచ్చారణలతోఆరాధిస్తారు.

 

శ్లోకం 9.              అతఃపరిజ్మన్న్ ఆ గహిదివోవారోచనాద్అధి |
సమ్అస్మిన్న్ఋఞ్జతేగిరః ||

 

అర్థం:                   ఓఇంద్రా! దివ్యలోకమునుండిఅయినా, లేదాఆకాశంలోనికాంతిమయమైనస్థానంనుండిఅయినా, ఇక్కడికి (యజ్ఞస్థలానికి) వచ్చు, ఇక్కడనీనుఆహ్వానిస్తూమాగానాలు (గిరః = వేదమంత్రాలు, స్తుతులు) కలిసిప్రదర్శించబడుతున్నాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంఇంద్రునిఆహ్వానిస్తుంది, భక్తులుతమగానం, స్తోత్రాలతోఇంద్రునిపిలుస్తున్నారుఅతడుదివ్యంఅయినా, వెలుగులోకములోనైనాఉన్నా, వెంటనేవచ్చితమప్రార్థనలనుస్వీకరించాలనికోరుతున్నారు.

 

శ్లోకం 10.            ఇతోవాసాతిమ్ఈమహేదివోవాపార్థివాద్అధి |
ఇన్ద్రమ్మహోవారజసః ||

అర్థం:                   ఇక్కడి నుండి అయినా, లేదా భూమిపై ఉన్న స్థలాల నుండి అయినా, లేదా ఆకాశంలో ఉన్న విశాల లోకాల నుండి అయినా మేము ఇంద్రుని (విజయాన్ని, కీర్తిని) కోరుతున్నాము, పిలుస్తున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుని కోసం ఎక్కడికైనా ఎదురు చూస్తున్నట్టు ప్రార్థన చేస్తాడు.ఆయనను భూమి మీద అయినా, ఆకాశం లోతుల్లో అయినా, దివిలో కాంతిమంతమైన స్థలాల్లో అయినా పిలుస్తున్నాడు.ఇంద్రుడి కీర్తి విశాలమైనది,అందువల్ల ఆయన ఎక్కడున్నా భక్తుని పిలుపు చేరాలని ఆశిస్తూ వేదఋషిప్రార్థించతున్నాడు.

1.        వ  మండలము  సూక్తము 7 

శ్లోకం 1.               ఇన్ద్రమ్ఇద్గాథినోబృహద్ఇన్ద్రమ్అర్కేభిర్అర్కిణః |

                              ఇన్ద్రంవాణీర్అనూషత ||

 

అర్థం:                   ఇంద్రుణ్ణిగానములతో (గాథినః) గొప్పగా (బృహత్) కీర్తిస్తారు, అర్కిణః (స్తుతిచేసేవారు) అర్కాలతో (పూజాగీతాలతో) ఇంద్రుణ్ణిఆరాధిస్తారు,వాణీలు (వేదగానాలు) ఇంద్రుణ్ణిస్థోత్రాలతోఅర్పిస్తాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంఇంద్రునిమహిమనుఉద్ఘాటిస్తుంది, ఇంద్రుడుభక్తులవేదగీతాలతో, గాథలతో, పూజాశ్లోకాలతోస్తుతించబడతాడు, ఆయనకుఅర్పించబడేప్రతివాక్కు, ప్రతిపాటభక్తిభావనతోనిండివుంటుంది, ఇంద్రునివైభవాన్నిగానాలరూపంలోవెలిబుచ్చేప్రక్రియఇది.

 

శ్లోకం 2.              ఇన్ద్రఇద్ధర్యోఃసచాసమ్మిశ్ల ఆ వచోయుజా |

                              ఇన్ద్రోవజ్రీహిరణ్యయః ||

 

అర్థం:                   ఇంద్రుడుధార్యులను (ధీశక్తినికలిగిఉన్నవారిని) అనుసరిస్తూ,వాక్సమర్థ్యంతో (మాటలతోకలసి) కలిసినవారితోకలిసిఉంటాడు, ఆఇంద్రుడువజ్రాయుధాన్నిధరించినవాడు, అతనిఆయుధంహిరణ్మయం (బంగారువర్ణంకలది).

భావం:                ఈశ్లోకంఇంద్రునిశక్తినిమరియుఆయనసహచరత్వాన్నిస్తుతిస్తుంది, ఇంద్రుడుజ్ఞానవంతులతో, మంచిమాటలుపలికేవారితోకలసిపనిచేయగలవాడు, అతనికివజ్రాయుధంఉంది–అదిధైర్యం, శక్తి, విజయంయొక్కచిహ్నం,ఈవజ్రంబంగారంలామెరుస్తుంది, ఇదిఇంద్రునిమహిమనుప్రతిబింబిస్తుంది.

 

 

 

శ్లోకం 3.              ఇన్ద్రోదీర్ఘాయచక్షస ఆ సూర్యంరోహయద్దివి |

                              విగోభిర్అద్రిమ్ఐరయత్ ||

 

అర్థం:                   ఇంద్రుడు దీర్ఘమైన దృష్టి (చిరకాల దృష్టి) కలిగివున్నవాడు, ఆయనే ఆ సూర్యుడిని ఆకాశంలోకి (దివి) ఎక్కించినవాడు.
గోవులను విడిపిస్తూ (వెలుగులను బయటకు తేలుస్తూ), పర్వతాన్ని ఛేదించినవాడు.

భావం:                ఈ శ్లోకం ఇంద్రుని రెండు మహత్తర కార్యాలను ప్రస్తావిస్తుంది:ఇది ప్రకాశాన్ని, జ్ఞానాన్ని మనలోకి తీసుకురావడం అనే గాఢార్థాన్ని కలిగివుంది.అడ్రిమ్వైరయత్  పర్వతాన్ని ఛేదించడము:ఇది వలదిగబడ్డ గోవులను (వెలుగును, జ్ఞానాన్ని) వెలికితీసిన చర్య. ఇది వలదు మరియు అజ్ఞానం వంటి అడ్డంకులను తొలగించి ప్రజలకు వెలుగును అందించడాన్ని సూచిస్తుంది.

 

 

శ్లోకం 4.              ఇన్ద్రవాజేషునోऽవసహస్రప్రధనేషు చ |

                              ఉగ్రఉగ్రాభిర్ఊతిభిః ||

 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!వాజాల కోసం (విజయాల కోసం జరిగే యుద్ధాల్లోనూ), సహస్రప్రధనేషు చ అనేక శత్రువులతో జరిగే ఘోరమైన పోరాటాల్లోనూ, నీవు మమ్మల్ని రక్షించు, నీవు ఉగ్రుడవు  ఉగ్రమైన సహాయాలతో (ఊతిభిః) మమ్మల్ని ఆదరించు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ణి రక్షకుడిగా ప్రార్థిస్తున్నాడు, అతడు కోరేది యుద్ధాల్లో విజయాన్ని మాత్రమే కాదు,బలమైన శత్రువులను ఎదుర్కొనే శక్తిని కూడా, ఇంద్రుడు తగినంతఉగ్రతకలవాడు దుష్టులను సంహరించగల శక్తి అతనికి ఉంది, ఆ శక్తిని భక్తునికి కూడా దయచేయమని వేడుకుంటున్నారు.

 

 

శ్లోకం 5.              ఇన్ద్రంవయమ్మహాధనఇన్ద్రమ్అర్భేహవామహే |

                              యుజంవృత్రేషువజ్రిణమ్ ||

 

అర్థం:                   మేము ఇంద్రుణ్ణి పిలుస్తున్నాము విపులమైన ధనసంపదనుఇచ్చగలవాడిని,చిన్న పని అయినా పెద్ద సమరమైనా,వృత్రులను జయించడంలో వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన యోధుడిని పిలుస్తున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ణి రెండు ప్రధాన లక్షణాల కోసం ఆహ్వానిస్తున్నాడు:మహాధన – గొప్ప ధనాన్ని (సంపదను, శక్తిని, విజయాన్ని) ప్రసాదించగల దేవత.వృత్రేషుయుజంవజ్రిణం – వృత్రాసురుల వంటి దుష్ట శక్తులను ధ్వంసించగలవజ్రాయుధధారిని, భక్తుడు చిన్నదైనా, పెద్దదైనా ఏ సందర్భంలోనైనా  ఇంద్రుని సహాయాన్ని కోరుతున్నాడు, ఇది భక్తుని శరణాగతి, ధైర్యం మరియు దేవునిపై నమ్మకాన్ని సూచిస్తుంది.

 

శ్లోకం 6.              స నోవృషన్న్అముంచరుంసత్రాదావన్న్అపావృధి |

                              అస్మభ్యమ్అప్రతిష్కుతః ||

 

అర్థం:                   ఓ వృషణ్ (వజ్రధారి, ఓ ఇంద్రా)!ఆ చరువును (యజ్ఞార్పణాన్ని) సర్వస్వంతో స్వీకరించు,సత్కారంతో దానిని భోగించు.
అతని (యజ్ఞదాత) ప్రీతికోసం దానిని మాకు తిరిగి ప్రసాదించు మేము ఎవ్వరితోనూఓడిపోనట్టుగా, అప్రతిష్కుతులమై ఉండేలా ఆశీర్వదించు.

భావం:                ఈ శ్లోకం భక్తుని ప్రార్థనను ప్రతిబింబిస్తుంది, ఇంద్రుడు యజ్ఞాన్ని ఆనందంగా స్వీకరించాలి,ఆ తరువాత ఆ యజ్ఞ ఫలితాన్ని భక్తులకే తిరిగి అనుగ్రహంగా ఇవ్వాలని కోరుతున్నారు, ఈ ఫలితాల ద్వారా వారు ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని స్థితిలో ఉండాలని ఆశిస్తున్నారు ఓడిపోని శక్తిని కోరుతున్నారు.

 

శ్లోకం 7.              తుఞ్జే–తుఞ్జే య ఉత్తరేస్తోమాఇన్ద్రస్యవజ్రిణః |

                              న విన్ధేఅస్యసుష్టుతిమ్ ||

 

అర్థం:                   ఇంద్రుని (వజ్రధారి దేవుని) గూర్చి పాడే ప్రతి కొత్త స్తోత్రం (తుఞ్జేతుఞ్జే య ఉత్తరే)ఒకదానికొకటి మించిపోయేలా ఉంటుంది.
అయితే, ఎవరూ కూడా ఆయనను పూర్తిగా స్తుతించగలిగినట్టుకాకపోతారు అంటే, ఆయన సుష్టుతి (పూర్తి ప్రశంస) అందరినీ మించినదిగా ఉంటుంది.

భావం:                ఈ శ్లోకం ఇంద్రుని అగాధ మహిమను వివరిస్తోంది.భక్తులు అతని కోసం ఎన్నో స్తోత్రాలను రచించినా,ప్రతి కొత్త పాట ఒకదానికన్నామెరుగైనదిగా ఉండే ప్రయత్నమే చేస్తుంది, అయితే ఇంద్రుడి గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా వర్ణించగలగడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు,ఇది ఇంద్రుని అపార వైభవాన్ని సూచిస్తుంది.

 

శ్లోకం 8.              వృషాయూథేవవంసగఃకృష్టీర్ఇయర్త్య్ఓజసా |

                              ఈశానోఅప్రతిష్కుతః ||

అర్థం:                   ఇంద్రుడు వృషభుడిలా (బలవంతుడిగా), గోపాల యూథంలోముందుండేవంసగుడు (పెద్ద క్షత్రియుడి వలె)సమాజాలను (కృష్ణీర్ = ప్రజలను)తన పరాక్రమంతో (ఓజసా) ముందుకు నడిపిస్తాడు, అతడు ఈశానుడు (ప్రభువు),అతనికి ఎవరూ ఎదురుదలవుఅప్రతిష్కుతః (అప్రతిబంధితుడు).

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఇంద్రుని నాయకత్వాన్ని, శక్తిని,తన ప్రజలను రక్షించే సామర్థ్యాన్ని వర్ణించారు, వృధ్దగోమంతుడిలా ఉన్న ఇంద్రుడు
ప్రజల మధ్య ధైర్యంగా ముందుకు నడిపించే నాయకుడు, అతనికి ఎదిరించగల శక్తి ఎవరికి లేదు.

శ్లోకం 9.              య ఏకశ్చర్షణీనాంవసూనామ్ఇరజ్యతి |

                              ఇన్ద్రఃపఞ్చక్షితీనామ్ ||

అర్థం:               ఇంద్రుడుచర్షణీనాం (మనుష్యసమూహాలలో),వసూనాం (సంపదల) పైఅధికారాన్నికలిగిఉన్నఏకైకవాడు, అతనేఐదుభూముల (పఞ్చక్షితీనాంఐదుజనగణాల / దేశాల) పైఆధిపత్యంప్రాప్తించినవాడు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఇంద్రుని ఆధిపత్య శక్తిని వివరించారు, మనుష్యలోకంలో ఉన్న అందరికంటే ఇతడు శ్రేష్ఠుడు, వనరులు, సంపదలు, భూములపైఆయనకే స్వామిత్వం ఉందని వేదం గర్వంగా చెబుతోంది, అతనికి సమానులెవ్వరూ లేరు.

 

శ్లోకం 10             ఇన్ద్రంవోవిశ్వతస్పరిహవామహేజనేభ్యః |

                              అస్మాకమ్అస్తుకేవలః ||

 

అర్థం:                   మేము ఇంద్రుణ్ణి ప్రపంచంలోని (విశ్వతఃపరి)అన్ని ప్రజల నుండీ, విడిపించుకుని పిలుస్తున్నాము, అతడు (ఇంద్రుడు) మాకే మాత్రమే చెందినవాడిగా (కేవలః) ఉండుగాక.

భావం:                ఈ శ్లోకం భక్తుని అత్యంత ప్రత్యేక భక్తిభావాన్ని సూచిస్తుంది, భక్తుడు కోరుకుంటున్నది:“ఇంద్రుడు అందరికీ దేవుడు కావచ్చు,
కానీ ఆయన మనకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన సహాయకుడు కావాలి.”ఇది భక్తి, ప్రేమ, మరియు అనురాగభరితమైన పిలుపు.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 8

శ్లోకం 1.              ఏన్ద్రసానసింరయింసజిత్వానంసదాసహమ్ |
వర్షిష్ఠమ్ఊతయేభర || 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!మేము శత్రువులపై విజయం సాధించగలిగే ధన–సంపత్తిని నీ నుండి కోరుతున్నాము, నీవు మాకు శాశ్వతంగా సహాయం చేసే మహాశక్తిమంతుడవు.దయచేసి మాకు అత్యుత్తమమైన సహాయాన్ని ప్రసాదించు.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో ఋషి ఇంద్రుణ్ని ప్రार्थిస్తున్నాడు – శత్రువులపై విజయానికి, శ్రేయస్సు కోసం, మరియు బలమైన సహాయం కోసం.
ఇంద్రుడు సజిత్వానుడు అంటే శత్రువులను జయించేవాడు, సదాసహము అంటే ఎప్పుడూ సహాయపడేవాడు.
ఈ శ్లోకం మనకు దేవుని శరణు చేరి, విజయానికి అవసరమైన బలాన్ని అతనిద్వారానేపొందగలమనే భావనను వ్యక్తం చేస్తుంది.

 

శ్లోకం 2.             నియేనముష్టిహత్యయానివృత్రారుణధామహై |
త్వోతాసోన్య్అర్వతా || 

 

అర్థం:                   నీ బలంతో, ముష్టి (గుద్దులు/బలహీనులను తొలగించే ఘాతక బలంతో)మేము వృత్రుల వంటి శత్రువులను హరించగలుగుతాము.
నీ సహాయంతో, మేము శత్రువులను గట్టిగా ఎదుర్కొనగలుగుతాము.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో యోధుల పట్ల ఉన్న ధైర్యాన్ని మరియు ఇంద్రుని బలాన్ని గుర్తు చేస్తూ, వారు ఇంద్రుని బలంతో శత్రువులను ఓడించగలమని ప్రస్తావిస్తున్నారు.“ముష్టి–హత్య” అంటే గుద్దుల ద్వారా ఓడించడం. “వృత్రా” అంటే శత్రువులు.
ఇది శౌర్యాన్ని, దేవుని సహకారంతో వచ్చే విజయాన్ని సూచిస్తుంది, ఇంద్రుని శక్తి ద్వారా మాత్రమే శత్రువుల మీద విజయం సాధించగలమని మన విశ్వాసాన్ని ఈ శ్లోకం బలపరుస్తుంది.

 

శ్లోకం 3.              ఇన్ద్రత్వోతాస ఆ వయంవజ్రంఘనాదదీమహి |
జయేమసంయుధిస్పృధః || 

అర్థం :                 ఓ ఇంద్రా!నీవే మా రక్షకుడవు, నీవే మా బలమవు.నీ దివ్య సహాయం మాతో కలిగినపుడుమేము నీ వజ్రాయుధాన్ని (విజయానికి చిహ్నమైన శక్తివంతమైన ఆయుధాన్ని) చేతబడి,పురోగమించి శత్రువులతో జరిగిన యుద్ధంలో ధైర్యంగా పాల్గొని వారిని ఓడించగలుగుతాము.నీ ఆశీర్వాదం వల్లనే మేము స్పృధ (పోటీదారులు, శత్రువులు) లను సమరంలో జయించగలుగుతాము.
ఈ విధంగా మేము నీ గొప్పతనాన్ని అనుభవిస్తూ, నీ శక్తిని ఆధారంగా చేసుకొని విజయ మార్గంలో సాగుతాము.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో యోధులు ఇంద్రుని శక్తిని తమపై ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తున్నారు, వారు ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని స్వీకరించి శత్రువులతో జరిగిన యుద్ధంలో విజయం సాధించాలనుకుంటున్నారు, ఇక్కడ “వజ్రం ఘనా దదీమహి” అంటే  మేము శక్తివంతమైన వజ్రాన్ని చేతబడి,”సం యుధిస్పృధఃజయేమ” అంటే  యుద్ధంలో ప్రత్యర్థులను ఓడిద్దాం, ఈ శ్లోకం మనలో ధైర్యాన్ని, దేవుని ఆశ్రయంతో సాధించగల శక్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

 

శ్లోకం 4.             వయంశూరేభిర్అస్తృభిర్ఇన్ద్రత్వయాయుజావయమ్ |
సాసహ్యామపృతన్యతః || 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!నీ అనుగ్రహంతో మేము శూరవీరులనుకూడగట్టగలుగుతాము, వారందరూ ఆయుధాలతో (అస్త్రాలతో) సన్నద్ధంగా ఉంటారు, నీతోసహచరులమై, నీ శక్తి మాతో కలిసి ఉండగానేమేము శత్రు పక్షాలను (పృతన్యతః) ధైర్యంగా ఎదుర్కొని ఓడించగలము, నీ ఆధారంగా మేము ధైర్యంగా నిలబడగలుగుతున్నాము, శక్తివంతమైన శత్రుసేనలు కూడా మాకు భయంగా ఉండవు.

భావం                 ఈ శ్లోకం మనకు ధైర్యాన్ని, ఐక్యతను, మరియు దేవుని ఆధారాన్ని తెలియజేస్తుంది, ఇంద్రుడు భక్తులకు బలాన్ని, ధైర్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు, ఈ బలంతో వారు శత్రువులను ఎదుర్కొనగలుగుతారు, ఇది మానవ సమాజానికి – ముఖ్యంగా యుద్ధంలో పాల్గొనే యోధులకు, నాయకత్వానికితగిన ఉపదేశాన్ని అందిస్తుంది: “ఐక్యంగా, ధైర్యంగా, దేవుని ఆశీర్వాదంతో ముందుకు సాగండి.”

శ్లోకం 5.              మహాఇన్ద్రఃపరశ్ చ నుమహిత్వమ్అస్తువజ్రిణే |
ద్యౌర్ న ప్రథినాశవః || 

అర్థం:                   ఓ వజ్రధారి ఇంద్రా!నీ మహిమ పరమమైనది. నీ శౌర్యం, బలము సమస్త ప్రపంచాన్ని కప్పేస్తుంది, నీ గొప్పతనము  నీ మహిత్వం  పరమ స్థాయికి చేరాలి, అది పరశ్ చ అంటే అంతటా వ్యాపించి ఉండాలి, నీ శక్తి, ఆకాశం ఎంత విస్తరించివుంటుందో, దాని విస్తృతిని పోలిఉండాలి.నీశవః (శక్తి, ప్రభావం) అటువంటి అపారమైనదిగా వెలుగొందాలి.

భావం              ఈ శ్లోకం ద్వారా ఋషి ఇంద్రుని గొప్పతనాన్ని పొగిడుతున్నాడు, వజ్రాయుధం ధరించిన ఇంద్రుని శక్తి, ప్రభావం  ఆకాశంలా అపారమైనదిగా ఉండాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాడు, ఇది ఒక ప్రశంస, ఒక ప్రార్థన  దేవుని శౌర్యం అహర్నిశలు మహిమాన్వితంగా కొనసాగాలని.ఇందులో భక్తి, ఆశ్చర్యం, మరియు దేవుని గౌరవాన్ని వ్యక్తపరచడం కనిపిస్తుంది.

 

శ్లోకం 6.              సమోహేవా య ఆశతనరస్తోకస్యసనితౌ |
విప్రాసోవాధియాయవః || 

 

అర్థం:                   ఈ లోకంలో ఉన్నవారు గృహస్థులు తమ సంతానాన్ని కాపాడుకోవాలన్న ఆశతో,లేదా మేధావులు (విప్రులు) తమ ధ్యానం, జ్ఞానం అభివృద్ధి చేసుకోవాలని కోరుకునే వారు అందరూ ఓ ఇంద్రా! నిన్ను ఆశ్రయిస్తారు, నీవు వారికి రక్షణను, జ్ఞానాన్ని, శక్తిని ప్రసాదించేవాడివి.సమూహంగా ఉన్నప్పుడు, లేదా వ్యక్తిగతంగా ఉన్నప్పటికీ, నీపై వారి నమ్మకమే వారి ఆశయం.

భావం                 ఈ శ్లోకం మానవ జీవనంలోని రెండు ముఖ్యపాత్రలను పేర్కొంటుంది:కుటుంబాన్ని, సంతానాన్ని రక్షించాలన్న ఆశతో ఉండే సాధారణ మనుషులు.జ్ఞానాన్ని సాధించాలనుకునే పండితులు, ఇద్దరికీ కూడ ఇంద్రుడు అవసరమైన శక్తి, సహాయం, రక్షణ ప్రసాదించగల దేవుడు, ఇది భక్తిలో సమానత్వాన్ని చూపుతుంది  శౌర్యమైనా కావచ్చు, జ్ఞానమైనా కావచ్చుఇంద్రుని అనుగ్రహం లేకుండా సాధ్యంకాదు.

 

శ్లోకం 7.              యఃకుక్షిఃసోమపాతమఃసముద్రఇవపిన్వతే |
ఉర్వీర్ఆపో న కాకుదః || 

అర్థం:                   ఇంద్రుడు సోమరసాన్నిసేవించినపుడు,ఆయన కుక్షి (ఉదరం)పోంగిపోయే సముద్రంలా విస్తరిస్తుంది — పుష్టిగా మారుతుంది.
ఆ విస్తారత, ప్రభావం ఉర్వీర్ఆపః న కాకుదఃవిస్తారంగా పరచినజలసంచయంలా, ఆకాశాన్ని తాకే స్థాయిలో ఉంటుంది, ఇది ఆయన శక్తి, మహిమ, మరియు సోమపాన శక్తిచే పొందిన ఉత్కర్షతను తెలుపుతుంది, ఇంద్రుడు సోమపానం చేయడం వల్ల ఆయన శక్తి పరాకాష్ఠకు చేరుతుందని ఋషులు అభివర్ణిస్తున్నారు.

భావం                 ఈ శ్లోకం ద్వారా ఇంద్రుని లోపలి శక్తి ఏ రీతిగా సోమపానం ద్వారా మహాశక్తిగా మారుతుందో తెలియజేస్తుంది.
ఆ శక్తి సముద్రాన్ని పోలి, విశ్వవ్యాప్తమై, జలముల వలె విస్తరించిఆకాశాన్ని తాకే స్థాయికి చేరుతుంది, ఇదిఇంద్రుని శక్తి పరిమితిలేనిదనితెలిపే రూపకం అతను సోమాన్నిసేవించినపుడుప్రపంచానికి శక్తిని ప్రసాదించే స్థితికిచేరుతాడు.

శ్లోకం 8.              ఏవాహ్య్అస్యసూనృతావిరప్శీగోమతీమహీ |
పక్వాశాఖా న దాశుషే || 

అర్థం:                   ఇంద్రుని అనుగ్రహం, మృదుత్వం (సూనృతా) విరప్శీ (శోభాయుతమైన), గోమతీ (గోవులతో సమృద్ధిగా ఉన్న), మహీ (విస్తృతమైన భూమిలా) ఉంటుంది.అది అటువంటి ఓ దయ,ఎవరివద్దైతే భక్తి (దాశుషే) ఉంటుందో,వారికిపక్వా శాఖా (పండిన చెట్టు శాఖలు) లాగే,ఫలాలు అందిస్తుంది, ఇది అంటే, ఇంద్రుని అనుగ్రహం సిద్ధంగా ఉన్న ఫలదాయక వృక్షం లాంటిదిభక్తులకు అది తక్షణమే ఫలితాలిచ్చే ఔదార్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

భావం                 ఈ శ్లోకం ద్వారా, భక్తిపరుడైన వ్యక్తికి ఇంద్రుడు ఎల్లప్పుడూ అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదిస్తాడని చెప్పబడింది, ఆ అనుగ్రహం ఎంత విశాలమైందంటే  గోవులతో నిండిన భూమిలా, పుష్టిగా, సంపదతో ఉంటుంది, భక్తులు అందులో భాగస్వాములై, అందులోంచి అనేక రకాల ఫలితాలను పొందగలుగుతారు, ఇదిదైవిక కృపఎంత గొప్పదో, భక్తికి అది ఎలా స్వభావికంగాలభిస్తుందో మనకు తెలియజేస్తుంది.

 

శ్లోకం 9.              ఏవాహితేవిభూతయఊతయఇన్ద్రమావతే |
సద్యశ్చిత్సన్తిదాశుషే || 

 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!నీ విభూతయ (విభవాలు, శక్తులు), నీ ఊతయ (సహాయాలు, రక్షణలు)నిజంగామావతేఅంటే భయాన్ని తొలగించేవిగా ఉంటాయి, వాటివల్ల భక్తులు ఏకాంతంగా భయరహితంగాజీవించగలుగుతారు, అయితే నీపై విశ్వాసంతో, భక్తితో ఆశ్రయించిన వారికి తక్షణమే, వెంటనే ఆ శక్తులు ఫలితాన్ని ఇస్తాయి, దాశుషే (దానం చేసే, యజ్ఞం చేసే భక్తుడు) నీ కృపకు పాత్రుడవుతాడు
అతనికి నీ ఆశీర్వాదం ఆలస్యం లేకుండా లభిస్తుంది.

భావం                 ఈ శ్లోకం భక్తికి ఇంద్రుని అనుగ్రహం ఎంత త్వరగా, నిర్భయంగా లభిస్తుందో వివరించుతుంది, ఇంద్రుడు తన శక్తులను, సహాయాన్ని వెంటనే భక్తునికి ప్రసాదిస్తాడు, ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు భక్తి వల్ల దైవ కృప శీఘ్ర ఫలితాన్ని ఇస్తుందని స్పష్టమవుతుంది.
అంతమాత్రాన భక్తి చేసినవారికి భయం ఉండదు  భక్తికి అనుగ్రహం ఆలస్యంగా రాదు.

 

శ్లోకం 10.            ఏవాహ్య్అస్యకామ్యాస్తోమఉక్థం చ శంస్యా |
ఇన్ద్రాయసోమపీతయే || 

 

అర్థం:                   ఈ స్తోత్రం, ఉక్థం ఇంద్రుని కోసం, అతని సోమపానానికి ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడింది, ఇది కామ్యా  అంటే ఆకాంక్షతో, సమర్పణభావంతోకూడినదిగా ఉంటుంది, శంస్యాఅంటే ఇది గానం చేయదగినది, శ్లాఘనీయమైనది, ఇంద్రుని సంతుష్టి కోసం, అతను సోమరసం సేవించే సందర్భాలలోఇలాంటి స్తుతులు అర్పించాలి, ఇవి దేవుని మహిమను వ్యక్తపరచే,ఆయనకు పూజా సమయాల్లో అర్పించదగిన పవిత్రమైన వాక్యాలుగా ఉంటాయి.

భావం                 ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు తెలిసేది:భక్తుడు దేవుడికి అర్పించే గానం, వేదపఠనం, స్తోత్రం  ఇవన్నీఆరాధన భావంతో, ప్రేమతో, ఆకాంక్షతోచేయాలి,ఇవి అలంకారికంగా కాక, హృదయంతో ఉండాలి, ఇంద్రుడు సోమపానం చేస్తూ సంతోషపడే సందర్భాలలో
ఆయనకు అర్పించే పాటలు విశిష్టమైన శక్తిని కలిగి ఉంటాయి, సారాంశం:దేవుని సేవలో చేసే ప్రతి చర్య  పాట, పఠనం, ప్రార్థన ఆత్మార్థతతో, శ్రద్ధతో, అంకితభావంతో చేయాలి, అప్పుడు అది నిజమైన పూజగా మారుతుంది.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 9

శ్లోకం 1.               ఇన్ద్రేహిమత్స్య్అన్ధసోవిశ్వేభిఃసోమపర్వభిః |
మహాఅభిష్టిర్ఓజసా || 

 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!నీవు మాకు తక్షణమే చేరవలసినవాడివిఇహిఅంటే “ఇక్కడికి రా”.మత్స్య్అన్ధసఃఅంటే నా చేతా సమర్పించబడిన సోమరసం ద్వారా ఉత్సాహభరితుడవై,విశ్వేభిఃసోమపర్వభిఃఅన్నిరకాల సోమపాన పద్ధతులనూ స్వీకరించి,నీమహా అభిష్టిఃఓజసాగొప్ప శక్తి మరియు ప్రభావంతోమా యజ్ఞానికి రాగలవు.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో ఋషి ఇంద్రుణ్ని పిలుస్తూ, అతని రాక కోసం వేడుకుంటున్నాడు, భక్తులు సోమరసం సమర్పించి, ఇంద్రుడు ఆనందంగా వచ్చితన శక్తిని, రక్షణను ప్రసాదించాలని కోరుతున్నారు, ఇది భక్తుల కోరికను, విశ్వాసాన్ని, మరియు దేవుని అనుగ్రహంపై ఉన్న నమ్మకాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

 

శ్లోకం 2.              ఏమ్ఏనంసృజతాసుతేమన్దిమ్ఇన్ద్రాయమన్దినే |
చక్రింవిశ్వానిచక్రయే || 

 

అర్థం:                   ఓ యజ్ఞకర్తలారా!ఏమ్ఏనంసృజతా సుతేఈ సుతం (సోమరసం) ను ఇంద్రునికి సమర్పించండి, ప్రవహింపజేయండి.
ఎందుకంటే అతడుమన్దినేసోమరసాన్ని ఆస్వాదించేవాడు, ఆనందించేవాడు, ఇంద్రుడుచక్రింవిశ్వానిచక్రయేఅన్నీ కార్యాలను చేస్తాడు,ప్రపంచంలోని సమస్త విషయాలను చక్రంలా నడిపే శక్తిమంతుడు, అతడి సహాయం లేకుండా విశ్వచర్యలు జరిగేలా ఉండవు.

భావం                 ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు రెండు ముఖ్యమైన భావనలు స్పష్టమవుతాయి:ఇంద్రుని పూజలోని సమర్పణ భావంభక్తులు సోమరసం అర్పించడం ద్వారా ఆయన సంతోషాన్ని కోరుతున్నారు, ఇంద్రుని విశ్వ కర్తగా గౌరవించడంఆయన విశ్వాన్ని చక్రంలా నడిపే శక్తిని కలిగిన దేవత, ఈ శ్లోకం మనలో భక్తిని, సమర్పణ శీలతను పెంపొందిస్తుంది, అలాగే, ఇంద్రుడు విశ్వంలో నిర్వహణశక్తిగా ఉన్నాడని గుర్తుచేస్తుంది.

 

శ్లోకం 3.              మత్స్వాసుశిప్రమన్దిభిస్తోమేభిర్విశ్వచర్షణే |
సచైషుసవనేష్వ్ ఆ || 

అర్థం:                   ఆనందించుము, సంతోషించుము, అందమైన నాసిక/ముఖం కలిగినవాడా (ఇది ఇంద్రుని ఒక విశిష్ట నామం), మధురమైన గీతాల ద్వారా, భక్తులు చేస్తున్న స్తోత్రాల ద్వారా, ఓ ప్రపంచ ప్రజల రక్షకుడా!ఈ యజ్ఞపు సవన సమయాలలో మాతో కలిసి ఉండు, మమ్మల్ని ఆశీర్వదించు.

భావం                 ఈ శ్లోకం భక్తి మరియు ఆహ్వానభావంతో నిండి ఉంది, ఇంద్రుడిని యజ్ఞ సమయంలో స్తుతులతో ఆహ్వానించి,ఆయన సన్నిధిలో ఉండాలని ప్రార్థన చేస్తోంది, ఇంద్రుడిని “సుశిప్ర” అని ఆహ్లాదకరంగా వర్ణించుతూ,ఆయన సోమసవనాలలో పాల్గొనాలని కోరుతున్నారు.

 

శ్లోకం 4.              అసృగ్రమ్ఇన్ద్రతేగిరఃప్రతిత్వామ్ఉద్అహాసత |
అజోషావృషభమ్పతిమ్ ||

 

అర్థం:                   నేను ప్రవాహపరిచాను (విడిచాను),నీకై (ఇంద్రుడికి) ఉద్దేశించిన వాణిని, స్తోత్రాలను,నిన్ను ఉద్దేశించి ఈ మాటలు ఉత్సాహంతో లేతపెట్టినవని తెలియజేస్తోంది, అసూయ లేకుండా, ద్వేషం లేకుండా,ఓ బలమైన వృషభుడా! ప్రభువా!ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని గౌరవిస్తూ,తన వాక్కులను  భక్తిపూర్వకంగా, పవిత్రమైన మనస్సుతో ప్రవాహపరిచాడని తెలియజేస్తున్నాడు.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఒక నిజమైన భక్తి భావాన్ని సూచిస్తుంది:ఋషి ఇంద్రుని గురించి గానం చేస్తున్నాడు అసూయ లేకుండా, పూర్తిగా నమ్మకంతో,వృషభం వంటి బలమైన ప్రభువైన ఇంద్రుని గురించి ఉత్తమమైన వచనాలను ప్రవాహపరిచాడు, ఇదినిష్కల్మషమైన భక్తి,బలవంతుడైన దేవుడిని గౌరవించడాన్నివ్యక్తపరుస్తుంది.

 

శ్లోకం 5.              సంచోదయచిత్రమ్అర్వాగ్రాధఇన్ద్రవరేణ్యమ్ |
అసద్ఇత్తేవిభుప్రభు || 

అర్థం:                   నీవు ప్రేరేపించు, కదలించు, మాకు అందించు, అద్భుతమైన (చిత్రమ్), మా వైపునకు వచ్చేది (అర్వాగ్), దానం (రాధ), ఓ ఇంద్రా! నీవు వరణానికి (పూజ, వ్రతానికి) అర్హుడవు, ఇది నీ విభవం (విభు), నీ ప్రభావాన్ని (ప్రభు) తెలిపేదిగా ఉండాలి, ఇక్కడ భక్తుడు ఇంద్రునికిమొరపెట్టుకుంటున్నాడు ఓ దేవా! నీ బహుమతి మా వైపుకు రావాలని, అది తునకగానూ కాక,నీ మహిమను తెలుపుతున్న విధంగా ఉండాలని ప్రార్థన.

భావం                 ఈ శ్లోకం మనకు భక్తి యొక్క గంభీరతను తెలియజేస్తుంది, భక్తుడు తాను కోరేది కేవలం దానం కాదు దాన్ని దేవుని మహిమకు తగినట్టుగా, ఆయన శక్తిని ప్రతిబింబించేలా కావాలని కోరుతున్నాడు, ఇది ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మికతను సూచిస్తుంది:భౌతిక ఫలితాలకంటే  దేవుని అనుగ్రహం, శక్తి, మహిమ మనకు ఎలా కలుగుతుందోఅదే ముఖ్యమని ఈ శ్లోకం ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.

 

శ్లోకం 6.              అస్మాన్సుతత్రచోదయేన్ద్రరాయేరభస్వతః |
తువిద్యుమ్నయశస్వతః || 

అర్థం:                   మమ్మల్ని (అస్మాన్), మంచి మార్గంలో (సు తత్ర), ప్రేరేపించు (చోదయే), నడిపించు, ఓ ఇంద్రా!బలమైన (రభస్వతః), శక్తిమంతమైన సంపద (రాయే) కొరకు, అపార మహిమ (తువి–ద్యుమ్న), గొప్ప పేరు ప్రతిష్ఠ (యశస్వతః) కలిగిన దానికోసం, ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుణ్నిప్రార్థిస్తున్నాడు:ఓ మహా శక్తిమంతుడా! మమ్మల్ని మంచి మార్గంలో నడిపించు,మేము నీ అనుగ్రహంతో శక్తితో కూడిన, ఖ్యాతిగాంచిన ధనాన్ని పొందగలుగుతాము.

భావం                 ఈ శ్లోకం భౌతిక ధనానికి మాత్రమే కాదు,ప్రతిష్ట, మహిమ, ధర్మమయమైన సంపదకొరకు కూడ దేవుని దిశానిర్దేశాన్ని కోరుతుంది.
ఇంద్రుడు కేవలం ధనసంపద ప్రసాదించేవాడే కాదు,ఆ సంపదశక్తివంతమైనది, మహిమాన్వితమైనది, పవిత్రమైనదికావాలని కోరడం గమనించాలి.

 

శ్లోకం 7.              సంగోమద్ఇన్ద్రవాజవద్అస్మేపృథుశ్రవోబృహత్ |
విశ్వాయుర్ధేహ్య్అక్షితమ్ || 

 

అర్థం:                   గోవులతో (గోమత్), రథశక్తితో (వాజవత్) కూడిన సంపదను, ఓ ఇంద్రా!మాకువిశాలమైన, గొప్ప పేరుప్రతిష్ఠ (యశస్సు)అన్ని జీవాలలోనూ ఉండే ఆయుష్షు (చిరాయువు)నాశనముకాని, నిలకడగా ఉండే ఆయుష్షును ప్రసాదించు.

భావం                 ఈ శ్లోకం లో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని సంపూర్ణ జీవం కోసం ప్రార్థిస్తున్నాడు ధనసంపద, విజయశక్తి, ఖ్యాతి, ఆయుష్షుఅన్నీ రుతున్నాడు, కానీ ఇవి తాత్కాలికంగా కాకుండా, అక్షయమైనవి,చిరకాలంగా నిలిచేవిగా ఉండాలని కోరుతున్నాడు, ఇది కేవలం భౌతిక సంపద పట్ల కోరిక మాత్రమే కాదు ఆ సంపదధర్మమయమైనది, ప్రతిష్ఠతో కూడినది, జీవితం మేలు చేసేదికావాలని కోరడం.

 

 

శ్లోకం 8.              అస్మేధేహిశ్రవోబృహద్ద్యుమ్నంసహస్రసాతమమ్ |
ఇన్ద్రతారథినీర్ఇషః || 

 

అర్థం:                   మాకు దయచేసి ప్రసాదించు , విశాలమైన ఖ్యాతిని, గొప్ప పేరు ప్రతిష్ఠను.ప్రకాశవంతమైన శక్తి, శౌర్యం,  వేలాదిగా సరఫరా చేసే రకమైన సంపదను.ఓ ఇంద్రా!ఆ ఇషః (సంపదలు, శక్తులు), రథాలవలె వేగంగా ప్రయాణించే వాటిగా మాతో కలిపి నడిపించు.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని సంపూర్ణ శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థిస్తున్నాడు ఖ్యాతి, శౌర్యం, అధిక సంపద, ఇవన్నీ ఒక్కసారిగా ఆశిస్తున్నాడు, ఇంద్రుని అనుగ్రహంతో వీటిని పొందగలమన్న నమ్మకంతో,ఆశీర్వాదాలను రథాల వలె వేగంగా, శక్తివంతంగా మాతో కలిపి పంపించమని కోరుతున్నాడు, ఈ శ్లోకంలోసంపదకు శక్తి, స్తిరత్వం, వేగంఅన్న మూడు లక్షణాల సమన్వయాన్ని అభిలషిస్తున్నారు.

 

శ్లోకం 9.              వసోర్ఇన్ద్రంవసుపతింగీర్భిర్గృణన్తఋగ్మియమ్ |
హోమగన్తారమ్ఊతయే ||

అర్థం:                   ధనాన్ని, విలువైన వస్తువులను.ఆ ధనానికి అధిపతైన ఇంద్రుణ్ణి, మా వాణి ద్వారా, స్తోత్రాలతో ఆయనను వర్ణిస్తున్నాము,  మహిమను గలవాడిని, వేదఋచల ద్వారా ప్రశంసించదగినవాడిని,  హవిస్సుల (యజ్ఞాహుతుల) ను స్వీకరించడానికి రాగలవాడిని,  మా సహాయార్థం, రక్షణకోసం.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ణివసుపతిగా ఆహ్వానిస్తున్నాడు అంటే సర్వసంపదల యొక్క యజమాని, అతడిని వేదగీతాల ద్వారా గానిస్తూ,యజ్ఞంలో హవిస్సులను స్వీకరించడానికి,మరియు మాకు సహాయం చేయడానికి రమ్మని ప్రార్థిస్తున్నాడు, ఇది భక్తుని శ్రద్ధ, నమ్మకం, మరియు సదాశయాన్ని సూచిస్తుంది వేదగీతలతో పూజించి, సహాయంగా మాతో ఉండమని దేవునికి మనవి చేయడం.

 

శ్లోకం 10.            సుతే–సుతేన్యోకసేబృహద్బృహతఏద్అరిః |
ఇన్ద్రాయశూషమ్అర్చతి || 

 

అర్థం:                   ప్రతి సోమసవన సమయంలో, ప్రతి యజ్ఞ సందర్భంలో.ఆసనస్థుడైన ఇంద్రుని కోసం, గొప్పదిగా, అత్యుత్తమంగా, గంభీరంగా, ఈ ఆరాధకుడు, పూజారి, గాయకుడు, ఇంద్రుని మహిమను వివరించే శూష (స్తుతి గీతం) ను పాడుతున్నాడు.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ప్రతి యజ్ఞ సందర్భంలోఇంద్రుని కీర్తిని పాడుతుంటాడని పేర్కొంటుంది, ఆ శూషం అంటే ఒక గంభీరమైన, శ్రద్ధతో కూడిన స్తోత్ర గానం ఇది శక్తిని, గొప్పతనాన్ని ప్రతిబింబించేదిగా ఉంటుంది, భక్తుడు కేవలం ఒక యజ్ఞంలో కాకుండా, ప్రతి యజ్ఞంలో,ప్రతి సోమసవనంలో ఇంద్రుని ఘనతను గానిస్తాడు.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 10 

శ్లోకం 1.               గాయన్తిత్వాగాయత్రిణోऽర్చన్త్య్అర్కమ్అర్కిణః |
బ్రహ్మాణస్త్వాశతక్రతఉద్వంశమ్ఇవయేమిరే || 

అర్థం:                   గాయత్రీ మంత్రాలను పఠించే వారు నిన్ను గానం చేస్తారు, స్తుతులను చేసే వారు నిన్ను అర్కములతో ఆరాధిస్తారు, బ్రాహ్మణులు, ఓ శతక్రతు! (ఇంద్రుని బిరుదు, అనేక యజ్ఞాలలో పాల్గొన్నవాడు)నిన్ను పైకి ఎక్కించినట్టు, వంశాన్ని ఎక్కినట్టు వర్ణిస్తారు, మహిమను పైకి తీసుకెళ్తారు.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఇంద్రుని గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తోంది, వేద పఠకులు, బ్రాహ్మణులు, కవులు తమ తమ విధాలుగా ఇంద్రుని ఆరాధిస్తూ,
ఆయన మహిమను ఆకాశానికే ఎక్కించగలిగేలా గానం చేస్తారు, ఇది భక్తుల సమర్పణ, వేదపారాయణం ప్రాముఖ్యత,దైవ మహిమను ప్రబలంగా ఉంచే శక్తిని తెలియజేస్తుంది.

 

శ్లోకం 2.              యత్సానోఃసానుమ్ఆరుహద్భూర్య్అస్పష్టకర్త్వమ్ |
తద్ఇన్ద్రోఅర్థంచేతతియూథేనవృషణిర్ఏజతి || 

 

అర్థం:                   ఒక పర్వత శిఖరాన్నిది ఎక్కినట్టు, ఉన్నతమైన స్థితికి చేరుకోవడం, చాలా గొప్ప కానీ అస్పష్టంగా ఉన్న కార్యం, ఎవరూ సులభంగా గ్రహించలేని పనులు, ఇంద్రుడు దాని నిజమైన అర్థాన్ని గ్రహిస్తాడు, దానిని సాధించగలగడం ఎలా అనే దిశగా ప్రయాణిస్తాడు,  వృషభ స్వభావం కలిగినవాడిగా, గణాన్ని (యూథం) తోడుగా తీసుకొని కదులుతూ వస్తాడు.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఇంద్రుని తెలివిని, శక్తిని మరియు నాయకత్వ గుణాన్ని ప్రశంసిస్తుంది, అతను కష్టసాధ్యమైన, క్లిష్టమైన పనులనూ పట్టించుకుని,తన బలంతో మరియు సహాయక బలగాలతోఆ పనిని ఎదుర్కొంటాడు, సాధించగలడు, ఇది దేవుని దృష్టి ఎంత స్పష్టమైనదీ,ఆయన శక్తి ఎంత సమర్థమైనదీ అనే దానికీ సూచన.

 

శ్లోకం 3.              యుక్ష్వాహికేశినాహరీవృషణాకక్ష్యప్రా |
అథా న ఇన్ద్రసోమపాగిరామ్ఉపశ్రుతించర || 

 

అర్థం :                 ఓ సోమపానుడు ఇంద్రా!నీవు నీ బలవంతమైన, కేశధారి గంధర్వ రూపమును కలిగి ఉన్న రెండు హరులను అంటే వేగవంతమైన, శక్తిశాలైన నీ రథగాళ్లను రథానికి సముచితంగా జతచేయి, వాటితో ఈ యజ్ఞస్థలానికి వచ్చు, నీ రాకతో మాకు ఆశీర్వాదం కలుగుతుంది, ఆ తరువాత మేము గానం చేసే వేదగీతాలను, స్తోత్రాలను శ్రద్ధగా విను, మా భక్తి పూరితమైన గానాలకు స్పందించు,
మా ప్రార్థనల పట్ల నీ అనుగ్రహాన్ని ప్రదర్శించు, మేము పాడే గానం నీ మహిమను వర్ణించేదే  దానికి నీ శ్రద్ధ అవసరం.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఒక ఆహ్వానాత్మక ప్రార్థన, భక్తులు ఇంద్రుణ్ని పిలుస్తూ, ఆయన రథాన్ని శక్తిమంతమైన హరులతో సిద్ధం చేసియజ్ఞస్థలానికి రావాలని కోరుతున్నారు, తర్వాత, వారు పలికే వేద వాణిని, గీతాలను వినమని ప్రార్థిస్తున్నారు, ఇది భక్తుల భావనను, ఆత్మీయతను,
దేవుని పట్ల చూపే సదాశయాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

 

శ్లోకం 4.              ఏహిస్తోమాఅభిస్వరాభిగృణీహ్య్ ఆ రువ |
బ్రహ్మ చ నోవసోసచేన్ద్రయజ్ఞం చ వర్ధయ || 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!నీవు మాకు సమీపమై, మేము పాడుతున్న ఈ మధురమైన స్తోత్రాలను, గానాలను ఆనందంతో వినుము.
మా వేదపఠనాన్ని స్వీకరించి, దాన్ని శ్రద్ధగా ఆలకించు, ఓ వసో! (అంటే దయాశీలుడా, ధనదాతా),మా యజ్ఞాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి మాతో కలిసి ఉండి, దానికి మహిమను చేర్చు, నీ సమక్షంలో మా పూజా కర్మలు పరిపూర్ణతకు చేరుతాయని మాకు నమ్మకం.

భావం                 ఋషి ఇంద్రుణ్ని ఎంతో ప్రేమతో, భక్తితో పిలుస్తున్నాడు, ఓ ఇంద్రా! మేము పాడుతున్న స్తోత్రాలను భక్తిశ్రద్ధలతో, మధురమైన స్వరాలతో మేం ఆలపిస్తున్న ఈ వేదగీతాలను దయతో విను, అవి నీకు అర్పించినవని గ్రహించి స్వీకరించు, మా ఆత్మార్పణంతో కూడిన ప్రార్థనలు నీ గుండెను తాకేలా ఉన్నాయి,కావున, ఆ గీతాలను ఆలకించి, మాకు సమీపమవు.

 

 

శ్లోకం 5.              ఉక్థమ్ఇన్ద్రాయశంస్యంవర్ధనమ్పురునిష్షిధే |
శక్రోయథాసుతేషుణోరారణత్సఖ్యేషు చ ||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!నీ మహిమను వర్ణించే ఈ ఉక్థం (స్తుతి) నీకు అర్పించదగినది, నీవు పూర్వంలో మా సోమసవనాల్లోనూ, స్నేహ సంబంధాలలోనూమాకు సంతోషం కలిగించినట్టే, ఇప్పుడు కూడా మాతో ఆనందంగా ఉండుము.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఒక గాఢమైన స్మరణతో కూడిన ప్రార్థన. భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని స్మరిస్తూ ఇలా అంటున్నాడు:ఓ ఇంద్రా!ఈఉక్థంమేము నిన్ను పొగిడే వేదగానం  నీకు శంస్యం, అంటే శ్లాఘనీయమైనది, ఇదివర్ధనంనిన్ను మహిమగొలిపే విధంగా ఉంటుంది, నీవుపురు నిష్షిధేఅనగా అనేక యజ్ఞాలలో పూజింపబడే మహా దేవతవు, మేము నీ కోసం చేస్తున్న సోమసవనాలలో నీవు మమ్మల్నిఆనందపరిచినట్టు, స్నేహ సంబంధాలప్పుడు మాకు తోడుగా ఉన్నట్టే ఇప్పుడూ అదే విధంగా మాతోసఖ్యతతో, ఆనందంతో, సంతృప్తిగాఉండుము.

 

శ్లోకం 6.              తమ్ఇత్సఖిత్వఈమహేతంరాయేతంసువీర్యే |
 స శక్రఉతనఃశకద్ఇన్ద్రోవసుదయమానః || 

అర్థం:                   మేము ఆ ఇంద్రుని సఖ్యాన్ని కోరుతున్నాము ధనానికి మరియు బలానికి (వీరత్వానికి) ఆయన మాకు సహచరుడిగా ఉండాలని ఆశిస్తున్నాము.ఆశక్రుడు (ఇంద్రుడు) దయగలవాడై మాకు విలువైన దానాన్ని ప్రసాదించుగాక.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుని సన్నిధిని, అనుగ్రహాన్ని మూడు స్థాయిల్లో కోరుతున్నాడు:మేము నీ స్నేహాన్ని కోరుతున్నాము, ఓ ఇంద్రా! నీవు మా సఖుడవై ఉండవలెనని ఆశిస్తున్నాము, ఆ సఖ్యాన్ని మేము ధనసంపత్తి కోసం కోరుతున్నాము, అలాగేబలవంతమైన శౌర్యానికి, విజయానికి కూడా నీ స్నేహాన్ని కోరుతున్నాము, ఈ ముగ్గురూ (స్నేహం, సంపత్తి, శక్తి) మానవ జీవితానికి అత్యంత అవసరమైనవి, అవి దైవ అనుగ్రహంతో కలిసినపుడే పూర్తి ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.

 

శ్లోకం 7.              సువివృతంసునిరజమ్ఇన్ద్రత్వాదాతమ్ఇద్యశః |
గవామ్అపవ్రజంవృధికృణుష్వరాధోఅద్రివః || 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!నీవు దయచేసి మాకు ప్రసాదించిన ఈ విస్తృతమైన, సురక్షితమైన యశస్సునుఇంకా పెంచుము, గోవుల కోసం వ్రజాన్ని (తీవ్రమైన సంరక్షణ స్థలాన్ని) విస్తరించు,మాకు మరింత ధనం, అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించు, ఓ అద్రివో! (పర్వతం వంటి వజ్రధారి)

భావం                 ఈ శ్లోకం ద్వారా భక్తుడు తనకు దేవుడు ఇప్పటికే ఇచ్చిన బహుమతులను గుర్తుచేసుకుంటూ,ఆయనపై విశ్వాసంతో  “ఇవే కాక,మరింత ఆశీర్వాదం ప్రసాదించు” అని ప్రార్థిస్తున్నాడు, అర్థంగా:“నీ దయతో ఇప్పటివరకు మేము ఎంత గొప్పదాన్నిపొందామో తెలుసు కానీ మేము నీ ఆశీర్వాదంతో ఇంకా ఎక్కువ శ్రేయస్సు కోరుతున్నాము.”

శ్లోకం 8.              నహిత్వారోదసీఉభేఋఘాయమాణమ్ఇన్వతః |
జేషఃస్వర్వతీర్అపఃసంగాఅస్మభ్యంధూనుహి ||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!నీ శక్తికి ఆకాశం మరియు భూమి ఈ రెండు లోకాలు కూడాఅడ్డుపడలేవు, నిన్ను నియంత్రించలేవు, నీవు ప్రకాశవంతమైన నీటి శక్తిని జయించావు.అలాంటి నీ మహాశక్తితో మాకు శక్తిని, ఉత్సాహాన్ని ప్రసాదించు.

భావం                 ఈ శ్లోకంఇంద్రుని అపార శక్తిని, అతని అజేయత్వాన్నిమరియుఆ శక్తిని భక్తులకూ ప్రసాదించే కృపాశీలతనుతెలియజేస్తుంది.
భక్తుడు ఇలా అంటున్నాడు“ఓ ఇంద్రా!నీ దారిలో ఆకాశమూ, భూమీ కూడా నిలబడలేవు, నీ శక్తి అంత అపారమైనది, అటువంటి బలాన్ని మాతో పంచు, మేమూ నీ బలంతో విఘ్నాలపై విజయం సాధించగలమంటూ ఆశిస్తున్నాము.”

 

శ్లోకం 9.              ఆశ్రుత్కర్ణశ్రుధీహవంనూచిద్దధిష్వమేగిరః |
ఇన్ద్రస్తోమమ్ఇమమ్మమకృష్వాయుజశ్చిద్అన్తరమ్ || 

 

అర్థం:                   ఓ ఆశ్రుత్కర్ణ (శ్రవణశక్తికలిగినవాడా) ఇంద్రా!నా ఈ హవిని (ప్రార్థనను) విను, నా వాక్కులను (స్తుతులను) హృదయపూర్వకంగా స్వీకరించు, ఈ స్తోత్రాన్ని నీ మనస్సులో స్థానం కల్పించు ఎంతైనా నీ మిత్రుల మధ్య నాకూ ఒక స్థానం ఇవ్వు.

భావం                 ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని ప్రేమతో పిలుస్తూ తన భక్తి గానం, ప్రార్థన వినమని మనవి చేస్తున్నాడు:ఓ వినుగల దేవా! నీ చెవులు ఎప్పుడూ భక్తుల ప్రార్థనలు వినడానికే సిద్ధంగా ఉంటాయి, నా హవిని (ప్రార్థనను) వినుము, నా వచనాలను, స్తుతిని నీ హృదయంలో నిలుపు.ఇంద్రా! ఇది నా స్తోత్రం, నీకై పాడుతున్న గానం, దయచేసి నీ సన్నిహితుల మధ్య, నీ ప్రియ భక్తుల సరసన, నాకూ స్థానం ఇవ్వుము.

 

 

శ్లోకం 10.            విద్మాహిత్వావృషన్తమంవాజేషుహవనశ్రుతమ్ |
వృషన్తమస్యహూమహఊతింసహస్రసాతమామ్ || 

 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!మేము నిన్ను బాగా తెలుసుకున్నాము నీవు శ్రేష్ఠుడవు, అత్యుత్తమవాడవు (వృషన్తమం)వాజాలలో అంటే పోరాటాల్లో, సంపదలలో, ధన విజయాలలో నీవే అగ్రగణ్యుడవు, నీవుహవనశ్రుతమ్అంటే పూజల సమయంలో, హవనాల్లోభక్తుల పిలుపు వినే దేవతవు, నీకు అర్పించే ప్రార్థనలను ఆలకించి, వెంటనే స్పందించేవాడివి, అందుకే మేము ఇప్పుడు నీకు ప్రార్థిస్తున్నాము అంటే శ్రేష్ఠుడైన నీ సహాయాన్ని, రక్షణను మేము కోరుతున్నాము, అదివేలాది రూపాల్లో మాకు సరఫరా చేయగలిగేబలమైన, విస్తారమైన సహాయం కావాలని మేము ఆకాంక్షిస్తున్నాము.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఒక నమ్మకంతో కూడిన, ఘనమైన భక్తి ఉచ్ఛారణ, భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని ఇలా సంబోధిస్తున్నాడు:“ఓ ఇంద్రా! మేము నీ బలాన్ని అనుభవించాము, మేము నీ శక్తిని చూశాము, మేము యుద్ధాల్లో నీ జయాన్ని,పూజల సమయంలో నీ స్పందనను చూశాము, అందుకే నీపై పూర్తిగా విశ్వాసం పెట్టి,ఇప్పుడు మేము నీ సహాయాన్ని వేడుకుంటున్నాము.”ఇక్కడ ‘వృషన్తమం’ అనే పదం రెండు సార్లు వచ్చిందంటే భక్తుడు ఇంద్రుని శౌర్యాన్ని, మహిమను పునఃపునః గుర్తుచేసుకుంటూభక్తితో నిండిన శబ్దాల ద్వారా ఆ మహిమను గాఢంగా వ్యక్తం చేస్తున్నాడు.

 

శ్లోకం 11.             ఆ తూ న ఇన్ద్రకౌశికమన్దసానఃసుతమ్పిబ |
నవ్యమ్ఆయుఃప్రసూతిరకృధీసహస్రసామ్ఋషిమ్ || 

 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా!కౌశిక ఋషి (యజ్ఞకర్త) నీ కోసం సిద్ధం చేసిన ఈసోమరసంనుఆనందంతో ఆస్వాదించుము  నీకు ప్రీతికరంగా పానము చేయుము, ఇప్పుడు మేము నిన్ను ఈ పూజకు ఆహ్వానిస్తున్నాము మా కోసంనూతనమైన ఆయుష్షును ప్రసాదించు,మా జీవితంశక్తివంతంగా, దీర్ఘకాలంగా కొనసాగాలనే ఆశతోఈ సోమయజ్ఞం చేస్తున్నాము, అదే కాదుమాకు మంచి జన్మల వరుసను ప్రసాదించు,శుభప్రసవాలను, వంశవృద్ధిని అనుగ్రహించు, మేము నిన్నువేలాది ఋషుల వలె జ్ఞానంతో కూడినవాడిగా పిలుస్తున్నాము, కావున మా పూజను అంగీకరించి మాకు ఆయుష్షు, శుభవంశం, శక్తిని ప్రసాదించుము.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఒక అపూర్వమైనయజ్ఞ ఆహ్వాన శ్లోకం.ఇందులో భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని పిలుస్తూ, ఇలా అంటున్నాడు:“ఓ ఇంద్రా!ఈ యజ్ఞంలో తోటివారితో పాటు నేను కూడా నీకు సోమరసం అర్పిస్తున్నాను, దయచేసి దానిని ఆనందంతో సేవించు, మాకు దీర్ఘాయువు కలుగజేయుము,మాకు మంచి సంతానం, శుభవంశంకలుగజేయుము,నీవుజ్ఞానవంతుడవు, అనేక ఋషుల గుణాలను కలిగినవాడవు,మాకు దీవెనలు ప్రసాదించు.”ఇది భక్తునిసాధకభావం, పరమ శ్రద్ధ, మరియు యజ్ఞపరంపరలోదైవసన్నిధిని కోరే ప్రార్థన

 

శ్లోకం 12.            పరిత్వాగిర్వణోగిరఇమాభవన్తువిశ్వతః |
వృద్ధాయుమ్అనువృద్ధయోజుష్టాభవన్తుజుష్టయః ||

 

అర్థం:                   ఓ గిర్వణః (వేదవాణి ప్రియుడైన ఇంద్రా)!నిన్ను చుట్టుముట్టేలా మా ఈ గానాలు, వచనాలు, స్తుతులుప్రపంచంలోని అన్ని దిక్కుల నుండీ నిన్ను చేరుకోవాలి, అవి నీకు ప్రీతికరంగా ఉండాలి, ఆనందం కలిగించాలి, నీవుదీర్ఘాయువు కలవాడవు, నీ ఆయుష్షువృద్ధి చెందాలని,అది కొనసాగాలని మేము కోరుతున్నాము, మేము చేసేస్తుతులు నీకుతికరమైనవిగా మారాలని మేము ఆకాంక్షిస్తున్నాము.

భావం                 ఈ శ్లోకం ఒక అనుగ్రహార్థమైన, శాంతితో కూడిన భక్తిపూర్వక పిలుపు, భక్తుడు ఇంద్రుణ్ని ఇలా ప్రార్థిస్తున్నాడు:“ఓ వేదగానాన్ని ఇష్టపడే ఇంద్రా!మేము నీకు అర్పిస్తున్న ఈ శ్లోకాలు, స్తుతులు, వచనాలువిశ్వదిశలనుండీ నిన్ను చేరి, నిన్ను ఆనందింపజేయాలి.
నీవు దీర్ఘాయువుతో, అభివృద్ధితో ఉండాలని మేము కోరుతున్నాము, మేము చేసే గానం కూడా నీకు ప్రీతికరంగా ఉండాలని మనవి చేస్తున్నాము.”ఇక్కడ “వృద్ధాయుం” అనే పదం ఒక పరోక్ష ప్రార్థన దేవునికి ఆయుష్షు ఇవ్వాలన్నది నిజానికి మనకే శుభం కలిగించేది, ఈ ఆశయంతో, భక్తుడు దేవునికి దీర్ఘాయుష్షుతో స్తుతులు అర్పిస్తున్నాడు.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 11 

 

శ్లోకం 1.               ఇన్ద్రంవిశ్వాఅవీవృధన్సముద్రవ్యచసంగిరః |
రథీతమంరథీనాంవాజానాంసత్పతిమ్పతిమ్ || 

అర్థం:                  ఇన్ద్రుణ్నిసముద్రాన్ని వ్యాపించివున్నవానిగా,గానములు (స్తుతులు)అన్ని దిశల నుండీ అతన్ని మహిమ కలిగినవాడిగా వర్ణించాయి.
అతడురథయోధులలో శ్రేష్ఠుడు,వాజము (విజయాలు, సంపదలు)మరియుసత్యమార్గాన నడిచే మనుష్యులకు అధిపతి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఋషులు ఇంద్రుని మహిమను వర్ణిస్తున్నారు. విశ్వంలో ఉన్న గానములు (వేదోచ్ఛారణలు, స్తుతులు) అన్నీ ఇంద్రుని మహత్తును పెంచాయి. ఆయన సముద్రం లాంటి అపారమైన శక్తిని కలిగివుంటాడు. రథంలో పోరాటం చేసే వీరులలో ఆయన అత్యుత్తముడు, విజయాలకూ, ధనానికి అధిపతి. సత్యాన్ని అనుసరించే వారికి ఆయన నాయకుడు. ఇది దేవతలలో ముఖ్యుడైన ఇంద్రుని శౌర్యాన్ని, బలాన్ని, సమర్థతను తెలుపుతుంది.

శ్లోకం 2.              సఖ్యే త ఇన్ద్రవాజినోమాభేమశవసస్పతే |
త్వామ్అభిప్రణోనుమోజేతారమ్అపరాజితమ్ || 

అర్థం:                   ఓ శక్తివంతుడైన ఇంద్రా! మేము నీ స్నేహితులము. నీ బలాన్ని మేము భయపడము, మేము నిన్నే నిత్యమూ స్మరిస్తూ పూజిస్తాము, ఎందుకంటే నీవే అపరాజితుడవు, విజేతవు.

భావం:                ఈ శ్లోకం ద్వారా ఋషులు ఇంద్రుడిని స్నేహితుడిగా పిలుస్తూ, ఆయన శక్తి మీద భయపడకుండా, భక్తితో ప్రణతిపడతామని ప్రకటిస్తున్నారు. ఇంద్రుడు అపరాజితుడు, అంతటి బలముతో కూడినవాడు కావడం వల్ల ఆయనను ఆశ్రయించడం భద్రమైనది.

 

శ్లోకం 3.              పూర్వీర్ఇన్ద్రస్యరాతయో న విదస్యన్త్య్ఊతయః |
యదీవాజస్యగోమతస్తోతృభ్యోమంహతేమఘమ్ || 

అర్థం:                   ఇంద్రుడిచ్చే ప్రాచీన దానములు, ఆశ్రయాలు నశించవు, అతడు గొప్ప దానధర్మం కలవాడు, ముఖ్యంగా వాజములు (ధన సంపదలు) ఉన్నవాడవై, గోవులు కలిగినవాడవై, తనను స్తుతించేవారికి అద్భుత దానం చేస్తాడు.

భావం:                ఇంద్రుడి దాతృత్వం సదాకాలమూ నిలిచే మహత్తరమైనది. ఆయనకు ప్రార్థనచేసే భక్తులకు, వేదోచ్ఛారణలతో స్తోత్రం చేసే వారికి ఆయన సంపదలవర్షం కురిపిస్తాడు.

 

శ్లోకం 4.              పురామ్భిన్దుర్యువాకవిర్అమితౌజాఅజాయత |
ఇన్ద్రోవిశ్వస్యకర్మణోధర్తావజ్రీపురుష్టుతః || 

అర్థం:                   యువకుడిగా, తెలివైనవాడిగా, అమిత శక్తితో కూడినవాడిగా ఇంద్రుడు పుట్టాడు, ఆయనే విశ్వ కార్యాల నిర్వహకుడు, వజ్రాయుధంతో కూడినవాడు, మానవులచే స్తుతించబడే దేవుడు.

భావం:                ఇంద్రుడు తేజస్సుతో, జ్ఞానంతో పుట్టిన దేవుడు. తన వజ్రాయుధంతో పురులను (దుర్గాల్ని) ధ్వంసించేవాడు. ఆయన విశ్వ కర్మలకు నేతృత్వం వహించే శక్తిమంతుడు.

 

శ్లోకం 5.              త్వంవలస్యగోమతోऽపావర్అద్రివోబిలమ్ |
త్వాందేవాఅబిభ్యుషస్తుజ్యమానాసఆవిషుః || 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా! నీవే వల అనే రాక్షసుని గోధనాన్ని దాచిన గుహను తెరిచావు, దేవతలు భయంతో వెనుకడుగు వేసినప్పుడు, నీవు ధైర్యంగా ముందుకు వచ్చావు.

భావం:                ఇంద్రుడు ధైర్యం, శౌర్యంతో దేవతలకు రక్షకుడిగా నిలుస్తాడు. భయంకరమైన శత్రువులు భయపెట్టినపుడు, ఆయన ధైర్యంతో దానిని తొలగిస్తాడు. ఆయన వల్లే గోధన రక్షింపబడింది.

 

శ్లోకం 6.              తవాహంశూరరాతిభిఃప్రత్య్ఆయంసిన్ధుమ్ఆవదన్ |
ఉపాతిష్ఠన్తగిర్వణోవిదుష్టేతస్యకారవః || 

అర్థం:                   ఓ వీర ఇంద్రా! నీ ధర్మదానాలతో నేను సముద్రాన్ని దాటి రావడానికి సహాయపడగలిగాను, వేదోచ్ఛారణలతో నిన్ను పూజించే వారు నీ తత్వాన్ని బాగా అర్థం చేసుకొని సేవించుతారు.

భావం:                ఇంద్రుని దయతో సాధ్యమనని దూరాన్ని దాటగలిగిన ఆశయం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది. ఆయన ఆశ్రయించినవారు నమ్మకంతో ముందుకు సాగుతారు. ఆయనను వేదమార్గంలో పూజించేవారికి ఆత్మజ్ఞానం సిద్ధిస్తుంది.

 

శ్లోకం 7.              మాయాభిర్ఇన్ద్రమాయినంత్వంశుష్ణమ్అవాతిరః |
విదుష్టేతస్యమేధిరాస్తేషాంశ్రవాంస్య్ఉత్తిర || 

అర్థం:                   ఓ మాయా సామర్థ్యముతో కూడిన ఇంద్రా! నీవు శుష్ణ అనే మాయావీ శత్రువును నశింపజేసావు,నీ తెలివితేటలతో నీవు గొప్ప కీర్తిని పొందావు.

భావం:                ఇంద్రుడు శక్తి, మాయ, చాతుర్యంతో కూడిన దేవుడు. ఆయన శత్రువుల బలాన్ని జయించేవాడు. శత్రు మాయలను ఛేదించగలిగిన ఆయన తెలివితేటలతో దేవలోకంలో గొప్ప కీర్తిని పొందాడు.

శ్లోకం 8.              ఇన్ద్రమ్ఈశానమ్ఓజసాభిస్తోమాఅనూషత |
సహస్రంయస్యరాతయఉతవాసన్తిభూయసీః || 

అర్థం:                   శక్తిశాలి ఇంద్రుడిని స్తోత్రములతో పూజించుదాం, ఎందుకంటే అతని వద్ద వేలాది రకాల బహుమతులు ఉన్నాయి. వాటికన్నా ఎక్కువైనవి కూడా అతనివద్ద ఉన్నాయి.

భావం:                ఇంద్రుడి శక్తి అపారమైనది. ఆయన వందల కాదు, వేల రకాల బహుమతులను భక్తులకు ప్రసాదించగలవాడు. అందుకే ఆయనను స్తోత్రములతో పూజించటం ద్వారా భక్తులు సమృద్ధిని పొందుతారు.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 12

శ్లోకం 1.               అగ్నిందూతంవృణీమహేహోతారంవిశ్వవేదసమ్ |
అస్యయజ్ఞస్యసుక్రతుమ్ || 

అర్థం:                   మేము అగ్ని దేవుణ్ని ఒక దూతగా (దేవతల దౌత్యంగా) కోరుకుంటున్నాము, ఆయనే విశ్వజ్ఞుడైన హోతా (యజ్ఞాన్ని ఆరంభించేవాడు),
ఈ యజ్ఞానికి అత్యుత్తమ క్రతువును కలిగినవాడు (యజ్ఞాన్ని సమర్థంగా నడిపించగలవాడు).

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్నిని దేవతలతో మానవుల మధ్య సంబంధాన్ని కలిపే దూతగా వర్ణిస్తున్నారు. అగ్ని హోతారుడు  అంటే, యజ్ఞంలో హవిస్సులను దేవతల వరకు తీసుకెళ్లే పాత్రధారి. అతడు ప్రపంచంలోని సమస్త విషయాల పట్ల బోధ కలిగి ఉంటాడు. అటువంటి అగ్ని యజ్ఞాన్ని విజయవంతంగా నడిపించగల శక్తిని కలిగి ఉన్నాడు కనుక ఆయన్నే మేము కోరుకుంటున్నాము.

 

శ్లోకం 2.              అగ్నిమ్–అగ్నింహవీమభిఃసదాహవన్తవిశ్పతిమ్ |
హవ్యవాహమ్పురుప్రియమ్ || 

అర్థం:                   అగ్ని దేవుణ్ని హవిస్సులతో ఎల్లప్పుడూ పిలుచుకుంటారు, ఆయనే విశ్వానికి అధిపతి, హవిస్సులను దేవతలవరకూ తీసుకెళ్లేవాడు,
అతడు అనేక మానవుల ప్రియమైనవాడు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్ని దేవుడి సామాజిక, దైవిక పాత్రను వివరించబడింది. అగ్ని అనేక రకాలుగా ప్రార్థించబడుతున్నవాడు  ఎందుకంటే అతడు హవ్యవాహుడుదేవతలికి హవిస్సును చేరవేస్తాడు. విశ్వానికి అధిపతిగా అతడు భక్తుల హృదయాలలో ప్రియుడిగా స్థానం సంపాదించాడు. అందుకే ప్రతి యజ్ఞంలోనూ అతడిని పిలవడం సాధారణం.

 

శ్లోకం 3.              అగ్నేదేవాఇహావహజజ్ఞానోవృక్తబర్హిషే |
అసిహోతా న ఈడ్యః || 

అర్థం:                   ఓ అగ్ని దేవా! నీవు ఇప్పుడు పుట్టినవాడివి, ఈ సుందరంగా అలంకరించబడిన బర్హిష్ పై స్థిరమవు, దేవతలను ఇక్కడికి తీసుకురా.
నీవే మాకు హోతావు, నీకు పూజలందించగలిగేది మేమే.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్ని దేవుని పుట్టినవాడిగా (యజ్ఞంలో వెలిగించినవాడిగా), బర్హిష్ (ధర్మికంగాపరచిన కుర్చీ లేదా యజ్ఞస్థలం)పై స్థాపించబడినవాడిగా భావిస్తున్నారు. అగ్ని దేవుడు భక్తుల పిలుపుతో సంతుష్టుడై దేవతలను ఈ యజ్ఞస్థలానికి ఆహ్వానించాలి. ఆయనే హోతా, యజ్ఞంలో పూజలందించేవాడు మరియు దేవతలతో మన మధ్య సంబంధాన్ని ఏర్పరచేవాడు.

శ్లోకం 4.              తాఉశతోవిబోధయయద్అగ్నేయాసిదూత్యమ్ |
దేవైర్ ఆ సత్సిబర్హిషి || 

అర్థం:                   ఓ అగ్నిదేవా! దేవతల దూతగా నీవు వెళ్ళినప్పుడు,అవారినిసజాగ్రతపరచి, నీవు వారికి తెలుసుపెట్టి,వారిని ఈ యజ్ఞస్థలానికి తీసుకురా. వారు బర్హిషి (యజ్ఞస్థలపు ఆసనంపై) కూర్చోనివ్వు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్ని దేవుడిని దూతగా పిలుస్తూ, ఆయనను దేవతలవరకూ పంపుతూ ప్రార్థిస్తున్నారు. అగ్నికి ప్రత్యేకమైన శక్తి  దేవతలతో మనిషి మధ్య సంబంధాన్ని కలిపే సామర్థ్యం ఉంది. ఆయన దేవతలను విజ్ఞప్తి చేసి, మన యజ్ఞానికి తీసుకురావాలని ప్రార్థించబడుతున్నాడు. యజ్ఞం ఫలితభూతంగా మారడానికి దేవతల సాన్నిధ్యం అవసరం, ఇది అగ్ని ద్వారా సాధ్యమవుతుంది.

 

 

శ్లోకం 5.              ఘృతాహవనదీదివఃప్రతిష్మరిషతోదహ |
అగ్నేత్వంరక్షస్వినః ||

అర్థం:                   ఓ ఘృతాహుతి తీసుకునే ప్రకాశమయ అగ్నీ!నీ ఎదుట నిలిచే శత్రువులను (అవరోధకులను) దహించురక్షసుల నుండి మమ్మల్ని రక్షించు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్ని దేవుడు రక్షణకర్తగా ప్రార్థించబడుతున్నాడు. యజ్ఞంలో ప్రవేశించే శక్తులను అడ్డుకునే అసుర శక్తులను  రాక్షస స్వభావాలను  అగ్ని నాశనం చేయగలడు. అతను ప్రకాశంగా వెలిగే శక్తి, యజ్ఞంలో సమర్పించబడే ఘృతాన్ని స్వీకరిస్తూ దుష్ట శక్తులను తొలగించగల శక్తి కలిగినవాడు. భక్తులు ఆయనను తమ పరిరక్షకుడిగా ఆహ్వానిస్తున్నారు.

శ్లోకం 6.              అగ్నినాగ్నిఃసమ్ఇధ్యతేకవిర్గృహపతిర్యువా |
హవ్యవాడ్జుహ్వాస్యః || 

అర్థం:                   ఒక అగ్ని ద్వారా మరొక అగ్ని ప్రज్వలించబడుతుంది, ఆయన జ్ఞానవంతుడు, ఇంటి అధిపతి, యువకుడిలా ఉత్సాహంతో ఉంటాడు.
హవిస్సులను స్వీకరించేవాడు, ఆ హవిస్సులను దేవతలవద్దకు తీసుకెళ్లేవాడు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ‘అగ్నినా అగ్నిః’ అనే మాట ద్వారా జీవనశక్తి యొక్క పరంపరను సూచిస్తున్నారు  ఒక శక్తి మరొక శక్తిని ప్రేరేపిస్తుంది. అగ్ని అనేది మానవ జీవితంలో జ్ఞాన, ఇంటి పాలన, యజ్ఞంలో ధర్మపాలన ఇలా అనేక తత్వాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. యువకుడిగా ఉత్సాహంతో ఉంటూ, హవిస్సులను దేవతలకు అందించగల సామర్థ్యం కలవాడు. ఈ శ్లోకం ద్వారా అగ్ని యొక్క వైశాల్యాన్ని మరియు జీవనమూలంగాఉన్నదాన్ని గుర్తించవచ్చు.

 

శ్లోకం 7.              కవిమ్అగ్నిమ్ఉపస్తుహిసత్యధర్మాణమ్అధ్వరే |
దేవమ్అమీవచాతనమ్ || 

అర్థం:                   యజ్ఞంలో అగ్ని దేవుని స్తుతించు, అతడు “కవి”  అంటే భవిష్యత్తును తెలుసుకొనగలజ్ఞానసంపన్నుడు, అతడుసత్యధర్మాన్నిఅనుసరించే దేవత, అతడుఅమీవచాతనఅంటే అనారోగ్యాన్ని, పాపాన్ని తొలగించగల శక్తిమంతుడైన దేవుడు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అగ్ని దేవుని శ్లాఘన చేస్తూ, ఆయన్ని కేవలం యజ్ఞంలోనే కాదు, సత్యం మరియు ధర్మాన్ని కొనసాగించే దేవుడిగాచూస్తున్నాడు, అగ్ని కేవలం భౌతిక అగ్ని కాదు  అతడు జ్ఞానము, శుద్ధత, ధర్మం యొక్క ప్రతీక, ఈ అగ్ని దేవుడు, దుష్ట శక్తులను, అనారోగ్యాలను, అశుద్ధతను పారద్రోలగల శక్తి కలిగినవాడు, ఆయన్ని స్మరించడం ద్వారా మనం బాహ్యమూ, అంతర్మూలమైనశుద్ధతను పొందగలం.

 

శ్లోకం 8.              యస్త్వామ్అగ్నేహవిష్పతిర్దూతందేవసపర్యతి |
తస్యస్మప్రావితాభవ || 

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! ఎవరైతే హవిస్సులను సమర్పిస్తూ, నిన్ను దేవతల దూతగా ఆరాధిస్తారో,అలాంటి వ్యక్తికి నీవే రక్షకుడిగా నిలవాలి.

భావం:                “అగ్నిని పూజించేవారికి ఆయన అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించాలి” అని ప్రార్థిస్తున్నారు, ఇక్కడ ‘హవిష్పతిః’ అనే పదం  అంటే “హవిస్సును సమర్పించే యజ్ఞకర్త”  అతడు అగ్ని ద్వారా దేవతలతో సంబంధం ఏర్పరచుకుంటాడు, అటువంటి భక్తునికి అగ్ని దేవుడుప్రావితాఅంటే “రక్షకుడు, సహాయకుడు”  అవ్వాలి, ఈ భావం యజ్ఞం ద్వారా భగవత్ అనుగ్రహాన్ని పొందే మార్గాన్ని తెలుపుతుంది.

 

శ్లోకం 9.              యోఅగ్నిందేవవీతయేహవిష్మాఆవివాసతి |
తస్మైపావకమృళయ || 

అర్థం:                   ఎవరైతే హవిస్సులతో అగ్ని దేవుని పిలుస్తారో,అలాంటి వారికి ఓ పవిత్రమైన అగ్నీ!నీవు దయను చూపించు, శాంతి ప్రసాదించు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోఅగ్నిని “పావక” అనిపిలుస్తారు–అంటేశుద్ధిచేసేశక్తిగా, అగ్నినిపిలిచేవారుదేవతలసేవకోసంఆయననుమాధ్యమంగాచేసుకుంటారు, అటువంటిభక్తునికిఅగ్నితనఅనుగ్రహాన్ని, కరుణనుచూపించాలనిప్రార్థన, ఇదికేవలంయజ్ఞపద్ధతిలోనిఅభ్యర్థనమాత్రమేకాదుపవిత్రతనుకోరే, భగవత్కృపనుపొందాలనేవ్యక్తిగతప్రాధాన్యతనుప్రతిబింబిస్తుంది.

 

శ్లోకం 10.            స నఃపావకదీదివో ఽగ్నేదేవాఇహావహ |
ఉపయజ్ఞంహవిశ్ చ నః || 

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! నీవు ప్రకాశించే జ్యోతి అయినవాడివి, పావకుడివి (పవిత్రుడివి), దయచేసి, ఈ యజ్ఞానికి దేవతలను ఇక్కడికి తీసుకురా.
మేము సమర్పిస్తున్న హవిస్సులను ఆ దేవతలు స్వీకరించునట్లుచేయుము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అగ్ని దేవునితో వినమ్రంగా ప్రార్థిస్తూ, తన యజ్ఞాన్ని దేవతలవద్దకు చేర్చాలని కోరుతున్నాడు, “పావకదీదివః“అంటే అగ్ని ఒక శుద్ధమైన వెలుగు, ఆ వెలుగులోనే యజ్ఞం నడుస్తుంది, భక్తుడు కోరేది  దేవతల సాన్నిధ్యం, వారి అనుగ్రహం.
కాబట్టి, అగ్ని దేవుడుదూతగాదేవతలను యజ్ఞస్థలానికి తీసుకురావాలని ప్రార్థించబడతాడు, ఇది భౌతికమైన పిలుపే కాదు ఆధ్యాత్మికంగా క్షమ, కరుణ, అనుగ్రహాల కోసందేవతల ఆహ్వానం కూడా.

 

శ్లోకం 11.             స న స్తవాన ఆ భరగాయత్రేణనవీయసా |
రయింవీరవతీమ్ఇషమ్ || 

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! మేము స్తోత్రాలు చేయడం ద్వారా నిన్ను పిలుస్తున్నాము, ఈ గాయత్రీ ఛందస్సుతో మేము చేసిన స్తుతిని వినుము, మాకు ధనం (సంపద), వీరపురుషులతో కూడిన శక్తి, మరియు పుష్టిని ప్రసాదించు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అగ్నిని గాయత్రీ ఛందస్సుతో స్తుతిస్తూ, మానవ జీవితానికి అవసరమైనమూడు ముఖ్యమైన లక్ష్యాలనుకోరుతున్నాడు:ధనం, ఆస్తిధైర్యవంతులైన సంతానం లేదా రక్షణశక్తిఆహారం, ఆరోగ్యం, శక్తిఈ ముగ్గురూ కలిసిన పుణ్యఫలం మనుషుల జీవితం సమృద్ధిగా ఉండేందుకు అవసరం, అగ్ని దేవుడు భక్తుని ప్రార్థనను వినిపించుకొని ఈ బహుమతులను ప్రసాదించాలని కోరుతున్నారు.

శ్లోకం 12.           అగ్నే శుక్రేణశోచిషావిశ్వాభిర్దేవహూతిభిః|
ఇమం స్తోమం జుషస్వ నః ||

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! నీవు ప్రకాశించేశుక్ర జ్వాలతో, మరియువిశ్వాభిర్దేవహూతిభిఃఅన్ని దేవతల పూజలతో కలసి,మేము చేస్తున్న ఈ స్తోత్రాన్ని సంతోషంగా స్వీకరించు.

భావం:                ఈ శ్లోకం మానవుడు అగ్ని దేవుని ఎదురుగా పూర్తిగా శరణాగతితో చేసిన పిలుపు, “నీవు ప్రకాశమయుడివి, నీ జ్వాలలు తేజస్సుతో ఉన్నవి, నీవు అన్ని దేవతల పూజల మార్గములో ప్రవేశించి ఉంటావు” అని చెప్పి,”మేము చేసిన ప్రార్థనలు నీకు ఇష్టమవ్వాలని, అవి స్వీకరించబడ్డవని మాకు తెలియజేయు” అని కోరుతున్నారు, ఇది ఆధ్యాత్మిక సంబంధాన్ని వ్యక్తీకరించే శ్లోకం —ప్రార్థనను దేవుడు స్వీకరిస్తున్నాడని నమ్మకం, మరియుఆ భక్తి ఫలిస్తుందని విశ్వాసం.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 13

శ్లోకం 1.               సుసమిద్ధో న ఆ వహదేవాఅగ్నేహవిష్మతే |
హోతఃపావకయక్షి చ ||

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! నీవు బాగా వెలిగినవాడివి (సుసమిద్ధః),హవిస్సులతో కూడిన యజ్ఞానికి దేవతలను ఇక్కడకు తీసుకురా, నీవు హోతా (యజ్ఞాధికారి), పావకుడు (పవిత్రుడవు),ఇప్పుడు యజ్ఞానికి అధిపతిగా వ్యవహరించు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్నిని అతి పవిత్రంగా, ప్రసన్నంగా వెలిగే జ్యోతిగా చూస్తారు, భక్తులు కోరేది  ఈ వెలుగుతో కూడిన అగ్ని ద్వారా, దేవతలను ఆహ్వానించటం, అగ్ని హోతారుగా  యజ్ఞానికి నాయకత్వం వహించి, భక్తుల యాగాన్ని దేవతలచే అంగీకరింప చేయాలన్నది ప్రార్థనలోని సారాంశం, ఇది యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించే తొలి ఆహ్వానం.

శ్లోకం 2.             మధుమన్తంతనూనపాద్ యజ్ఞం దేవేషు నః కవే |
అద్యాకృణుహివీతయే||

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! మధురతతో (పరిపూర్ణతతో) నిండిన యజ్ఞాన్ని,అన్ని దేవతల వద్దకు చేర్చుము, ఓ కవే! (జ్ఞానవంతుడా!) ఈరోజు మా కోసం,
ఈ యజ్ఞాన్ని విజయవంతం చేయుము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్ని దేవుని“తనూనపాద్”అని పిలుస్తారు, అంటే “ప్రపంచపు మూలకారణంగా, శరీరాలను దహించే శక్తిగా“అతను కేవలం ప్రకాశించేవాడు కాదు  కవిగా, మార్గదర్శిగా, భక్తుల విజయానికి కారణంగా అభిప్రాయపడతారు, ఈ యజ్ఞం మధురతతోనిండినదిగా ఉండాలని, దాని ఫలితంగా జీవితం సంపూర్ణంగా మారాలని కోరడం ఇందులోని భావం.

శ్లోకం 3.              నరాశంసమ్ ఇహ ప్రియమ్అస్మిన్ యజ్ఞ ఉప హ్వయే|
మధుజిహ్వంహవిష్కృతమ్||

అర్థం:                   ఈ యజ్ఞంలో మేము నరాశంస దేవతను పిలుస్తున్నాము, అతడు మాకు ప్రియమైనవాడు, అతని జిహ్వ (నావు) మధురంగా ఉంటుంది,
హవిస్సును గ్రహించేందుకు సిద్ధంగా ఉంటాడు.

భావం:                ఈశ్లోకంలో “నరాశంస” అనేఉపదేవతనుపిలుస్తారు–ఇదిఒకమనుషులగొప్పతనాన్ని, వీరత్వాన్నిగుర్తించేదేవతగాభావించబడతాడు, అతనికిహవిస్సునుసమర్పించేందుకుపిలవడంద్వారాభక్తులుతమధర్మమార్గాన్నినిలబెట్టుకోవాలనుకుంటున్నారు, అతడి “మధుజిహ్వం” –అంటే, వాక్తత్వం, వినయం, మానవతావిలువలుప్రతిబింబిస్తాయి.

శ్లోకం4.               అగ్నేసుఖతమేరథేదేవాఈళితఆవహ|
అసిహోతామనుర్హితః||

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! అత్యంత సౌకర్యవంతమైన రథంలో,మా ప్రార్థనలద్వారా పిలవబడిన దేవతలను ఈ యజ్ఞానికి తీసుకురా, నీవే హోతా (యజ్ఞాధికారి), మను మహర్షి కోరిన దేవుడవు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తులు అగ్నిని మానవతా చరిత్రలో ప్రసిద్ధమైనమనువుకూడా పూజించిన దేవునిగా గుర్తిస్తున్నారు, అగ్ని దేవుడు దేవతలకు సౌకర్యవంతమైన మార్గాన్ని (రథాన్ని) ఏర్పాటు చేయగలవాడు, అందుకే భక్తులు ఆయనను దూతగా నియమిస్తూ, దేవతల సాన్నిధ్యాన్నిరుతున్నారు, ఇది ఆధ్యాత్మికంగా “మార్గం సులభం కావాలి, దేవతల అనుగ్రహం మమ్మల్ని చేరాలి“అనే సంకల్పం.

 

శ్లోకం 5.              స్తృణీతబర్హిర్ఆనుషగ్ఘృతపృష్ఠమ్మనీషిణః |
యత్రామృతస్యచక్షణమ్ || 

అర్థం:                   ఓ మేధావులారా! ఈ యజ్ఞస్థలాన్ని (బర్హిర్) శ్రద్ధతోపరచండి, ఘృతంతోపూసిన ఈ బర్హిర్పీఠం,అమృతస్వరూపమైనజ్ఞానాన్ని (చక్షణమ్) పొందగల స్థలం కావాలి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో యజ్ఞ పీఠాన్ని సిద్ధం చేయమని ఋషులు ఆదేశిస్తున్నారు, ఇది కేవలం శారీరక కూర్చోనివ్వే స్థలం మాత్రమే కాదు ఇది దేవతల సాక్షాత్కారం జరిగే పావన ప్రదేశం, ఇక్కడ “ఘృతపృష్ఠమ్” అంటే – గంధాన్ని, శుభ్రతను సూచిస్తుంది, ఇలాంటి పవిత్రమైన స్థలంలో అమృతాన్ని (= జ్ఞానం, సత్యం, బ్రహ్మజ్ఞానం) పొందగల దృష్టి కలుగుతుంది.

 

శ్లోకం 6.              విశ్రయన్తామ్ఋతావృధోద్వారోదేవీర్అసశ్చతః |
అద్యానూనం చ యష్టవే || 

అర్థం:                   సత్యాన్ని అభివృద్ధి చేసే దేవతాస్వరూప ద్వారాలు,వేగంగా తెరుచుకొని మన ముందుకు రానివ్వండి, ఈ రోజు, ఈ క్షణం, యజ్ఞానికి వీటిని సిద్ధం చేయండి.

భావం:                ఈ శ్లోకం యజ్ఞ ప్రారంభానికిఆధ్యాత్మిక ద్వారాలను తెరవాలనికోరుతుంది, ఇక్కడ “ఋతావృధః” అంటే ధర్మాన్ని, క్రమాన్ని నెట్టితీర్చే దేవతలు, ఈ ద్వారాలు భౌతిక ప్రపంచం నుండిదైవిక ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించేందుకుసూచకాలు,అవి తెరుచుకొని యజ్ఞం సఫలమవాలని ప్రార్థన.

శ్లోకం 7.              నక్తోషాసాసుపేశసాస్మిన్యజ్ఞఉపహ్వయే |
ఇదంనోబర్హిర్ఆసదే || 

అర్థం:                   రాత్రి మరియు ఉదయం యొక్క దేవతలైననక్తం–ఉషాదేవతలిద్దరిని ఈ యజ్ఞానికి పిలుస్తున్నాము, అవారు మాకు సిద్ధం చేసిన ఈ బర్హిర్ పీఠంపై కూర్చోవాలి.

 

భావం:                ఈ శ్లోకంలో రోజువారీ కాలచక్రానికి దేవతారూపంగా భావించి,ఉషస్సుతో కూడిన రాత్రి మరియు ఉదయాన్నిదేవతలుగా ఆహ్వానిస్తున్నారు, అవే ప్రకృతి శక్తులు యజ్ఞాన్ని సమర్థవంతంగా చేయగలవని విశ్వాసం.ఈబర్హిర్ పీఠంపై నక్తం–ఉషా దేవతలు కూర్చోవడం ద్వారాకాల పరిమితుల నుండి దైవికతకు ప్రాప్తిసాధ్యమవుతుంది.

శ్లోకం 8.              తాసుజిహ్వాఉపహ్వయేహోతారాదైవ్యాకవీ |
యజ్ఞంనోయక్షతామ్ఇమమ్ || 

అర్థం:                   మధుర వాక్కుతో కూడిన హోతారులుదైవికులు, జ్ఞానవంతులు, వారిని మేము పిలుస్తున్నాము, వారు ఈ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాలి, ఆహ్వానించాలి, కాపాడాలి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలోదైవ హోతారులు (ఆధ్యాత్మిక విధానంలో యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే దేవతలు) పిలవబడుతున్నారు, వారుసుజిహ్వామధురమైన వాక్యాలు పలికేవారు, వారు కేవలం హవ్యాలను సమర్పించేవారు కాదు యజ్ఞాన్ని రక్షించే, ఆహ్వానించే, ఫలితాన్ని ప్రసాదించే శక్తులు, ఈ శ్లోకం యజ్ఞాన్ని అంతర్గత స్థాయిలో అనుభూతిచేసే స్థితికి తీసుకెళ్తుంది.

శ్లోకం 9.              ఇళాసరస్వతీమహీతిస్రోదేవీర్మయోభువః |
బర్హిఃసీదన్త్వ్అస్రిధః || 

అర్థం:                   ఇళా, సరస్వతీ, మహీ  ఈ మూడు మాయా–ప్రదాయిని దేవతలు,మధురతను, శ్రేయస్సును ప్రసాదించే శక్తులు పవిత్రమైన బర్హిరాసనంపైకూర్చోవాలని మేము కోరుతున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఋషులుఇళా (ఆహారమాత), సరస్వతీ (జ్ఞానదేవత), మహీ (పృథివీ దేవత)అనే మూడు శక్తుల‌ను పిలుస్తున్నారు, వీటిని మాయోభువః (ఆనందాన్ని ప్రసాదించేవారు) గా అభివర్ణించారు, యజ్ఞస్థలమైనబర్హిర్ (పవిత్ర మృదుల ఆసనం)పై వారు కూర్చోవాలని ప్రార్థన, ఈ శ్లోకం భౌతిక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక శ్రేయస్సు కోసం, మూడు స్థాయిల దేవతల ఆహ్వానం.

 

శ్లోకం 10.            ఇహత్వష్టారమ్అగ్రియంవిశ్వరూపమ్ఉపహ్వయే |
అస్మాకమ్అస్తుకేవలః || 

అర్థం:                   ఇక్కడ, విశ్వరూపాన్ని కలిగిన త్వష్టారుడిని మేము ఆహ్వానిస్తున్నాము, ఆయన అగ్రియుడు (అగ్రగణ్యుడు), సృష్టికర్త, ఆయన పూర్తిగా మనవైపు ఉండాలి  మనకు ప్రత్యేకుడిగా ఉండాలి.

భావం:                త్వష్టాఅనగాసృష్టికర్త దేవుడు, ఆయన విశ్వరూపంగా అన్ని రూపాలకీ మూలకారణం, ఈ శ్లోకంలో ఆయనను ప్రత్యేకంగా పిలవడం ద్వారా,యజ్ఞంలోసృష్టి, అభివృద్ధి, ఆరోగ్యం, శక్తిలభించాలనే సంకల్పం ఉంది, “అస్మాకంకేవలః” అంటే – ఆయన మన కోసమే ఉండాలి, మనతో ప్రత్యేక సంబంధం కలిగి ఉండాలి అనే ప్రార్థన.

శ్లోకం 11.             అవసృజావనస్పతేదేవదేవేభ్యోహవిః |
ప్రదాతుర్అస్తుచేతనమ్ || 

అర్థం:                   ఓ వనస్పతే (యజ్ఞవృక్షా)!ఈ హవిస్సును దేవతలకు స్వీకరించడానికి విడుదల చేయుము, దానిని ఇచ్చేవాడుచైతన్యంతో, భక్తితోఇవ్వాలని మేము కోరుతున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలోయజ్ఞం కోసం ఉపయోగించే వృక్షాన్ని (వనస్పతిం)పిలుస్తున్నారు  ఇదిసమిధలు, హవిస్సులుఅందించే వృక్షం, భక్తులు కోరేది  ఈ వృక్షం ద్వారా సమర్పించే హవిస్సు దేవతల చేత స్వీకరించబడాలని,దానిని ఇచ్చే భక్తునిలోనిజమైన అర్పణభావం (చేతన)ఉండాలని, ఇది భక్తి తాత్త్వికత – దానం కేవలం పదార్థంగా కాకుండా, భావపూర్వకంగా ఉండాలనినేర్పే శ్లోకం.

శ్లోకం 12.         స్వాహాయజ్ఞంకృణోతనేన్ద్రాయయజ్వనోగృహే |
తత్రదేవాఉపహ్వయే || 

అర్థం:                   “స్వాహా!” అంటూయజ్ఞకర్తలు (యజ్వనః) ఇంద్రునికి అంకితంగా యజ్ఞం నిర్వహిస్తున్నారు, ఈ యజ్ఞం వారి ఇంటిలో జరుగుతున్నది.
అక్కడికి ఇతర దేవతలను కూడా సాదరంగా ఆహ్వానిస్తున్నారు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో “స్వాహా” అనే పదం ముఖ్యమైనది, ఇదియజ్ఞ సమర్పణలో అంతిమ శబ్దం, దీని ద్వారా భక్తుడు తన హవిస్సును సమర్పిస్తున్నట్టు తెలియజేస్తాడు, ఇక్కడ యజ్ఞకర్తలు వారి ఇంట్లో ఇంద్రుని కోసం యజ్ఞం చేస్తున్నారు, ఈ యజ్ఞాన్ని కేవలం ఒక్క ఇంద్రునికే కాకుండా, ఇతరదేవతల సాన్నిధ్యం కోసం కూడా పిలుపునిస్తారుఇది “తత్రదేవాః ఉప హ్వయే” అనే వాక్యంలో ఉంది, ఈ శ్లోకంలో తేటతెల్లమైన సంకల్పం “మా ఇంటిలో, మా చేతుల ద్వారా, ఇంద్రునికి సమర్పించబడిన ఈ యజ్ఞంలో అన్ని దేవతల సమ్మేళనం ఉండాలి“అనే ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞప్తి.

 

 

 

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 14

శ్లోకం 1.               ఐభిర్అగ్నేదువోగిరోవిశ్వేభిఃసోమపీతయే |
దేవేభిర్యాహియక్షి చ || 

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! మేము చేసే ఈ గానములను (స్తుతులను) నీవు స్వీకరించు, విశ్వ దేవతలతో కలిసి, సోమపానానికి ఇక్కడికి రా.
ఆయినందున, యజ్ఞంలో భాగస్వామిగా ఉండి, ఆహ్వానించిన దేవతలతో కలిసి యజ్ఞాన్ని నిర్వహించు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అగ్నిని పిలుస్తూ, భక్తుడు కోరేది – సోమపానానికి దేవతలను వెంట తీసుకురావాలని, ఇది వేదయజ్ఞంలోని ఒక ముఖ్యమైన దృక్పథం:అగ్ని దేవుడు కేవలం హవ్యవాహుడు మాత్రమే కాదు, దేవతల రాకకు మార్గదర్శి కూడా, ఆయన వస్తే, ఇతర దేవతల సమాగమం, సోమపానం, అనుగ్రహం కూడా కలుగుతాయి, ఇది భక్తికి, దైవానుగ్రహానికి ఆహ్వానం.

శ్లోకం 2.              ఆ త్వాకణ్వాఅహూషతగృణన్తివిప్రతేధియః |
దేవేభిర్అగ్న ఆ గహి || 

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! కణ్వ ఋషులు నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నారు, వారు తమ గానం, జ్ఞానం ద్వారా నిన్ను స్తుతిస్తున్నారు, దేవతలతో కలిసి ఈ యజ్ఞస్థలానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో కణ్వ ఋషుల పేరిట ఒక సాధారణ భక్తుని కోరిక ప్రతిబింబించబడింది, వేదవిద్వాంసులు తమ ధియః (మేధస్సు, బుద్ధి, గానం) ద్వారా అగ్నిని పిలుస్తున్నారు, ఇది యజ్ఞానికి శ్రద్ధగా సిద్ధమైన, బుద్ధియుతమైన భక్తి రూపం, ఆ గానం వల్ల అగ్ని ప్రసన్నమై, దేవతల సమక్షానికి దారి చూపించాలి.

శ్లోకం 3.              ఇన్ద్రవాయూబృహస్పతిమ్మిత్రాగ్నిమ్పూషణమ్భగమ్ |
ఆదిత్యాన్మారుతంగణమ్ ||

అర్థం:                   ఇంద్రుడు, వాయువు, బృహస్పతి, మిత్ర, అగ్ని, పూషణుడు, భగ దేవుడు ఇందులోపల ఆదిత్యులు మరియు మారుత గణములతో కూడిన దేవతలందరినీ మేము పిలుస్తున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో యజ్ఞంలో పాల్గొనాల్సిన అన్ని ముఖ్య దేవతలను ఒకదాని తర్వాత ఒకదిగా పిలుస్తున్నారు, వీటిలోఇంద్రశక్తి కోసం, వాయువుజీవశక్తి కోసం, బృహస్పతిజ్ఞానం కోసం,మిత్రబంధుత్వానికి, పూషణసంరక్షణకు, భగసంపదకు ప్రతీక, ఆదిత్యులుధర్మం, మారుతులుశక్తి, గతి  వీరందరిని పిలవడం ద్వారాయజ్ఞానికి సమగ్ర దైవ సమ్మేళనం కోరతారు, ఇదిప్రకృతి మరియు పరమేశ్వర తత్వాల మిళితమైన సంపూర్ణ ప్రార్థన.

శ్లోకం 4.              ప్రవోభ్రియన్తఇన్దవోమత్సరామాదయిష్ణవః |
ద్రప్సామధ్వశ్చమూషదః || 

 

అర్థం:                   ఇందువులాప్రవహించే, మత్తునిచ్చే, ఆనందాన్నిప్రసాదించేసోమరసం,తీపిరసంతోనిండిఉన్నద్రవ్యంఇదిదేవతలరాకకు, యజ్ఞానికిసహాయకంగాప్రవహించునట్లుకల్పించండి.

భావం:                ఈశ్లోకంసోమరసం, అంటేపుష్టిని, శక్తిని, ఆనందాన్నిఇచ్చేదైవీయద్రవాన్నివర్ణిస్తుంది, ఈద్రవ్యందేవతలసాన్నిధ్యానికి, యజ్ఞానికిఅధికఫలాన్నిఇచ్చేముఖ్యభాగం, ఇది “మత్సరామాదయిష్ణవః” –అంటేఆనందకరమైనమత్తునుకలిగించేస్వరూపం,శరీరానికికాక, ఆత్మకుఆనందాన్ని, శక్తినిప్రసాదించేఆధ్యాత్మికరసం.

 

శ్లోకం 5.              ఈళతేత్వామ్అవస్యవఃకణ్వాసోవృక్తబర్హిషః |
హవిష్మన్తోఅరంకృతః || 

అర్థం:               ఓ అగ్నీ! కణ్వ ఋషులు, నీ ఆశ్రయాన్ని కోరుతూ, నిన్ను పిలుస్తున్నారు, వారు శ్రద్ధతో హవిస్సులు సిద్ధం చేసి,వృక్తబర్హిషః (పవిత్ర పీఠం) పై ఆసీనులై నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నారు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో కణ్వ ఋషులు యజ్ఞానికి పూర్తిగా సిద్ధమై ఉన్నారు, వారు బర్హిష్ అనే యజ్ఞాసనం పై కూర్చుని,భక్తిపూర్వకంగా అగ్నిని పిలుస్తున్నారు, ఇక్కడ “అవస్యవః”అంటే ఆశ్రయం కోరేవారు,“అరంకృతః”అంటే పూజలతో చక్కగా అలంకరించేవారు, ఈ యజ్ఞం లో అగ్ని ప్రత్యక్షమై, దేవతలకు మార్గదర్శిగా ఉండాలని వారు ప్రార్థిస్తున్నారు.

శ్లోకం 6.              ఘృతపృష్ఠామనోయుజోయేత్వావహన్తివహ్నయః |
 ఆ దేవాన్సోమపీతయే || 

అర్థం:               ఘృతంతో పూసబడిన, మనస్సుతో కలిపి నియమించినవహ్నయః (అగ్నిశక్తులు),నిన్ను తీసుకెళ్తూ దేవతలను సోమపానానికి తీసుకువస్తున్నాయి.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో “వహ్నయః” అనగాఅగ్నిశక్తుల వాహకులు, వారు అగ్నిని వాహనంగా చేసి దేవతల వద్దకు తీసుకెళ్తారు, ఇక్కడ “మనోయుజః“అంటే  మనస్సుతో నియమించబడినవి, యజ్ఞసంకల్పాన్ని అనుసరించే శక్తులు, ఈ శ్లోకం మనం చేసే యజ్ఞకార్యాన్నిశుద్ధత, సంకల్పబలము, మరియుదైవ అనుగ్రహంతో దేవతలపైనికిప్రయాణించునట్లు చూపిస్తుంది.

శ్లోకం 7.              తాన్యజత్రాఋతావృధోऽగ్నేపత్నీవతస్కృధి |
మధ్వఃసుజిహ్వపాయయ || 

అర్థం:               ఓ అగ్నీ! ఆ యజ్ఞయోగ్యులైన, ఋతమార్గంలో నడిచే దేవతలనుపత్నీసమేతులుగా ఆహ్వానించు, నీ మధుర నావుతో, వారికి మధురమైన సోమరసం పానము చేయించు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో “పత్నీవతః” అనే పదం ద్వారా, దేవతులు వారి శక్తిసహచారిణులతో కలిసియజ్ఞానికి రావాలని సూచిస్తున్నారు, ఇది సృష్టి మరియు సమగ్రత యొక్క సూచన, అగ్ని దేవుడుసుజిహ్వ (మధుర నావుకలవాడు)వారి నావు ద్వారా మధురమైన సోమరసం సమర్పించాలన్నది ప్రార్థన, ఇది ఒక సంపూర్ణ యజ్ఞ చిత్రణ  దేవతల సాన్నిధ్యం, రసం, ఆనందం.

శ్లోకం 8.              యేయజత్రా య ఈడ్యాస్తేతేపిబన్తుజిహ్వయా |
మధోర్అగ్నేవషట్కృతి || 

 

అర్థం:                   యెవరుపూజకుఅర్హులు, స్తుతించదగినవారో,వారునీనావుతోమధురసోమరసంనుసేవించాలి,ఓఅగ్నీ! వషట్శబ్దంతోఅర్పణంచేస్తూ.

భావం:                ఈశ్లోకంలో “వషట్” అనేశబ్దంయజ్ఞంలోహవిస్సునుసమర్పించేసందర్భంలోపలికేశక్తివంతమైనశబ్దం, అగ్నేదేవుడుతననావుతోదేవతలకుఆమధురమైనసోమాన్నిఅందించాలి, ఇక్కడమధుఅంటేకేవలంరసముకాదుఆనందము, శక్తి, దివ్యత్వం.
ఈశ్లోకందేవతలస్తుతివారికిఅర్హమైనఘనతనుగుర్తించి, వారికిదైవీయసత్కారాన్నిఅర్పించడమేముఖ్యఉద్దేశ్యం.

 

శ్లోకం 9.              ఆకీంసూర్యస్యరోచనాద్విశ్వాన్దేవాఉషర్బుధః |
విప్రోహోతేహవక్షతి || 

అర్థం:               ఓ హోతా (అగ్నీ)! విజ్ఞానవంతుడైన బ్రాహ్మణుడు (విప్రుడు)సూర్యుని ప్రకాశించే స్థానంనుండిప్రతి ఉదయాన్నే అపారమైన దేవతలను పిలుస్తాడు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో “ఉషర్బుధః” అనగా ఉదయాన్ని గుర్తించే, ఉషోదయకాలంలో దేవతలను పిలిచే ఋత్విజుడు లేదా హోతా, విప్రుడు యజ్ఞానికి మంత్రాలను చొరవగా ఉచ్ఛరిస్తూ, ప్రభాత సమయంలో సూర్యుడి రశ్ములతో పటిష్ఠంగా దేవతలను ఆహ్వానిస్తాడు, ఇదిఊహాతీతమైన ప్రకృతి శక్తులు, ప్రకాశం, మరియు మానవ తపస్సుతో యజ్ఞం ప్రారంభించడాన్నిసూచిస్తుంది.

శ్లోకం 10.            విశ్వేభిఃసోమ్యమ్మధ్వ్అగ్నఇన్ద్రేణవాయునా |
పిబామిత్రస్యధామభిః || 

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! నీవు ఈ మధురమైన సోమరసం పానము చేయుము, ఇందులో నీతో పాటు ఇంద్రుడు, వాయువూ ఉండాలి, ఈ పానకాన్ని మిత్రదేవుని శక్తితో కూడిన ప్రకాశమయమైన చోటునే సేవించుము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అగ్ని దేవునితో పాటుఇంద్ర, వాయు, మిత్ర దేవతల సమానమైన భాగస్వామ్యంకోరుతున్నాడు, సోమరసంఅంటే కేవలం ఒక ద్రవ్యం కాదు  అదిఆనందాన్ని, శక్తిని, పరమ శ్రేయస్సునుసూచించే ప్రతీక, అగ్ని దేవుడు ఈ సోమాన్నిపానించగలవాడు, అయితే మిత్రుడి “ధామభిః” అంటేధర్మబలంతో కూడిన ప్రకాశంతోఆ అనుభూతి కావాలని కోరుతున్నాడు.
ఇదిఐక్యత, ప్రకాశం, సౌభ్రాతృత్వంతో కూడిన యజ్ఞాన్ని సూచిస్తుంది.

శ్లోకం 11 .           త్వంహోతామనుర్హితోऽగ్నేయజ్ఞేషుసీదసి |
సేమంనోఅధ్వరంయజ || 

అర్థం:               ఓ అగ్నీ! నీవే మనువు అనుసరించిన హోతా (యజ్ఞాధికారి), నీవు యజ్ఞాలలో అధికారం పొందినవాడవు,కాబట్టి మా ఈ యజ్ఞాన్ని నీవే స్వయంగా నడిపించు, యజించు.

భావం:                ఈ శ్లోకం అగ్ని దేవుని హోతా (యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే ప్రధాన పురోహితుడు)గా గుర్తిస్తుంది, ప్రాచీన మానవ ఋషి అయినమనువుకూడా అగ్నిని హోతాగా స్థాపించాడు  అంటే అది ధర్మబద్ధంగా నిర్ణీతమైన విషయం, కాబట్టి, ఇప్పుడు భక్తుడు కూడా తన యజ్ఞాన్ని అదే ధర్మబద్ధతతో చేయాలని కోరుతూ, “ఈ యజ్ఞాన్ని నీవే నడుపుము”అని ప్రార్థిస్తున్నాడు, ఇదిదైవ అనుగ్రహం ద్వారా ధర్మయుక్త జీవితంసాధించాలన్న సంకల్పం.

శ్లోకం 12.            యుక్ష్వాహ్య్అరుషీరథేహరితోదేవరోహితః |
తాభిర్దేవాఇహావహ ||

అర్థం:               ఓ అగ్నీ! నీవు నీలారుణం కలిగిన (అరుషీ) రెండు గుర్రాలను నీ రథానికి యుప్తంచేయుము, వాటి ద్వారా ఈ యజ్ఞస్థలానికిదేవతలందరినీ తీసుకురావు.

భావం:             ఈ శ్లోకం అగ్నినిరథసారథిగాచూస్తూ, అతను తన అరుణవర్ణ గుర్రాల (అరుషీ)తోదేవతలందరినీ రథంలో ఈ యజ్ఞస్థలానికిసుకురావాలని ప్రార్థన, ఇది కేవలం ఒక భౌతిక గమనమే కాదు ఆధ్యాత్మిక శక్తులు, దేవతల అనుగ్రహం, మానవ ప్రార్థనల మేళవింపుకావాలన్న ఆకాంక్ష, అగ్ని దేవుడు భక్తుని పిలుపుకు స్పందించి, దేవతల సమూహాన్ని మనుషుల సమక్షానికి తీసుకురావాలని ఆశ.

1.వ  మండలము  సూక్తము 15

శ్లోకం 1.               ఇన్ద్రసోమమ్పిబఋతునాత్వావిశన్త్వ్ఇన్దవః |
మత్సరాసస్తదోకసః || 

అర్థం:               ఓ ఇంద్రా! నీవు సోమరసంఋతునా (వేదనియమ ప్రకారం) పానము చేయుము, ఈ సోమరస ధారలు (ఇన్దవః) నీలోప్రవేశించుము.
వీటిని మదప్రదమైనవిగా పరిగణించు  ఇవి నీ నివాసస్థానానికి (యజ్ఞానికి) వచ్చాయి.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుడిని పిలుస్తూ,వేదనియమం ప్రకారం సిద్ధం చేసినసోమపానాన్ని స్వీకరించమనిప్రార్థిస్తున్నాడు, ఇక్కడ “ఇన్దవః” అంటే  సోమరస ధారలు, “మత్సరాసః” అంటే  మత్తును కలిగించే, ఆనందాన్నిచ్చే ధారలు, ఇవి ఇంద్రుడి స్థలానికి వచ్చాయి  అంటే ఇంద్రుడి కోసం సిద్ధంగా ఉన్నాయి, ఈ ప్రార్థనలోసామరస్యం, శుద్ధత, దైవానందందర్శించబడుతుంది.

 

శ్లోకం 2.              మరుతఃపిబతఋతునాపోత్రాద్యజ్ఞమ్పునీతన |
యూయంహిష్ఠాసుదానవః ||

అర్థం:               ఓ మరుతులారా! మీరు కూడా వేదవిధాన ప్రకారం సోమరసం పానము చేయండి, పోతా దేవత ద్వారా ఈ యజ్ఞాన్ని శుద్ధపరచండి.
ఎందుకంటే మీరే నిజమైన దానశీలులు, సహాయసంపన్నులై ఉంటారు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలోమరుత్ గణాలకు (ఇంద్రునితో సహచర దేవతలు)పిలుపునిచ్చారు,వారు యజ్ఞాన్ని శుద్ధి చేయడంలో, పరిరక్షణలో కీలక పాత్ర వహిస్తారు,”పోత్రాత్పునీతన“అనగా  పోతా దేవత ద్వారా సోమరసం శుద్ధి చేసి అందించబడుతుంది, మరుతులుదానశీలులు కావడంతో, ఈ పానకాన్ని సంతోషంగా స్వీకరించగలరని భావం, ఇది యజ్ఞంలో శుద్ధత, సామూహికత, శక్తి ముఖ్యమైనదిగా పేర్కొంటుంది.

 

శ్లోకం 3.              అభియజ్ఞంగృణీహినోగ్నావోనేష్టఃపిబఋతునా |
త్వంహిరత్నధాఅసి || 

అర్థం:               ఓ అగ్నీ! మా యజ్ఞాన్ని అనుగ్రహించు, సమ్మతించు, నీతో పాటు నేష్టా దేవత మరియు గ్నావూదేవత కూడా పిలుస్తున్నాం, వేదనియమానికి అనుగుణంగా సోమపానాన్ని స్వీకరించు, ఎందుకంటే నీవే రత్నధాఅనగా సంపదను ప్రసాదించేవాడు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలోఅగ్ని దేవునికి మాత్రమే కాదు,అతని సహకారులునేష్టా (యజ్ఞాన్ని సమర్పించే దేవత), గ్నావూ (యజ్ఞాగ్నికి సంబంధించిన శక్తి)లను కూడా పిలుస్తున్నారు, ఈ శ్లోకం యజ్ఞంలోవిధానశుద్ధి, దైవ అనుకూలత, మరియుఫలసిద్ధిఅనే త్రయం కోరుతుంది, అగ్ని దేవుడు “రత్నధా”  అంటే ఆయనేఆధ్యాత్మిక ఫలితాల ప్రసాదకుడు.

 

శ్లోకం 4.              అగ్నేదేవాఇహావహసాదయాయోనిషుత్రిషు |
పరిభూషపిబఋతునా || 

అర్థం:               ఓ అగ్నీ! దేవతలందరినీ ఈ యజ్ఞానికి తీసుకురా, వారుమూడవిధాలయోనిషులలో (అభిముఖంగా)కూర్చునేలాచేయుము, వారు సోమరసాన్నివేదనియమానికి అనుగుణంగాపానము చేయగలిగేలా ఆశీర్వదించు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో అగ్నినియజ్ఞదూతుడిగాపిలుస్తున్నారు, అతడు దేవతలను త్రిముఖ స్థితిలో (మూడు యోనిషులలో అంటే  హోతా, అధ్వర్యు, ఉద్గాతృ వంటివి)కూర్చునేలా చేసేందుకు సమర్థుడు, ఇతడు యజ్ఞ స్థలాన్నిశుద్ధంగా, శాస్త్రపద్ధతిలోసిద్ధం చేస్తాడు, ఆయన ద్వారా దేవతలుసోమరసంపానించి సంతోషిస్తారు, ఇది యజ్ఞ పూర్వ సిద్ధతకు సూచిక.

 

శ్లోకం 5.              బ్రాహ్మణాద్ఇన్ద్రరాధసఃపిబాసోమమ్ఋతూఅను |
తవేద్ధిసఖ్యమ్అస్తృతమ్ || 

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా! బ్రాహ్మణుని నుండి లభించిన దైవ సంపదను స్వీకరించి,వేదవిధానాన్ని అనుసరించి సోమరసంపానించుము, ఎందుకంటే నీతో మా స్నేహం బలమైనది, నిలకడగా ఉండేలా ఉన్నది.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఇంద్రుడిని ఒకప్రత్యక్ష దైవంగాపిలుస్తూ,భక్తుడు తనయజ్ఞీయ సంపదను (హవిస్సులు, సోమం)వేద నియమాలు ప్రకారం అందిస్తున్నాడని తెలిపాడు, ఇందులో ఉన్న భావం భక్తుడు ఇంద్రుడితోసఖ్యభావం, సన్నిహిత బంధాన్ని కలిగి ఉన్నట్టు, ఈ సఖ్యత కారణంగా ఇంద్రుడు యజ్ఞాన్ని అంగీకరించి, ఆనందంగా సోమరసంపానించాలి.

 

శ్లోకం 6.              యువందక్షంధృతవ్రతమిత్రావరుణదూళభమ్ |
ఋతునాయజ్ఞమ్ఆశాథే || 

అర్థం:               ఓ మిత్రా, వరుణా! మీరు ధృతవ్రతులై  పట్టు కలిగిన ధర్మవంతులై ప్రాప్తికి కష్టమైనదక్షం (జ్ఞానం, శక్తి)కలిగినవారు, వేద నియమాల ప్రకారం మీరు మా యజ్ఞాన్ని ఆనందపూర్వకంగా అంగీకరించండి.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో మిత్ర మరియు వరుణ దేవతలను పిలుస్తున్నారు, వారు ధర్మపాలకులు, వ్రతాన్ని (నియమాన్ని) ఉల్లంఘించకుండా ధైర్యంగా కొనసాగించే దేవతలు, వారు దక్షాన్ని (శక్తి, జ్ఞానం, యోగ్యత) నియంత్రించేవారు, వేద నిష్ఠతో చేయబడిన ఈ యజ్ఞాన్ని వారుఆశ్రయించాలి, అంగీకరించాలిఅని భక్తుని ప్రార్థన, ఇదిధర్మబద్ధత, క్రమశీలత, దేవతా అనుగ్రహంఅన్నింటినీ కలిపిన శ్లోకం.

 

శ్లోకం 7.              ద్రవిణోదాద్రవిణసోగ్రావహస్తాసోఅధ్వరే |
యజ్ఞేషుదేవమ్ఈళతే || 

అర్థం:               యజ్ఞకాలంలోగ్రావహస్తులు (యజ్ఞశిలలను పట్టే యజ్ఞాధికారులు), ధనాన్ని ప్రసాదించే దేవత అయినద్రవిణోదాని పిలుస్తున్నారు, ఆయన సంపదను సమర్పించగల శక్తి కలిగినవాడు. ఆయనను యజ్ఞంలో ప్రార్థిస్తున్నారు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలోద్రవిణోదాఅనే ఉపదేవతను,యజ్ఞంలో ధనం, అన్నం, వసతులు, సంపదలు సమర్పించడానికి మరియు దించడానికి
ప్రతీకగా భావిస్తున్నారు, గ్రావహస్తులుఅనగాయజ్ఞపరమైనరితులలోశిలలపైసోమాన్ని మథించే వారు వారుద్రవిణోదా దేవుని పిలిచి, యజ్ఞాన్ని సార్ధకం చేయాలని కోరుతున్నారు, ఇది భౌతిక సమృద్ధికి దారితీయగల దైవిక శక్తికి నమస్సులు అర్పించడం.

 

శ్లోకం 8.              ద్రవిణోదాదదాతునోవసూనియానిశృణ్విరే |
దేవేషుతావనామహే || 

అర్థం:                   మా ప్రార్థనలకు స్పందించిన ఓ ద్రవిణోదా దేవా!మేము కోరిన ధన, ఆస్తులు, శుభకరమైన వసువులు నీ ద్వారా మాకు లభించుగాక.
ఆ వసువులు నీవు వినావు గదా  కనుక, వాటిని మేము నీ సమక్షంలో అర్పణంగా కోరుతున్నాము, ఇవి మేము దేవతల సమక్షంలో అర్హతతో ఆశిస్తున్నదానిగా భావించు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడుద్రవిణోదా దేవునికి బహిరంగ ప్రార్థనచేస్తున్నాడు “మేము మనస్సు నిండా భక్తితో విన్నవిస్తున్నాము, మాకు అవసరమైన వసువులను నీ ద్వారా పొందాలని ఆశిస్తున్నాము.”ఇది భక్తుని ధనార్థతను మాత్రమే కాక, ఆశ్రయాన్ని, దైవ అనుమతినిసూచించే శ్లోకం.

శ్లోకం 9.              ద్రవిణోదాఃపిపీషతిజుహోత ప్ర చ తిష్ఠత|
నేష్ట్రాద్ఋతుభిర్ఇష్యత||

అర్థం:               ద్రవిణోదా దేవుడు యజ్ఞ సమర్పణ ద్వారా తృప్తి చెందాలని ఆశిస్తున్నారు, అందువల్ల మీరు యజ్ఞానికి సిద్ధమై హవిస్సులను సమర్పించండి, ఈ సమర్పణనునేష్ట్రుడు (యజ్ఞంలో హవిస్సు చేర్పే ముఖ్యదేవత)వేద నియమాలకు అనుగుణంగాఋతువులతో (కాలపరిమితి, విధాన క్రమం)నిర్వహించాలి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తునికి, యజ్ఞాధికారులకు ఓ సూచన ఉంది ద్రవిణోదా దేవుడు తృప్తికరంగా ఉండాలంటే,శాస్త్రపద్ధతిలో (ఋతు–క్రమంలో), నేష్ట్రాదితో కలిసి హవిస్సులను సమర్పించాలి, ఇది యజ్ఞ కర్మలో నియమ నిష్టతో కూడిన సమర్పణఅవసరమని తెలుపుతుంది, ద్రవిణోదా సంపద ఇచ్చే దేవుడు కాబట్టి, ఆయన సంతోషించాలంటేశుద్ధి, క్రమం, సంకల్పంఅవసరం.

 

శ్లోకం 10.            యత్త్వాతురీయమ్ఋతుభిర్ద్రవిణోదోయజామహే |
అధస్మానోదదిర్భవ || 

అర్థం:                   ఓ ద్రవిణోదా! మేము వేద నియమాలకు అనుగుణంగానాల్గవ స్తోమంలో (తురీయమ్) నిన్ను శ్రద్ధగా పూజిస్తున్నాము.
ఈ ఉపాసన ఫలితంగా నీవు మాకు దాతగా మారు మాకు శాశ్వతమైన ధన, శుభప్రదమైన ఫలితాలు ఇవ్వగలవాడివిగాఉండుము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలోతురీయమ్అన్నదినాల్గవహవనాన్ని సూచిస్తుంది, వేదంలో హవిస్సులను ఒక శ్రేణిలో సమర్పిస్తారు: ప్రతి దశకు ప్రత్యేక అర్థం, విధానం ఉంటుంది, ఈ నాల్గవ సమర్పణతో ద్రవిణోదా సంతుష్టుడై, వినయపూర్వకమైన పూజకు ప్రతిఫలంగా ధనాన్ని ప్రసాదించాలిఅనే కోరికను వ్యక్తపరుస్తారు, ఇదిసంపూర్ణ ఆత్మార్పణతో కూడిన శ్రద్ధసూచన.

 

శ్లోకం 11.             అశ్వినాపిబతమ్మధుదీద్యగ్నీశుచివ్రతా |
ఋతునాయజ్ఞవాహసా || 

అర్థం:                   ఓ అశ్వినీదేవతలారా!మీరు శుద్ధవ్రతంతో కూడినవారు, తేజస్సుతో ప్రకాశించే దేవతలు, మీరు యజ్ఞాలను అధిరోహించి వచ్చేవారు.
మీరు వేద నియమానికి అనుగుణంగా ఈ మధుర సోమపానాన్ని పానించండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో అశ్వినీదేవతలుగా పిలవబడిన ద్విమూర్తులైన దేవతలు (నాసత్యలు)భక్తుల అభ్యర్థనకు స్పందించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నారు.వారు శుద్ధాచారంతో (శుచివ్రతా), తేజస్సుతో (దీద్యగ్నీ),యజ్ఞం కోసం పరగణించే రథాన్ని అధిరోహించి (యజ్ఞవాహసా),సోమపానానికి రావాలి, ఇది భక్తుడి తపస్సు, విశ్వాసాన్ని ప్రతిబింబించే శ్లోకం.

 

శ్లోకం 12.            గార్హపత్యేనసన్త్యఋతునాయజ్ఞనీర్అసి |
దేవాన్దేవయతేయజ || 

అర్థం:                   గార్హపత్య అగ్నితో పాటు, వేద నియమం ప్రకారం నీ యజ్ఞం కొనసాగుతున్నది, నీవే యజ్ఞని నిర్వహించే దేవతవు, కాబట్టి దేవతల్ని అర్పణలతో కూడి పూజించుము.

భావం:                ఈ శ్లోకంగార్హపత్య అగ్నిఅంటే ఇంటిలో నివసించే, స్థిరమైన అగ్ని దాని ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది, ఈ అగ్ని ద్వారానే యజ్ఞప్రక్రియ ప్రారంభమవుతుంది, అంతే కాదు, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించే అధికారిగా అతడే భక్తుడికి మార్గదర్శకుడవుతాడు, ఇక్కడ “దేవయతేయజ”అనగా  భక్తుడు తన ఆచారాలు, విధులతో దేవతల పూజ చేయాలి.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 16

 

శ్లోకం 1.              ఆ త్వావహన్తుహరయో వృషణం సోమపీతయే|
ఇన్ద్రత్వాసూరచక్షసః||

అర్థం:               ఓ ఇంద్రా! నిన్ను మేఘంలా నడిచే బలవంతులైన హరయులు (నీలగబురుగుఱ్ఱాలు)ఈవిడలో సోమపానానికి తీసుకురావాలి.
వీరు సూర్యుని కన్నులాంటి కాంతివంతమైనవారు. నిన్ను గౌరవంగా రథంలో ఆహ్వానిస్తున్నాము.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రుని వైభవాన్ని, అతని రథయానాన్ని వర్ణిస్తూ పిలుస్తున్నాడు, బలముతో కూడిన గుఱ్ఱాలు – హరయులు – అతన్ని సోమపానానికి తీసుకురావాలని కోరుతున్నాడు, ఇది ఇంద్రుని ప్రభావాన్ని, శక్తిని గుర్తించి చేసే భక్తిపూర్వక పిలుపు.

శ్లోకం 2.             ఇమాధానాఘృతస్నువో హరీ ఇహోపవక్షతః|
ఇన్ద్రంసుఖతమే రథే ||

అర్థం:                   ఈ బంగారుపోలికల మించిన ధానావలయినహరయులు (ఇంద్రుని గుఱ్ఱాలు),ఘృతపు కాంతితో మెరిసుతూ, ఇక్కడకు వస్తూ
ఇంద్రుని అత్యంత సుఖమైన రథంలో నెట్టెలా ముందుకు తీసుకొస్తున్నాయి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో రథయాత్ర విశేషంగా వర్ణించబడింది, ఇంద్రుని హరయులు నెమ్మదిగా, ఘృతపు కాంతితో మెరిసేధానాల మాదిరిగా
అతన్ని పూజారుల దగ్గరకు తీసుకొస్తున్న సందర్భాన్ని చెప్తుంది, ఇది ఒక దివ్య దృశ్యాన్ని కలిగించే వర్ణన.

శ్లోకం 3.              ఇన్ద్రమ్ప్రాతర్హవామహఇన్ద్రమ్ప్రయత్య్అధ్వరే|
ఇన్ద్రంసోమస్యపీతయే||

అర్థం:                   మేము ఇంద్రుని ప్రార్థించుతున్నాముప్రాతఃకాలంలో, యజ్ఞం ప్రారంభమైన వెంటనే, అతన్ని పిలుస్తున్నాము.
సోమపానానికి, యజ్ఞంలో ప్రధాన దేవునిగా, మేము అతనిని ఆహ్వానిస్తున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకం భక్తులుప్రతీ యజ్ఞాన్ని ఇంద్రునితో ప్రారంభించాలనే భావననుతెలియజేస్తుంది, ప్రాతఃకాలమే శుభమైన సమయం. ఆ సమయంలోనే ఇంద్రుని పిలిచి, సోమపానానికి పిలిపించి,యజ్ఞాన్ని విజయవంతం చేయాలనే భావనను శబ్దరూపంలో మన ముందుకు తెస్తుంది.

శ్లోకం 4.             ఉప నః సుతమ్ ఆ గహిహరిభిర్ఇన్ద్రకేశిభిః|

సుతే హి త్వాహవామహే||

అర్థం:               ఓ ఇంద్ర! నీ శక్తివంతమైన కేశధారిహరిపరుగులతో వచ్చిన రథంపై వాల్చుకొని, మా దగ్గర ఈ సోమरसాన్ని సేవించేందుకు రా. ఎందుకంటే ఈ సుమధురమైన సోమాన్ని పూజించి, హవ్యంగాసుమర్పించి, మేము నిన్నే పిలుస్తున్నాం. నీ వచ్చుదలకై మేము ప్రార్థిస్తున్నాం.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో ఋషి, ఇంద్రునికి పిలుపునిస్తాడు  మా దగ్గర తయారు చేసిన సోమపానానికి వచ్చుము. హరిబలగాలతో, శక్తిమంతమైన రూపంలో రావాలని ఆహ్వానిస్తున్నాడు. ఇది భక్తి, ఆహ్వానం, మరియు యజ్ఞానికి వచ్చిన దేవతా స్వాగతాన్ని సూచిస్తుంది.

శ్లోకం 5.              సేమం న స్తోమమ్ ఆ గహిఉపేదంసవనంసుతమ్|
గౌరో న తృషితఃపిబ||

అర్థం:               ఇంద్రా! ఈ మా స్తోత్రాన్ని స్వీకరించు, మరియు ఈ సవన కాలంలో సుధీర్ఘంగా మేం తయారు చేసిన సోమాన్ని చేరుకొని పానము చెయ్యి. అది కడిగిన గోధుమ రంగు గోరintuపిపాసతో ఉన్నట్లుగా  త్రాగు! మేము ప్రేమతో సజీవంగా తయారు చేసిన సోమమునీకోసమే.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో, ఇంద్రుడికి ప్రేమతో తయారుచేసిన సోమాన్ని సేవించమని విజ్ఞప్తి. భక్తి ఎంతగా ఉందో, గోరను పోలికగా చూపడం ద్వారా, ఆ తాకట్టు అనురాగాన్ని వివరించటం జరిగింది. ఇది శ్రద్ధతో కూడిన ఆహ్వానం.

 

శ్లోకం 6.              ఇమేసోమాసఇన్దవఃసుతాసోఅధిబర్హిషి|
తాఇన్ద్రసహసేపిబ||

అర్థం:               ఇవి చూస్తున్నావా, ఓ ఇంద్రా! ఈ సోమాలన్నీ బర్హిష్పదం మీద అమర్చి సిద్ధం చేసాము. వీటిని మేము నీ శౌర్యానికి, బలానికి అర్పణగా సిద్ధం చేశాము. వీటిని త్రాగుము. నీ విజయానికి, నీ శక్తికి ఇవి అంకితం.

భావం:             ఈ శ్లోకం ద్వారా సోమాన్ని విశేషంగా సిద్ధం చేసి, పూజాక్రమంలో ఇంద్రుని బలానికి అంకితంగా ఇచ్చినట్లు వివరించబడింది. ఇది యజ్ఞంలో దేవతకు సమర్పణ భావాన్ని, విధిగా నిష్టగా చేయవలసిన ఆచారాన్ని సూచిస్తుంది.

శ్లోకం 7.              అయం తే స్తోమోఅగ్రియోహృదిస్పృగ్అస్తుశంతమః|
అథాసోమంసుతమ్పిబ||

అర్థం:               ఈ మేము చేస్తున్న స్తోత్రం నీకు అగ్రగణ్యమైనది కావాలి  అంటే అన్ని స్తోత్రాలలోకీ శ్రేష్ఠమైనది. ఇది నీ హృదయాన్ని తాకేలా ఉండాలి, శాంతిని ప్రసాదించేదిగా ఉండాలి. ఆ తరువాత, నీకోసమే సిద్ధం చేసిన ఈ సోమాన్నిత్రాగుము, ఓ ఇంద్రా!

భావం:             ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్రునికి చేసిన స్తుతిని అగ్రతమమైనదిగా అభిలషిస్తూ, అది దేవుని హృదయాన్ని తాకేలా ఉండాలని కోరుతున్నాడు. ఇది భక్తి పరాకాష్టను సూచిస్తుంది. ఆ స్తుతి అనంతరం సోమపానం చేయమని ప్రార్థన.

శ్లోకం 8.              విశ్వమ్ఇత్సవనంసుతమ్ఇన్ద్రోమదాయగచ్ఛతి|
వృత్రహాసోమపీతయే||

అర్థం:               వృత్రుని సంహరించిన ఇంద్రుడు  ఆ శూరవీరుడు  ఈ భూమిపై ఎక్కడ ఉన్నా, సోమం రూపొందించబడిన ప్రతి యజ్ఞస్థలానికీ తన ఆనందార్థం వస్తాడు. అతడు మదపూరితుడవడానికీ, ఆనందాన్ని పొందడానికీ, సోమపానానికీ వచ్చు.

భావం:             ఇంద్రుడు భక్తుల కోసమే వస్తాడు అనే విశ్వాసాన్ని ఈ శ్లోకం బలపరుస్తుంది. సోమం తయారయ్యే యజ్ఞస్థలాన్ని చూసి, వృత్రహా అయిన ఇంద్రుడు స్వయంగా వస్తాడని చెబుతుంది. ఇది భక్తికి సమాధానంగా దివ్య చైతన్యం ఎలా స్పందిస్తుందో తెలియజేస్తుంది.

శ్లోకం 9.              సేమం నః కామమ్ ఆ పృణగోభిర్అశ్వైఃశతక్రతో|
స్తవామత్వాస్వాధ్యః||

అర్థం:               ఓ శతక్రతో (శతబలుడాశతవిధ శక్తులున్న వాడా), మేము చేసిన ఈ ప్రార్థనను స్వీకరించి, మా కోరికలు నెరవేర్చుము  మంచి ఆవులు, అశ్వాలతో నిండిన ధనసంపదనుప్రసాదించుము. మేము నిన్ను నీ సహజగుణాలతో స్తుతిస్తున్నాము.

భావం:             ఇక్కడ భక్తుడు తన అభిలాషలను వ్యక్తపరుస్తున్నాడు  గోవులు, అశ్వాలు వంటి ధనసంపద కోసం ప్రార్థించడంతోపాటు, అది ఇంద్రుని కృపవల్ల సాధ్యమవుతుందనే విశ్వాసం తెలిపాడు. స్తోత్రం చేసిన భక్తుడికి ఫలితం కలగాలన్న ఆకాంక్ష ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

 

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 17 

 

శ్లోకం 1.              ఇ‌న్ద్రావ‌రుణ‌యోర్ అహం సమ్రాజోర్ అవ ఆ వృణే|
తా నో మృళాతఈదృశే||

అర్థం:                   ఇంద్రుడు మరియు వరుణుడు అనే రాజులైన దేవతల ఆశ్రయాన్ని నేను కోరుతున్నాను. వారు నాకు ఆశీర్వదించాలని, దయ చూపించాలని ప్రార్థిస్తున్నాను. మేము ఇలాంటి పరిస్థితిలో ఉన్నప్పుడు వారు కరుణ చూపాలి.

భావం:                ఈ శ్లోకం ఒక వినయపూర్వక ప్రార్థన. భక్తుడు ఇంద్ర–వరుణులను సమ్రాట్లుగా చూస్తూ, తమకు ఆశ్రయంగా ఉండాలని, తమను కాపాడాలని వేడుకుంటున్నాడు. ఇది నిస్సహాయత, భక్తి, మరియు నమ్మకాన్ని సూచిస్తుంది.

శ్లోకం 2.             గ‌న్తారా హి స్థోˈఅవసేహవంవిప్రస్యమావతః|
ధర్తారాచర్షణీనామ్||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్ర మరియు వరుణా! మీరు సహాయం కోరే సమయంలో సహాయంగా వచ్చే వారు. మా వంటి పండితుల పిలుపుకు స్పందించే వారు మీరు. మీరు ప్రజలను రక్షించేవారు, కాపాడేవారు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇంద్ర–వరుణుల లక్షణాలను గౌరవంతో వివరిస్తున్నాడు. వారు ఎల్లప్పుడూ భక్తుని పిలుపుకు స్పందించే వారు, మరియు సమాజానికి ధారకులుఅని పేర్కొంటున్నాడు. ఇది ఒక నమ్మకాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది  దేవుడు ప్రతిస్పందిస్తాడు అనే విశ్వాసాన్ని.

శ్లోకం 3.              అనుకామంతర్పయేథామ్ఇ‌న్ద్రావ‌రుణ రాయ ఆ |
తా వాంనేదిష్ఠమ్ఈమహే||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా–వరుణా! మా కోరికల మేరకు మమ్మల్నితృప్తిపరచండి, మంచి ధన సంపదను ప్రసాదించండి. మీకు అత్యంత సమీపంగా ఉండాలని, మీకు చేరువగా ఉండాలని మేము కోరుతున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకం భక్తి మరియు ఆసక్తి కలిగిన ప్రార్థన. భక్తుడు దేవతల ఆశీర్వాదంతో తన కోరికలు నెరవేరాలని, ధన సంపద రావాలని కోరుతున్నాడు. అంతేకాక, ఆయనకు దేవతలతో మరింత ఆత్మీయమైన బంధం ఏర్పడాలని కోరుతున్నాడు.

 

శ్లోకం 4.             యువాకు హి శచీనాంయువాకుసుమతీనామ్|
భూయామవాజదావ్నామ్||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా, వరుణా! మీరు శక్తులు మరియు మంచితనపు యవకులు వలె (యువకులు వంటి శక్తివంతులు) తేజస్సుతో నిండి ఉన్నారు. మేము కూడా మీ అనుగ్రహంతో వాజ (విజయం), ధనము, మరియు శ్రేయస్సులను పొందేవాళ్లమవుదాం.

భావం:                ఈ శ్లోకం భక్తుని ఆశయాలను మరియు దేవతల యువశక్తిని వివరిస్తుంది. యువకులా చురుకుగా, తేజస్సుతో ఉండే దేవతల అనుగ్రహంతో భక్తులు ధనవంతులుగా మరియు విజయవంతులుగా మారాలని ఆశిస్తున్నారు. ఇది శక్తి, ప్రేరణ మరియు ఆశాభావాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది.

శ్లోకం 5.              ఇ‌న్ద్రఃసహస్రదావ్నాంవరుణఃశంస్యానామ్|
క్రతుర్భవత్య్ఉక్థ్యః||

అర్థం:                   ఇంద్రుడు అనేక సంపదల యజమానుడై ఉన్నాడు; వరుణుడు ప్రశంసలకెవందనీయుడై ఉన్నాడు. వీరిద్దరూ కలిసి చేసే సంకల్పం (క్రతువు) శ్రేష్ఠమైనది. వారి చేతులు సమర్ధంగా పని చేస్తాయి, వారి సంకల్పం ఉన్నచోట విజయముంటుంది.

భావం:                ఈ శ్లోకం దేవతల శక్తులను విశదీకరిస్తుంది  ఇంద్రుడి వైభవం, వరుణుడి న్యాయం. వారు కలిసినచోట ఉన్న ప్రతి సంకల్పం శుభముగా ఉండటం, విజయం దిశగా నడపడం భక్తుడి విశ్వాసాన్ని చూపిస్తుంది. ఇది దేవతల సమర్థతను విశ్వసిస్తూ, భక్తుని దృఢ సంకల్పాన్ని బలపరుస్తుంది.

శ్లోకం 6.              తయోర్ఇద్అవసావయంసనేమ ని చ ధీమహి|
స్యాద్ఉతప్రరేచనమ్||

అర్థం:                   ఇంద్ర మరియు వరుణుల ఆశీర్వాదంతో మేము సురక్షితంగా ఉండాలని, నిత్యం వారికి శరణు కావాలని కోరుతున్నాం. వారు మాకు స్ఫూర్తినిచ్చి ముందుకు నడిపించాలి. మేము చైతన్యంతో ఉన్న పయనానికి నడిపింపబడాలి.

భావం:                ఇది పూర్తిగా భక్తి, శరణాగతి మరియు ఆత్మనిర్వేత భావాన్ని కలిగి ఉన్న శ్లోకం. భక్తుడు దేవతల సహాయంతోనే తన జీవితం ముందుకు సాగాలని, నిర్ణయాలు, ప్రేరణలు వారు ప్రసాదించాలనే ప్రార్థన చేస్తాడు. ఇది దైవసన్నిధిలోజీవనదిశను నిలుపుకునే ప్రయత్నం.

 

శ్లోకం 7.              ఇ‌న్ద్రావ‌రుణవామ్ అహం హువేచిత్రాయరాధసే|
అస్మాన్ సు జిగ్యుషస్కృతమ్||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా, వరుణా! నేను మీరందించే అద్భుతమైన సహాయానికి (చిత్ర రాధసే) మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాను. మమ్మల్నిగెలవదలచిన వారిపై విజయం పొందేలా చేయండి. మమ్మల్ని గెలిచేందుకు ప్రయత్నించే శత్రువులను ఓడించే శక్తిని ప్రసాదించండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు దేవతలను తమ శత్రువులపై విజయం కలిగించేవారుగా పిలుస్తున్నాడు. ఇంద్ర–వరుణుల సహాయంతో మానవుడు అజేయుడవుతాడన్న నమ్మకంతో ప్రార్థన చేస్తున్నారు. ఇది ధైర్యం, రక్షణ మరియు స్ఫూర్తి భావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

శ్లోకం 8.              ఇ‌న్ద్రావ‌రుణ నూ ను వాంసిషాస‌న్తీషుధీష్వ్ ఆ |
అస్మభ్యం శర్మ యచ్ఛతమ్||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా, వరుణా! ప్రస్తుతం మేము ప్రయత్నిస్తున్న కర్మలన్నిటిలోను మీ ఆశీర్వాదం కావాలి. మేము చేసిన బుద్ధినిర్ణయాలలో మీరు మాకు రక్షణ ప్రసాదించండి. మేము చేసే యత్నాలన్నిటిలోనుశుభఫలితాలను ప్రసాదించండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన కర్మ, ధర్మ మార్గంలో ఇంద్ర–వరుణుల సహాయం కావాలని కోరుతున్నాడు. ధీ (బుద్ధి) కి మద్దతుగా వారి ఆశీర్వాదం ఉంటే మనసు, మాట, చర్యల్లో శుభత ఫలితంగా వస్తుందని చెప్పాడు. ఇది జ్ఞాన మార్గం మరియు సురక్షిత జీవనదిశ కోరికను సూచిస్తుంది.

శ్లోకం 9.              ప్ర వామ్అశ్నోతుసుష్టుతిర్ఇ‌న్ద్రావ‌రుణయాంహువే|
యామ్ఋధాథేసధస్తుతిమ్||

అర్థం:                   ఓ ఇంద్రా, వరుణా! నేను చేస్తున్న ఈ సుష్టుతి (ఉత్తమమైన స్తోత్రం) మీకు అందాలి. మీకు నచ్చే విధంగా సదాశయంతో, సత్యబద్ధతతో, నేను చేస్తున్న ఈ స్తుతిని మీరు స్వీకరించండి.

భావం:                ఈ శ్లోకం అత్యంత వినయంతో కూడిన ప్రార్థన. భక్తుడు తన పూజా స్తుతిని ఇంద్ర–వరుణులకు అర్పిస్తూ, దానిని సదుద్దేశ్యంతో మరియు భక్తితో చేసినదిగా అభిప్రాయపడుతూ, వారు దానిని అంగీకరించాలని కోరుతున్నాడు. ఇది భక్తి పరాకాష్టకు సూచికగా చెప్పవచ్చు.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 18

 

శ్లోకం 1.              సోమానంస్వరణంకృణుహిబ్రహ్మణస్ పతే |
కక్షీవన్తం య ఔశిజః||

అర్థం:                   ఓ బ్రహ్మణస్పతే! మా కోసం సోమాన్ని మధురంగా ఉంచు (ఆహ్లాదకరంగా, మదపూరితంగా). సోమాన్ని మేం సేవించేలా, మదపానానికై సిద్ధంగా ఉంచు. కక్షి (పోటీ, విద్వేషం) ఉన్నవారిని (శత్రువులను) అధిగమించేందుకు మాకు సహాయం చేయు. నీవే ఔశిజః – అన్నింటినీ సంరక్షించే వాడివి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు బ్రహ్మణస్పతిని ఆశ్రయించడమే కాకుండా శత్రువులమీద విజయం కోరికతో పిలుస్తున్నాడు. సోమపానంతో కూడిన ఆనందం, విజయం, మరియు దైవ రక్షణ కోసం ఈ ప్రార్థన.

శ్లోకం 2.             యో రేవాన్ యో అమీవహావసువిత్పుష్టివర్ధనః|
స నః సిషక్తు యస్ తురః||

అర్థం:                   ఆ దేవుడు శ్రేష్ఠ సంపదలు కలవాడు, రోగాలను తొలగించేవాడు, శ్రేయస్సు మరియు బలాన్ని పెంచేవాడు, అలాంటి బ్రహ్మణస్పతే మాకు శక్తినిచ్చినట్టుగా ఉండాలి. ఆయన వేగవంతుడు, శక్తిమంతుడు  ఆయన మాకు సహాయకుడు కావాలి.

భావం:                ఇక్కడ భక్తుడు బ్రహ్మణస్పతిని సంపద, ఆరోగ్యం, శక్తి కలిగినదిగా వర్ణిస్తున్నాడు. ఆయన సహాయంతో భక్తులు ధైర్యంగా ఉండగలుగుతారు. ఇది ఆరోగ్యవంతమైన, ధనికమైన జీవితం కోసం చేసిన దైవ ప్రార్థన.

శ్లోకం 3.              మా నః శంసోఅరరుషోధూర్తిఃప్రణఙ్మర్త్యస్య|
రక్షా ణోబ్రహ్మణస్ పతే ||

అర్థం:                   ఓ బ్రహ్మణస్పతే! మనుష్యులలో కొందరి అసూయ, ద్వేషం, దుష్టత, మరియు శాపాల వలన మాకు ఏమి హాని కలగకూడదు. వారు చేసిన దుష్ప్రభావాలు (శంసః, ధూర్తిః) మమ్మల్ని స్పర్శించకూడదు. మమ్మల్ని అన్ని వైపుల నుంచి రక్షించు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు దురాశల వారినుండి, అసూయాపూరితులు మరియు హానిచేసే వారినుండి బ్రహ్మణస్పతి తాను, తన సమాజాన్ని రక్షించాలని వేడుకుంటున్నాడు. ఇది శాంతి, రక్షణ మరియు దురాశలు లేని జీవితం కోసం ప్రార్థన.

 

శ్లోకం 4.             స ఘావీరో న రిష్యతి యమ్ ఇన్ద్రోబ్రహ్మణస్పతిః|
సోమోహినోతిమర్త్యమ్||

అర్థం:                   ఆ వాడిని ఏ శత్రువు ఓడించలేడు  ఎందుకంటే అతనికి ఇంద్రుడు మరియు బ్రహ్మణస్పతి ఆశ్రయం కలిగివుంటుంది. సోమ దేవతా అతనికి మానవ లోకంలోని బలహీనతలను తొలగించిపెడుతుంది. ఇంద్రుడు, బ్రహ్మణస్పతి కలిసి అతనిని రక్షిస్తారు.

భావం:                ఈ శ్లోకం ఒక గొప్ప నమ్మకాన్ని ప్రకటిస్తుంది  దైవ ఆశ్రయం ఉన్నవాడిని ఎవ్వరూ ఓడించలేరు. భక్తుడు భయపడాల్సిన అవసరం లేదని, ఇంద్రుడు, బ్రహ్మణస్పతి, సోముడు కలసి ఆయనకు బలాన్ని, రక్షణను ప్రసాదిస్తారని ఈ మంత్రం చెబుతోంది.

శ్లోకం 5.              త్వంతమ్బ్రహ్మణస్ పతే సోమ ఇ‌న్ద్రశ్ చ మర్త్యమ్|

దక్షిణా పాత్వ్అంహసః||

అర్థం:                   ఓ బ్రహ్మణస్పతే! నీవు, సోముడు మరియు ఇంద్రుడు కలసి మానవుని రక్షించండి. అతడు పాపాలనుండి, కష్టాలనుండి విముక్తి పొందాలి. దక్షిణ (యజ్ఞఫలము లేదా దక్షిణానైఅర్పణ) అతన్ని కాపాడాలి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఒక మహా శ్రద్ధతో, తాను లేదా తన సమాజంలో మానవుడు అనారోగ్యము, పాపము, దుస్థితుల నుంచి విముక్తి పొందాలన్న ఆకాంక్షతో ప్రార్థిస్తున్నాడు. దేవతల సన్నిధితో శుభదిక్కులు రక్షణగా మారతాయని నమ్మకం వ్యక్తం చేస్తాడు.

శ్లోకం 6.              సదసస్పతిమ్అద్భుతమ్ప్రియమ్ఇ‌న్ద్రస్యకామ్యమ్|
సనిమ్మేధామ్అయాసిషమ్||

అర్థం:                   సభల పాలకుడైన అద్భుతమైన బ్రహ్మణస్పతిని, ఇంద్రునికి ప్రియమైన దేవునిని, మేధస్సు (జ్ఞానశక్తి) ప్రసాదించే వాడిని మేము ఆచరించము (ఆరాధించాము). మేధ, బుద్ధి మరియు యజ్ఞంలో విజయాన్ని ఆశిస్తూ పూజిస్తున్నాము.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు బ్రహ్మణస్పతిని సభా అధిపతిగాఇంద్రునికి ప్రియుడిగామేధా (జ్ఞానం) ప్రసాదించేవాడిగాఆరాధిస్తున్నాడు.
ఇది విద్య, సామర్థ్యం, న్యాయబద్ధత వంటి విశేష లక్షణాల కోసం ప్రార్థన చేసే శ్లోకం.

 

శ్లోకం 7.              యస్మాద్ఋతే న సిధ్యతియజ్ఞోవిపశ్చితశ్ చన |
స ధీనాంయోగమ్ఇన్వతి||

అర్థం:                   బ్రహ్మణస్పతే అనే దేవుని సహాయం లేకుండా యజ్ఞం కూడా విజయవంతం కావడం లేదు – ఎంత తెలివైన పండితుడు చేసినా. ఆయననే ధీ (జ్ఞానం, చైతన్యం) గలవారి యోగాన్ని కలిపేవాడు; ఆత్మశక్తులను ఏకం చేసే దైవం.

భావం:                ఈ శ్లోకం భక్తుని విశ్వాసాన్ని బలంగా వ్యక్తపరుస్తుంది – బ్రహ్మణస్పతే లేకుండా, ఏ యజ్ఞము, ఏ కార్యము సఫలీకృతం కాదు. అతడే బుద్ధిమంతులకు బలమిచ్చే శక్తి. జ్ఞానబలాన్నిసమన్వయపరచేవాడు.

శ్లోకం 8.              ఆద్ఋధ్నోతిహవిష్కృతిమ్ప్రాఞ్చంకృణోత్య్అధ్వరమ్|
హోత్రా దేవేషుగచ్ఛతి||

అర్థం:                   బ్రహ్మణస్పతేహవిష్యన్నును (యజ్ఞాహుతి) అందంగా తీర్చిదిద్దుతాడు. యజ్ఞాన్ని క్రమపద్ధతిలో ముందుకు నడిపిస్తాడు. హోతా రూపంగా, ఆ హవిర్భాగాలను దేవతలకు చేర్చే శక్తిగా ఉన్నాడు.

భావం:                ఇక్కడ బ్రహ్మణస్పతినియజ్ఞయాగాలను నడిపించేవాడు, దేవతలతో భక్తుడి మధ్య వారధిగా ఉన్నవాడుఅనే రూపంలో వర్ణిస్తున్నారు. ఇది యజ్ఞకర్మలో ఆయన ముఖ్యతను మరియు దైవ అనుగ్రహాన్ని పొందే మార్గాన్ని తెలిపే శ్లోకం.

శ్లోకం 9.              నరాశంసంసుధృష్టమమ్అపశ్యంసప్రథస్తమమ్|
దివో న సద్మమఖసమ్||

అర్థం:                   నేను నరాశంసుడినిచూశాను  అతడు అత్యంత శోభించేవాడు, పరాక్రమశాలి, ప్రకాశవంతమైనవాడు. అతడి నివాసం ఆకాశంలో ప్రకాశించే సమృద్ధి మందిరంలా ఉంది. అతడు పాపరహితమైనవాడు (అఖసమ్ = అపాపమైన నివాసం గలవాడు).

భావం:                ఈ శ్లోకం నరాశంసుడు అనే దేవత (బ్రహ్మణస్పతికి సమీపమైన ఒక దైవశక్తి) యొక్క మహిమను వివరిస్తుంది. అతడి తీరు ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది; అతని ఆశ్రయం స్వర్గీయమైనదిగా వర్ణించబడింది. ఇది భక్తుని కాంక్ష: దివ్య తత్వాన్ని అనుభవించాలన్న పరమార్థత.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 19

 

శ్లోకం 1.              ప్రతి త్యంచారుమ్అధ్వరంగోపీథాయ ప్ర హూయసే|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   ఓ అగ్నిదేవా! ఈ చక్కటి యజ్ఞాన్ని కాపాడే వ్యక్తి (గోపిత = సంరక్షకుడు) కోసం మేము నిన్ను వేడుకుంటున్నాము. మరుత్ దేవతలతో కలిసి ఈ యజ్ఞంలోకి రా, మా పూజను స్వీకరించు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అగ్నిని గౌరవపూర్వకంగా పిలుస్తున్నాడు. యజ్ఞం శుభంగా జరగాలంటే అగ్ని దేవుడు మరియు మరుత్ దేవతల సానిధ్యం కావాలని కోరుతున్నాడు. ఇది భక్తుడి ఆత్మసంపూర్ణతను మరియు సమర్పణను ప్రతిబింబిస్తుంది.

శ్లోకం 2.             నహిదేవో న మర్త్యోమహస్ తవ క్రతుమ్పరః|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   నీ మహత్తరమైన సంకల్పానికి (క్రతువు  యజ్ఞశక్తి, సంకల్పశక్తి) సమానంగా ఉండగల దేవుడు లేడు, మానవుడు లేడు. అగ్నిదేవా! నీకు సమానత లేనిది నీ శక్తి. మరుత్ దేవతలతో కలిసి మా యజ్ఞానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకం అగ్ని యొక్క గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తుంది. అతని బలానికి సమానంగా ఎవ్వరూ ఉండలేరు. ఈ వాక్యంలో అగ్ని శక్తికి, దైవీయతకు ఉన్న ప్రాముఖ్యత బలంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. అగ్ని = సంపూర్ణ శక్తి, దైవ అనుగ్రహం.

శ్లోకం 3.              యే మహోరజసోవిదుర్విశ్వేదేవాసోఅద్రుహః|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   వారు (మరుత్ దేవతలు) మహత్తరమైన ఆకాశ మార్గాలను తెలుసుకున్నవారు. వారు విశ్వ దేవతలు – ద్వేషంలేని స్వభావంతో ఉన్నవారు. ఓ అగ్నిదేవా! అలాంటి మరుత్ దేవతలతో కలసి మా యజ్ఞానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకం దేవతల గుణగణాలపై దృష్టిపెడుతుంది. “అద్రుహః” అంటే ద్వేషం లేని స్వభావం, విశ్వశాంతిని సూచించే లక్షణం. అగ్నిని అలాంటి విశ్వహిత దేవతలతో కలిసి రావాలని ఆహ్వానించడం, యజ్ఞానికి దివ్య సాన్నిధ్యాన్ని ఆకర్షించాలనే సంకల్పాన్ని సూచిస్తుంది.

శ్లోకం 4.             య ఉగ్రా అర్కమ్ఆనృచుర్అనాధృష్టాసఓజసా|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   ఓ అగ్నిదేవా! వారు (మరుత్ దేవతలు) అత్యంత శక్తిమంతులుగా, ఆగ్రహోద్రేకం కలవారిగా, ఓజస్సుతో నిండి ఉన్నవారుగాఅర్కం (స్తుతిని) స్వీకరించారు. వారు ఎవరికీ వశపడనిశక్తులవారు. అలాంటి వారితో కలిసి నీవు ఈ యజ్ఞానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో మరుత్ దేవతల గంభీర శక్తిని వర్ణించబడింది. వారు శత్రువులకు అధఃపతనము కలిగించే శక్తులు. అగ్నిదేవుడు అలాంటి శక్తిమంతులైన మరుతులతో కలిసి రావాలని పిలుపు ఉంది – ఇది దైవిక రక్షణ మరియు బలాన్ని కోరే భావన.

శ్లోకం 5.              యే శుభ్రాఘోరవర్పసఃసుక్షత్రాసోరిశాదసః|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   వారు (మరుత్ దేవతలు) ప్రకాశవంతమైనవారు, ఘోరమైన తేజస్సుతో ఉన్నవారు, శక్తి పరాకాష్టకు చెందినవారు. వారు ధర్మాన్ని స్థాపించేవారు, దుష్టులను నాశనం చేసేవారు. ఓ అగ్నీ! అలాంటి వారితో కలిసి మా యజ్ఞానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో మరుత్ దేవతల న్యాయబద్ధమైన శక్తిని వర్ణించబడింది. వారు ప్రకాశవంతులు, శుభ్రులు మాత్రమే కాక, దుష్టశిక్షకులుగా కూడ ఉన్నారు. ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు శక్తి, న్యాయం, మరియు రక్షణ అనే అంశాలను ఒకే సమయంలో కోరుతున్నాడు.

శ్లోకం 6.              యే నాకస్యాధి రోచనే దివి దేవాసఆసతే|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   వారు (మరుత్ దేవతలు) స్వర్గలోకపు అత్యున్నత స్థానాల్లో, తేజస్సుతో నిండిన స్థానాల్లో, ప్రకాశవంతమైన లోకాల్లో నివసించేవారు. ఓ అగ్నీ! అలాంటి దివ్య దేవతలతో కలిసి ఈ యజ్ఞానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకం దేవతల దివ్యతను మరియు వారి ఆకాశస్థితిని వర్ణిస్తుంది. వారు తేజస్సుతో నిండిన స్వర్గస్థానాల్లో నివసించేవారు. అగ్నిని ఆ దివ్య గణముతో పిలుస్తూ, యజ్ఞాన్ని దైవపూరితంగా మార్చాలని ఆశిస్తోంది.

 

శ్లోకం 7.              య ఈఙ్ఖయ‌న్తిపర్వతాన్తిరః సముద్రం అర్ణవమ్|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   వారు (మరుత్ దేవతలు) పర్వతాలను కదిలించగలరు, సముద్రాలను ఆవరించగలరు – అలాంటి బలమైన శక్తులు. ఓ అగ్నీ! అలాంటి మరుత్ గణముతో కలిసి మా యజ్ఞానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో మరుత్ గణం యొక్క ప్రకృతి శక్తిని గొప్పగా వర్ణించారు. వారు పర్వతాలను కదిలించగలవు, అగాధ సముద్రాలను అధిగమించగలరు. భక్తుడు అగ్నిని ఆ దివ్యశక్తులతో కలిసి పిలుచుట ద్వారా, తన యజ్ఞం లోకమంతటా ప్రభావితం కావాలని కోరుతున్నాడు.

శ్లోకం 8.              ఆ యే తన్వ‌న్తిరశ్మిభిస్తిరః సముద్రం ఓజసా|
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   వారు (మరుత్ దేవతలు) తమ కాంతిరశ్ములతోఅర్ణవాన్ని (గంభీర సముద్రాన్ని) కూడా కప్పివేస్తారు. ఓ అగ్నీ! అలాంటి మహాశక్తులు కలిగిన మరుతులతో కలిసి మా యజ్ఞానికి రా.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో మరుత్ దేవతల ప్రకాశము, తేజస్సు బలంగా ప్రతిబింబించబడింది. వారు రశ్ములతో సృష్టిని పరిమితి లేని శక్తితో నిండుస్తారు. అగ్ని దేవుడిని పిలవడం ద్వారా భక్తుడు దివ్య ప్రకాశాన్ని తన జీవనంలోకి ఆహ్వానిస్తున్నాడు.

శ్లోకం 9.              అభి త్వాపూర్వపీతయేసృజామిసోమ్యం మధు |
మరుద్భిర్అగ్న ఆ గహి||

అర్థం:                   ఓ అగ్నీ! పూర్వంలో త్రాగిన సోమపానము మాదిరిగా మేము మళ్ళీ నీకోసమే మధురమైన సోమాన్ని సిద్ధం చేసాము. దానిని స్వీకరించడానికి, మరుత్ దేవతలతో కలిసి రమ్ము.

భావం:                ఈ శ్లోకం ప్రేమతో కూడిన ఆహ్వానం. భక్తుడు అగ్ని దేవునికి తన హృదయపూర్వక ఆహుతిని మధురంగా సమర్పిస్తున్నాడు — సోమ రూపంలో. ఈ ఆహ్వానం ద్వారా భక్తి, విశ్వాసం, మరియు పూర్వ పుణ్యస్మృతులు ప్రతిఫలించాయి.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 20

శ్లోకం 1.              అయందేవాయజన్మనేస్తోమోవిప్రేభిర్ఆసయా|
అకారిరత్నధాతమః||

అర్థం:                   ఈ స్తోత్రం, ఈ కీర్తి గానం, ఈ గానము  దేవత జననార్ధం అర్పించబడినది. జ్ఞానులచే దీన్ని శ్రద్ధతో రూపొందించారు. ఇది రత్నధాతమఃనాన్ని ప్రసాదించగల దివ్యమైన స్తోత్రం.

భావం:                ఇక్కడ భక్తుడు యజ్ఞ సమయంలో ఆలపించే స్తోత్రాన్ని దేవత జన్మంగా భావిస్తున్నాడు. దేవతల కీర్తి ద్వారా భౌతికమైన మరియు ఆధ్యాత్మికమైన సంపద కలుగుతుందని నమ్మకంతో ఆ స్తుతిని సమర్పిస్తున్నాడు.

శ్లోకం 2.             య ఇ‌న్ద్రాయవచోయుజాతతక్షుర్ మనసా హరీ |
శమీభిర్యజ్ఞమ్ఆశత||

అర్థం:               ఇంద్రునికోసం, వాక్యముల సహాయంతో, చిత్తశక్తితో హరులను తయారుచేశారు. శమీ వృక్షం లాంటి పదార్థాలతో యజ్ఞాన్ని సమర్పించడానికై రథాన్ని నిర్మించారు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో శిల్ప కళ, శ్రద్ధ, మరియు భక్తి అన్నీ కలిసిన పద్ధతిలో ఇంద్రునికిఅర్పణ ఏర్పడిన విధానాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. హరులు (ఇంద్రుని రథం కోసం రెండు గుర్రాలు) తయారు చేయడం, శమీ వృక్షం (పవిత్రమైన వృక్షం) వాడటం వేదయజ్ఞ సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

శ్లోకం 3.              తక్షన్నాసత్యాభ్యామ్పరిజ్మానం సుఖం రథమ్|
తక్షన్ధేనుంసబర్దుఘామ్||

అర్థం:                   శిల్పి, నాసత్య దేవతల కోసం సులభంగా చలించే ఒక సుందరమైన రథాన్ని తయారు చేశాడు. అదే విధంగా, పుష్కలమైన పాలు నించే గోవును కూడా శిల్పి నిర్మించాడు/సిద్ధం చేశాడు.

భావం:                ఈ శ్లోకంతక్షణ్ (శిల్పి) యొక్క శ్రేష్ఠతను, నైపుణ్యాన్ని గౌరవిస్తోంది. తక్షణ్ దేవతల కోసం దివ్యమైన వస్తువులు తయారు చేయగలడు. ఇది భౌతిక సాధనాల వెనుక ఉన్న ఔత్సాహిక శక్తిని, దానిని దైవార్పణంగా మార్చే ప్రయత్నాన్ని గుర్తిస్తుంది.

శ్లోకం 4.             యువానాపితరాపునఃసత్యమన్త్రాఋజూయవః|
ఋభవోవిష్ట్య్అక్రత||

అర్థం:                   ఋభువులు, నమ్మదగిన మంత్రాలు పలికేవారు, న్యాయబద్ధంగా ఆచరించేవారు. వారు తమ తల్లిదండ్రులను మళ్లీ యువకులుగా చేయగలిగిన వారయ్యారు. ఈ ఋభువులు అద్భుత శక్తులు కలవారు, విశిష్టమైన కార్యాలు చేశారు.

భావం:                ఈ శ్లోకం ఋభువుల అపార ప్రతిభను గుర్తిస్తుంది. వారు తమ తల్లిదండ్రులకు తిరిగి యువకత్వాన్ని ఇచ్చారు – అంటే జీవితానికి పునర్నూతన శక్తిని ప్రసాదించారు. ఇది కేవలం శిల్పం కాదు, జీవితానికి కొత్త శక్తిని ఇవ్వగల దైవిక తత్త్వం.

శ్లోకం 5.              సం వో మదాసోఅగ్మతేంద్రేణ చ మరుత్వతా|
ఆదిత్యేభిశ్ చ రాజభిః||

అర్థం:                   ఓ ఋభువులారా! మీ ఆనందభరితమైన మదాలు (ప్రేరణలు, క్రియాశీలత) ఇంద్రునితో మరియు మరుత్ గణంతో పాటు వచ్చాయి. అదిత్యులు అనే రాజులు (సూర్యుని వంశీయ దేవతలు) కూడా మీకు తోడుగా ఉన్నారు.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఋభువుల శక్తి ఇతర దేవతలతో సమన్వయంగా పనిచేస్తుందని చెబుతుంది. ఇది దైవిక సమూహంలో వారి స్థానం ఎంత గౌరవనీయమో తెలియజేస్తుంది. మదం అంటే శక్తి, ప్రేరణ, సృజనాత్మకత – ఇవన్నీ ఇంద్రుని, మరుత్ల సహవాసంలో వికసించాయి.

శ్లోకం 6.              ఉతత్యంచమసంనవంత్వష్టుర్దేవస్యనిష్కృతమ్|
అకర్తచతురఃపునః||

అర్థం:                   ఋభువులుత్వష్టృ అనే దేవత తయారు చేసిన నూతన చమసం (యజ్ఞ పాత్ర)ను తిరిగి నాలుగు చమసాలుగావిడగొట్టగలిగారు. మళ్లీ దానిని యథాతథంగా తయారు చేశారు – అద్భుతంగా!

భావం:                ఈ శ్లోకం ఋభువుల శిల్ప కళా నైపుణ్యాన్ని ప్రశంసిస్తుంది. వారి చేతిలో ఒకే పాత్ర నాలుగుగా మారడం కేవలం శిల్పం కాదు  అది మాయాజాలంలా ఉన్న సృష్టి. ఇది వారి దివ్య చైతన్యం, సంకల్ప బలాన్ని సూచిస్తుంది.

శ్లోకం 7.              తే నో రత్నానిధత్తనత్రిర్ ఆ సాప్తానిసున్వతే|
ఏకమ్–ఏకం సుశస్తిభిః||

అర్థం:                   ఓ ఋభువులారా! మీరు మాకు రత్నాలను ప్రసాదించండి  మూడుసార్లు, ఏడుసార్లు, ఎవరైతేసోమార్పణ (సున్వతే) చేస్తారో వారికి. మీరు ఒక్కో రత్నాన్ని మంచి మంత్రాలతో, సుమధుర స్తుతులతో ప్రసాదించండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఋభువులను ధన ప్రదాతలుగా కీర్తిస్తున్నాడు. వారు సోమ యజ్ఞం చేసే వారికి అనేక విధాలుగా బహుమతులను ప్రసాదించగలరు. ఇది భక్తుని అభిలాష, విశ్వాసం మరియు ఋభువులదయాపూరిత స్వభావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

 

శ్లోకం 8.              అధారయ‌న్తవహ్నయో ఽభజ‌న్తసుకృత్యయా|
భాగం దేవేషుయజ్ఞియమ్||

అర్థం:                   ఋభువులు వాహనాలను (వహ్నయః = రథాలు లేదా సాధనాలు) స్థిరంగా ఏర్పాటు చేసారు. వారు దేవతలకు న్యాయంగా యజ్ఞ భాగాలను పంచారు  మంచి కార్యచరణతో (సుకృత్యయా), ధర్మంతో కూడిన విధంగా.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో ఋభువులు కేవలం శిల్పకారులు మాత్రమే కాదు, ధర్మం పాటించే వారు, దేవతల యజ్ఞఫలాలను సమంగా పంచగల శాంతమయి తత్త్వాలు అని తెలియజేస్తుంది. ఇది సమత్వం, ధర్మబద్ధత, దేవప్రేమ అనే విలువలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

1.వ  మండలము  సూక్తము 21

 

 

శ్లోకం1.                ఇహే‌న్ద్రాగ్నీఉపహ్వయేతయోర్ఇత్స్తోమమ్ఉశ్మసి|
తాసోమంసోమపాతమా||

అర్థం:               ఇక్కడ (ఈయజ్ఞస్థలంలో) ఓఇంద్రా–అగ్నీ, మిమ్మల్నిపిలుస్తున్నాను. మీరిరువురికీఈస్తోత్రాన్నిఅర్పిస్తున్నాము. మీరుసోమపానంచేయుదేవతలు, ఈసోమాన్నిస్వీకరించండి.

భావం:             ఈశ్లోకంఒకఆహ్వానము. భక్తుడుఇంద్రుడు, అగ్నినియజ్ఞానికిపిలుస్తూ, తనకృతజ్ఞతనుస్తోత్రరూపంలోతెలియజేస్తున్నాడు. అతడువారినిసోమపానంచేయుపవిత్రదైవశక్తులుగాచూస్తున్నాడు.

శ్లోకం2.               తాయజ్ఞేషుప్రశంసతే, ఇ‌న్ద్రాగ్నీశుమ్భతానరః|
తాగాయత్రేషుగాయత||

అర్థం:               ఈఇంద్రా–అగ్నీదేవతలనియజ్ఞాలలోస్తుతించాలి. వారుమానవులనుశోభాపరచేవారవుతారు. వారినిగాయత్రీమంత్రాలలోగానంగాపాడాలి.

భావం:             ఈశ్లోకంమనకునేర్పేసూత్రం ఇంద్రాగ్నులపట్లభక్తితో, గానం (గాయత్రి), యజ్ఞం, మరియుస్తుతిద్వారాసన్నద్ధతచూపాలి. వారుభక్తులజీవితాన్నిశోభించేటట్లుఅనుగ్రహిస్తారు.

శ్లోకం3.               తామిత్రస్యప్రశస్తయఇ‌న్ద్రాగ్నీతాహవామహే|
సోమపాసోమపీతయే||

అర్థం:               ఈఇంద్రా–అగ్నీదేవతలుమిత్రదేవునిశ్రేష్ఠతతోకూడినవారు. మేమువారినిపిలుస్తున్నాము–వారుసోమపానానికియోగ్యులు, సోమాన్నిపానచేయగలవారు.

భావం:             ఈశ్లోకంద్వయదేవతల (ఇంద్రా–అగ్నీ) వైశిష్ట్యాన్నిమిత్రదేవునితోపోల్చుతూచెప్పుతుంది–అంటేశాంతి, స్నేహం, రక్షణగుణాలకలయిక. ఈశ్లోకంలోభక్తుడువారినిసోమపానానికిఆహ్వానిస్తూ, తమతో

శ్లోకం 4.             ఉగ్రా సన్తాహవామహఉపేదంసవనంసుతమ్|
ఇ‌న్ద్రాగ్నీఏహగచ్ఛతామ్||

అర్థం:                   ఓ శక్తిమంతులైన ఇంద్రా–అగ్నీ! మేము మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాము. ఈ సవన సమయంలో పూర్ణంగా సిద్ధం చేసిన సోమాన్ని సేవించేందుకు మా వద్దకు రండి.

భావం:                ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఒక పవిత్ర యజ్ఞంలో భాగంగా శక్తిశాలి దేవతలైన ఇంద్రుడు మరియు అగ్నిని పిలుస్తూ, మధురంగా తయారు చేసిన సోమాన్ని వారు సేవించాలనుకుంటున్నాడు. ఇది భక్తితో కూడిన ఆహ్వాన శ్లోకం.

 

శ్లోకం 5.              తా మహాన్తాసదస్పతీఇ‌న్ద్రాగ్నీ రక్ష ఉబ్జతమ్|
అప్రజాఃస‌న్త్వ్అత్రిణః||

అర్థం:               ఇంద్రా–అగ్నీ, మీరు మహానుభావులు, సభల పాలకులు (సదస్పతీ)! మమ్మల్ని రక్షించండి. ధర్మం లేని వారు, అప్రజలు (సంతానం లేని దుష్టులు), మా సమాజంలో ఉండకూడదు. వారు అప్రభావితులవ్వాలి.

భావం:             ఈ శ్లోకం రక్షణకోసం ఒక ప్రార్థన. భక్తుడు కోరేది: దుష్టులు మన జీవితాల్లో ప్రవేశించకుండా దేవతల రక్షణ ఉండాలి. ఇదిధర్మ రక్షణ, సమాజ శుద్ధి, మరియుదైవ సహాయంపై నమ్మకంచూపుతుంది.

శ్లోకం 6.              తేనసత్యేనజాగృతమ్అధిప్రచేతునే పదే |
ఇ‌న్ద్రాగ్నీ శర్మ యచ్ఛతమ్||

అర్థం:                   మీ సత్యబద్ధమైన నైతిక శక్తితో మీరు మేల్కొని ఉండండి. మీరు అధిపతులైన ప్రకాశమయమైన స్థానంలో నివసించి, మాకు రక్షణను ప్రసాదించండి, ఓ ఇంద్రా–అగ్నీ!

భావం:                ఇక్కడ భక్తుడు దేవతల సత్యనిష్ఠపై తన విశ్వాసాన్ని ప్రగటిస్తున్నాడు. వారు ధర్మబద్ధమైన స్థానంలో ఉండి, తమ జ్ఞానశక్తితో భక్తుల్ని కాపాడాలని కోరుతున్నాడు. ఇదిబోధన, సత్యం, రక్షణఅనే మూడు తత్త్వాలను కలిపిన ప్రార్థన.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 22

 

శ్లోకం1.                ప్రాతర్యుజావిబోధయా, అశ్వినావ్ఏహగచ్ఛతామ్|
అస్యసోమస్యపీతయే||

అర్థం: ఉదయకాలంలోతనరథాన్నిసిద్ధంచేసుకున్నవారుఅయినఅశ్వినులనుమేల్కొలిపిపిలుస్తున్నాము. వారుమాయజ్ఞానికివచ్చి, ఈసోమరసాన్నిసేవించండి.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తుడుఅశ్వినులనుఉదయం, రథముతోవచ్చుశుభదూతులుగాఆహ్వానిస్తున్నాడు. వారిదివ్యసన్నిధిలోయజ్ఞంపవిత్రమవుతుంది, మరియుసోమపానంద్వారావారికిహర్షంకలుగుతుందిఅనిభక్తునివిశ్వాసం.

 

శ్లోకం2.               యాసురథారథీతమో, భావాదేవాదివిస్పృశా|
అశ్వినాతాహవామహే||

అర్థం:                   ఓదేవతలారా! మీరుఆకాశాన్నితాకేరథంపైఅత్యంతవేగంగాప్రయాణించేశక్తులుగలవారు. అలాంటిఅశ్వినులనుమేముస్మరిస్తున్నాముమేముపిలుస్తున్నాము.

భావం:                ఈశ్లోకంలోఅశ్వినులుగగనాన్నితాకేగరుత్మంతులు, మహాశక్తులవారు. భక్తుడువీరినితనజీవితంలోవేగంగా, నిర్దిష్టంగారక్షణగారావాలనిపిలుస్తున్నాడు. ఇదిభక్తి, వేగవంతమైనదైవసహాయంపైనమ్మకాన్నిసూచిస్తుంది.

శ్లోకం3.               యావాంకశామధుమత్య్, అశ్వినాసూనృతావతీ|
తయాయజ్ఞమ్మిమిక్షతమ్||

అర్థం:               ఓఅశ్వినులారా! మధురతతో, సత్యవాక్యాలతోనిండిఉన్నమీకశా (రథము) ద్వారామాయజ్ఞాన్నిపరిపూర్ణంగాస్వీకరించండి.

భావం:             ఇక్కడ “కశా” అంటేఅశ్వినులపవిత్రరథం. అదిమధురత, నిజాయితీ, మరియుశుభతను象పిస్తుంది. భక్తుడుఅశ్వినులనుతమపవిత్రతతోయజ్ఞాన్నిస్వీకరించాలనేప్రార్థనచేస్తాడు. ఇదియజ్ఞపవిత్రత, దైవఅనుగ్రహం, మరియుసత్యబద్ధతకుసంకేతంగాఉంది.

శ్లోకం4.               నహివామ్అస్తిదూరకేయత్రారథేనగచ్ఛథః|
అశ్వినాసోమినోగృహమ్||

అర్థం:               ఓఅశ్వినులారా! మీరువెళ్లేదారిలోమీకుఏమిదూరంగాఉండదు. మీరుఎక్కడికికావాలన్నామీరథంతోవేగంగాచేరగలుగుతారు. ఈరోజుమేమునిర్వహించినసోమయజ్ఞగృహానికిరండి.

భావం:             ఈశ్లోకంలోఅశ్వినులచురుకుదనాన్ని, దివ్యవేగాన్నివర్ణిస్తున్నారు. వారుఎలాంటిదూరాన్నిఅధిగమించగలశక్తులుకలవారు. భక్తుడువారినివెంటనేతనయజ్ఞానికిఆహ్వానిస్తున్నాడు ఇదివిశ్వాసం, సాన్నిధ్యం, ఆహ్వానంకుచిహ్నం.

శ్లోకం5.               హిరణ్యపాణిమ్ఊతయేసవితారమ్ఉపహ్వయే|
సచేత్తాదేవతాపదమ్||

అర్థం:               బంగారుచేతులకలిగినసవితృదేవునిమేమురక్షణకైపిలుస్తున్నాము. ఆయనేదైవపథాన్ని (ధర్మమార్గాన్ని) తెలియజేసేఅధిపతి.

భావం:             ఇక్కడసవితాఅనేదిసూర్యునిసృజనశక్తినిసూచిస్తుంది. ఆయనధర్మబోధకుడు. భక్తుడుసవితారాన్నిధర్మమార్గాన్నిచూపించేవాడిగాఆరాధిస్తాడు. ఇదిజ్ఞానం, ఆరోగ్యం, సృజనకోరికనుప్రతిబింబిస్తుంది.

శ్లోకం6.               అపాంనపాతమ్అవసేసవితారమ్ఉపస్తుహి|
తస్యవ్రతాన్య్ఉశ్మసి||

అర్థం:               జలాలపాలకుడైనఅపాంనపాత్‌ను, సవితృస్వరూపాన్నిమేమురక్షణకైపాడుతూస్తుతిస్తున్నాము. ఆయనతపస్సు, నియమాలుమాకుఆరాధనీయమైనవి.

భావం:             అపాంనపాత్అంటేజలశక్తినుండిఉద్భవించినశక్తివంతమైనదైవం. ఇదిసవితృదేవునిమరొకరూపంఅనివేదంచెబుతుంది. ఆయనవ్రతాలుఅంటేధర్మనియమాలు, ప్రకృతినియమాలు. భక్తుడుఆయననియమశక్తినిస్తుతిస్తూ, తనకుశాంతి, శక్తిఇవ్వాలనిప్రార్థిస్తున్నాడు.

శ్లోకం7.               విభక్తారంహవామహేవసోశ్చిత్రస్యరాధసః|
సవితారంనృచక్షసమ్||

అర్థం:               మేముసవితృదేవునిఆహ్వానిస్తున్నాము ఆయనవిశ్వానికిప్రకాశాన్నిప్రసాదించేవాడు. ఆయనగొప్పవసు (సంపద), చక్కటిబహుమతులనుపంపిణీచేసేవాడు, మరియుసమాజాన్నిచూపగలదివ్యదృష్టికలవాడు.

భావం:             ఈశ్లోకంసవితారునుప్రసాదాత్మకుడు, దాతగాప్రశంసిస్తుంది. ఆయనసమానంగాధనాన్నిపంచుతాడు, ప్రజలబోధకుడు. ఇదిధర్మ, సమానత్వం, సమృద్ధిపట్లభక్తునిఆకాంక్ష.

శ్లోకం8.               సఖాయఆనిషీదతసవితాస్తోమ్యోనునః|
దాతారాధాంసిశుమ్భతి||

అర్థం:               ఓసఖులారా! మనస్తుతులకుపాత్రుడైనసవితాదేవుడుమాతోచేరాలి. ఆయనమాకుశోభనమైనబహుమతులుఇచ్చేవాడు. మమ్మల్నిఆనందభరితులుగాచేయుదైవం.

భావం:             ఈశ్లోకంమిత్రభావాన్ని, సమూహారాధనాన్నిసూచిస్తుంది. భక్తుడుసవితారునుస్తుతిద్వారాసాన్నిహితంగాఉండమనికోరుతూ, ఆయనదయ, బహుమతులపైవిశ్వాసంచూపుతున్నాడు.

శ్లోకం9.               అగ్నేపత్నీర్ఇహావహదేవానాంఉశతీర్ఉప|
త్వష్టారంసోమపీతయే||

అర్థం:               ఓఅగ్నిదేవా! దేవతలభార్యలైనదివ్యశక్తులను, మహాసుందరీదేవీస్వరూపులనుఇక్కడికిరప్పించు. అలాగేత్వష్టారును (సృష్టికర్తదేవుడిని) సోమపానానికిరప్పించు.

భావం:             ఈశ్లోకంద్వారాభక్తుడుయజ్ఞంలోదేవతాపత్నుల (ఉదా: లక్ష్మీ, సరస్వతివంటిశక్తులు) మరియుత్వష్టావంటిశిల్పదేవునిసాన్నిధ్యాన్నికోరుతున్నాడు. ఇదియజ్ఞానికిసంపూర్ణత, సౌందర్యం, సృజనాత్మకతకలిగించాలనిసూచించేశ్లోకం.

శ్లోకం10.             ఆగ్నాఅగ్నఇహావసేహోత్రాంయవిష్ఠభారతీమ్|
వరూత్రీంధిషణాంవహ||

అర్థం:               ఓఅగ్నీ! నీవుయజ్ఞహోతా, అందుకేమేముమిమ్మల్నిపిలుస్తున్నాము. నీవుహోత్రిదేవతలైనభారతి, వరూత్రీ, మరియుధిషణదేవీలనుఇక్కడకురప్పించు.

భావం: ఈశ్లోకంయజ్ఞంలోప్రధానంగాహోత్రికర్మలునిర్వహించేదేవీశక్తులఆహ్వానం. భారతి (వాక్దేవత), వరూత్రీ (రక్షణదేవత), ధిషణ (జ్ఞానదేవత)  వీరిసమ్మిళితఉపస్థితితోయజ్ఞంజ్ఞానపూర్వకంగా, శక్తివంతంగాజరుగుతుంది. ఇదిసంబోధన, శ్రద్ధ, భక్తియొక్కసూచిక.

శ్లోకం11.              అభినోదేవీర్అవసామహఃశర్మణానృపత్నీః|
అచ్ఛిన్నపత్రాఃసచన్తామ్||

అర్థం:               దేవతలపత్నులు (నృపత్నీః = రాజులభార్యలు) తమఅవస (సహాయం)తోమమ్మల్నిఆశీర్వదించాలి. వారుఅచ్ఛిన్నపత్రాః  అంటే, ఎలాంటిదుష్ప్రభావంరాని, సంపూర్ణమైనరక్షణకలిగించేవారవాలి. వారుమాతోకలసినిలబడాలి.

భావం:             ఈశ్లోకంభక్తుడిరక్షణకోరిక, దైవశక్తులసహకారం, మరియుమహదాశీర్వాదంకోసంచేసినప్రార్థన. “అచ్ఛిన్నపత్రాః”అన్నపదంద్వారారక్షణయుక్తంగాఉండాలని, ఎలాంటిదురితప్రభావంలేకుండాఉండాలనిసూచిస్తున్నారు.

శ్లోకం12.             ఇహే‌న్ద్రాణీమ్ఉపహ్వయేవరుణానీంస్వస్తయే|
అగ్నాయీంసోమపీతయే||

అర్థం:               ఇక్కడమేముఇంద్రాణీ, వరుణానీ, మరియుఅగ్నాయీదేవతలపత్నులనుపిలుస్తున్నాము. వారిలోఇంద్రాణీవిజయానికి, వరుణానీశాంతికి, అగ్నాయీసోమపానానికిరావాలనిప్రార్థిస్తున్నాము.

భావం:             ఈశ్లోకంమహాదేవతలస్త్రీశక్తులఆహ్వానం. ఈదేవతలుఆయాదివ్యశక్తులకుప్రాతినిధ్యంవహిస్తారు–శౌర్యం (ఇంద్రాణీ), నియమం/శాంతి (వరుణానీ), తేజస్సు/హవిసు (అగ్నాయీ). వారినిపిలవడంద్వారాయజ్ఞంసంపూర్ణంగా, శక్తిమంతంగా, శుభకరంగామారుతుంది.

శ్లోకం13.             మహీద్యౌఃపృథివీచనఇమంయజ్ఞమ్మిమిక్షతామ్|
పిపృతాంనోభరీమభిః||

అర్థం:               విశాలమైనద్యౌః (ఆకాశం)మరియుపృథివీ (భూమి)ఈయజ్ఞాన్నిమద్దతించాలి (మిమిక్షతామ్ = సంరక్షించాలి, పట్టుకోవాలి). వారుతమభరితమైనసంపదలతోమమ్మల్నితృప్తిపరచాలి.

భావం:             ఈశ్లోకంప్రకృతిమాతను (భూమి) మరియువిశ్వతండ్రిని (ఆకాశం) ఆహ్వానిస్తూ, ఈయజ్ఞానికిశక్తినివ్వాలని, భక్తులకుదైవికధనంమరియుశాంతినిఇవ్వాలనికోరుతుంది. ఇదిప్రకృతి, సౌభాగ్యం, ధార్మికఅనుగ్రహంపట్లనమస్కారం.

శ్లోకం14.             తయోర్ఇద్ఘృతవత్పయోవిప్రారిహన్తిధీతిభిః|
గన్ధర్వస్యధ్రువేపదే||

అర్థం:               ఆభూమి–ఆకాశాలనుంచివచ్చేఘృతవత్పయః (నేయివంటిదైనదివ్యతేజోమయంపాలను) జ్ఞానులుతమధ్యానబలంతోపొందగలరు. ఈఔన్నత్యస్థానంగంధర్వునిధృవమైనస్థానం.

భావం:             ఈశ్లోకంగన్ధర్వుడుఅనేఆధ్యాత్మికశక్తియొక్కస్థానం (ధ్రువపదం) లోజరిగేసూత్రమయమైనదివ్యానుభూతినిసూచిస్తుంది. దీనిలో “పయః” అంటేదివ్యశక్తి, జ్ఞానపుప్రవాహం. ఇదిధ్యానం, తపస్సు, మరియుజ్ఞానప్రాప్తిలక్షణాలనుతెలియజేస్తుంది.

శ్లోకం15.             స్యోనాపృథివిభవా, అనృక్షరానివేశనీ|
యచ్ఛానఃశర్మసప్రథః||

అర్థం:               ఓభూమాత! నీవుస్యోనా (శాంతియుత, ఆనందకరమైనది) కావాలి. నీవుఅనృక్షరా (బాధలేని), నివాసానికిఅనుకూలమైనదిగాఉండాలి. మమ్మల్నిసప్రథః  విశాలమైనరక్షణతోకవచించుము.

భావం:             ఇదిభూమినిఉద్దేశించిచేసినఅద్భుతమైనప్రార్థన. భూమిశాంతినిచ్చేస్థలంగా, భయరహితంగాఉండాలని, మానవులకుజీవనస్థిరతనిచ్చేలాఉండాలనికోరడం. ఇదిప్రకృతిపట్లకృతజ్ఞత, ఆత్మీయత, మరియుసురక్షితజీవితంకోసంపిలుపు.

 

శ్లోకం16.             అతోదేవాఅవన్తునోయతోవిష్ణుర్విచక్రమే|
పృథివ్యాఃసప్తధామభిః||

అర్థం:               అక్కడనుంచేదేవతలుమమ్మల్నిరక్షించాలి ఇక్కడవిష్ణువుతనవిస్తృతమైనమూడుఅడుగులనుఉంచినస్థలాలనుంచీ. ఆయనపృథివిలోనిఏడుధామాలను (స్థానాలను)అధిగమించాడు.

భావం:             ఈశ్లోకంలోభక్తుడువిష్ణువువిశ్వవ్యాప్తినిగౌరవిస్తున్నాడు. ఆయనఅడుగేసినస్థలాలదీవెనలతోమనంరక్షించబడాలనికోరుతున్నాడు. ఇదివిశ్వనాథత్వం, అన్నిలోకాలపరిరక్షణ, మరియుదేవతాఅనుగ్రహానికిమూలమైనస్థలాలపట్లభక్తిసూచిస్తుంది.

శ్లోకం17.             ఇదంవిష్ణుర్విచక్రమేత్రేధానిదధేపదమ్|
సమూళ్హమ్అస్యపాంసురే||

అర్థం:               ఇదిగోవిష్ణువుతనమూడుపాదాలద్వారావిశ్వాన్నివిస్తరించాడు. ఆయనఈఅడుగులనుస్థిరంగా, మట్టిలోబలంగానాటేశాడు (సమూళ్హమ్పాంసురే = భూమిపైధృఢంగా).

భావం:             ఈశ్లోకంవిష్ణువునిత్రిపాదవిస్తరణం (భూ, అంథరిక్ష, స్వర్గలోకాలలోఅడుగులుపెట్టడం) నుమానవీయంగా, భౌతికంగాపేర్కొంటుంది. ఇదిఆధారస్థితి, స్థిరత, మరియువిశ్వస్థితియొక్కపరిపాలనకుసంకేతం.

శ్లోకం18.             త్రీణిపదావిచక్రమేవిష్ణుర్గోపాఅదాభ్యః|
అతోధర్మాణిధారయన్||

అర్థం:               విష్ణువుతనమూడుఅడుగులనువిశ్వంలోఉంచాడు. ఆయనగోపా (రక్షకుడు), అదాభ్యః (ఎవరూఓడించలేనిదేవుడు). ఆయనతోనేధర్మాలునిలబడుతున్నాయి, ఆయనేవాటినినిలబెడుతున్నాడు.

భావం:             ఈశ్లోకంవిష్ణువుయొక్కధర్మరక్షణపాత్రనునొక్కిచెబుతుంది. ఆయనవిధించినస్థితులద్వారాసత్యం, ధర్మం, న్యాయంభూలోకంలోనిలుస్తాయి. ఇదివేదాంతధర్మనియమాన్నితెలియజేస్తుంది.

శ్లోకం19.             విష్ణోఃకర్మాణిపశ్యతయతోవ్రతానిపస్పశే|
ఇ‌న్ద్రస్యయుజ్యఃసఖా||

అర్థం:               విష్ణువుచేసినకార్యాలనుచూడండి! ఆయనసమస్తవ్రతాలనుఆచరించినవాడు. ఆయనఇంద్రునికిసన్నిహితమిత్రుడు, సహచారికూడా.

భావం:             ఈశ్లోకంవిష్ణువుశ్రేష్ఠకార్యశీలత, ధర్మానుశాసనం, మరియుదేవతలతోస్నేహబంధం (ఇంద్రుడికియుజ్యఃసఖా) గురించిచెబుతుంది. విష్ణువుజీవనమార్గానికిఆదర్శంగాఉండేదేవత. ఇదికార్యదక్షత, ధర్మనిష్ఠ, మరియుదైవసౌభ్రాత్రతకుచిహ్నం.

శ్లోకం20.            తత్విష్ణోఃపరమమ్పదంసదాపశ్య‌న్తిసూరయః|
దివీవచక్షుర్ఆతతమ్||

అర్థం:                  విష్ణువుయొక్కపరమస్థానంనుజ్ఞానులుఎప్పుడూదర్శిస్తారు. అదిఆకాశంలోవిస్తరించిననేత్రంలాప్రకాశిస్తుంది.

భావం:             ఇదిఅత్యంతప్రసిద్ధవేదమంత్రాల్లోఒకటి. “పరమమ్పదం”అంటేవిష్ణువునిపరమస్థితి ఇదిమోక్షస్థితి, లేదాపరబ్రహ్మస్థితిఅనిభావించవచ్చు. సూరయః (జ్ఞానులు) దానినిధ్యానంలోఎప్పటికీచూచుతారు. ఇదిధ్యానం, జ్ఞానదృష్టి, మరియుపరమపథప్రాప్తికుసంకేతం.

శ్లోకం21.             తద్విప్రాసోవిపన్యవోజాగృవాంసఃసమ్ఇ‌న్ధతే|
విష్ణోర్యత్పరమమ్పదమ్||

అర్థం:                   విప్రులు (జ్ఞానులు), ఉత్తమమైనచింతనకలవారు, ఎప్పటికీమేల్కొనిఉన్నవారు, ఆవిష్ణువుయొక్కపరమపదాన్నిఅలంకరిస్తూ (అనుసంధానిస్తూ) ధ్యానిస్తారు.

భావం:                ఇదిధ్యానం, మేధస్సు, పరమపథలక్ష్యంఅనేఅంశాలపైదృష్టిసారిస్తుంది. “జాగృవాంసః”అంటేజాగృతస్థితిలోఉన్నవారు—అంటేఆధ్యాత్మికచైతన్యాన్నినిత్యంగుర్తుంచుకున్నవారు. వీరువిష్ణువుపరమపథాన్నిపొందగలవారు.

 

1.        వ  మండలము  సూక్తము 23

 

శ్లోకం 1.              తీవ్రాఃసోమాస ఆ గహిఆశీర్వన్తః సుతా ఇమే|
వాయో తాన్ ప్రస్థితాన్పిబ||

అర్థం:               ఓ వాయూ దేవా! ఈ సోమాలుతీవ్రమైనవి (శక్తివంతమైనవి), ఆశీర్వదించబడినవిగా సిద్ధమయ్యాయి. ఇవి నీ కోసమే నూరబడ్డాయి. వాటిని త్రాగుటకు వచ్చు!

భావం:             ఈ శ్లోకం వాయుదేవునికి సోమ పానానికి ఆహ్వానం. ఇది భక్తుని శ్రద్ధతో తయారుచేసినహవ్యమానసోమార్పణంను దైవానికి సమర్పిస్తూ, ఆయన్ని స్వయంగా పిలుచే పూర్వస్ధితి.

శ్లోకం 2.             ఉభా దేవా దివిస్పృశేఇ‌న్ద్రవాయూహవామహే|
అస్యసోమస్యపీతయే||

అర్థం:               ఓ ఇంద్రా–వాయూ! మేము మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము  మీరు ఆకాశాన్ని తాకే దైవాలు. ఈ సోమాన్ని సేవించటానికి మీరు ఇద్దరూ రండి.

భావం:             ఈ శ్లోకం ద్వైతదేవతల ఆహ్వానమూ, ఇంద్రయొక్క శౌర్యానికి, వాయువుయొక్క వేగానికి గౌరవసూచకంగా ఉంది. ఈ జంట యజ్ఞాన్ని శక్తిమంతంగా, వేగవంతంగా చేయగలదనే విశ్వాసాన్ని చూపిస్తుంది.

శ్లోకం 3.              ఇ‌న్ద్రవాయూమనోజువా విప్రా హవ‌న్తఊతయే|
సహస్రాక్షాధియస్ పతీ ||

అర్థం:               ఓ ఇంద్ర–వాయూ! మేధావులు (విప్రులు) మిమ్మల్ని వేగవంతమైన దేవతలుగా పిలుస్తున్నారు. మీరు సహస్రాక్షులు (అనేక చైతన్యదృష్టిగలవారు), బుద్ధిని రక్షించే దేవతలు.

భావం:             ఇందులో మీరుధియస్ పతీ – అంటేజ్ఞానపథాన్ని కాపాడే శక్తులు. ఈ శ్లోకం మానవుని యజ్ఞవిజ్ఞానం, శక్తిపథం, మరియు దైవ సంపర్కం మధ్య సంబంధాన్ని చక్కగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

శ్లోకం 4.             మిత్రంవయంహవామహేవరుణంసోమపీతయే|
జజ్ఞానాపూతదక్షసా||

అర్థం:               మేము మిత్రుడిని మరియు వరుణుడిని సోమ పానానికి పిలుస్తున్నాము. వీరు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానంతో కూడినవారు, మరియు పవిత్రమైన కార్యశీలతకలవారు.

భావం:             ఈ శ్లోకంలో మిత్ర–వరుణ దేవతలుధర్మశాసన దైవాలు. వీరి పద్ధతులుపవిత్రమైనవి, ప్రజాపరిరక్షకత్వం, మరియుసత్యనిష్ఠతో కూడినవి. సోమపానంతో పాటు భక్తుడుధర్మానుగ్రహంకోరుతున్నాడు.

శ్లోకం5.               ఋతేనయావ్ఋతావృధావ్ఋతస్యజ్యోతిషస్పతీ|
తామిత్రావరుణాహువే||

అర్థం:               ఋతము (సత్యధర్మము) ద్వారాపాలించువారు, ఋతాన్నిఅభివృద్ధిచేసినవారు, మరియుఆధర్మజ్యోతియొక్కఅధిపతులైనమిత్ర–వరుణుల్నిమేముపిలుస్తున్నాము.

భావం:             ఇందులోమిత్ర–వరుణులుధర్మంయొక్కశాసకులు, రక్షకులుగావర్ణించబడ్డారు. ఈశ్లోకంన్యాయం, క్రమం, సత్యప్రతిష్ఠపైదృష్టిపెడుతుంది. భక్తుడుధర్మబద్ధంగారక్షణకోరుతున్నాడు.

శ్లోకం6.               వరుణఃప్రావితాభువన్మిత్రోవిశ్వాభిర్ఊతిభిః|
కరతాంనఃసురాధసః||

అర్థం:               వరుణుడుమమ్మల్నిప్రభావవంతంగాకాపాడాలి, మిత్రుడుసమస్తసహాయములతోమమ్మల్నిరక్షించాలి. వారుమాకుశుభమైనబహుమతులనుప్రసాదించగలరుగాఉండాలి.

భావం:             ఇదిరక్షణ&దైవఅనుగ్రహంకోరేశ్లోకం. మిత్రుడుమానవసంబంధాలకుప్రతీక, వరుణుడుసత్యానికినియమాలకుఅధిపతి. ఇద్దరూకలసిభక్తునిపథాన్నికాపాడాలనిభక్తిగాప్రార్థన.

శ్లోకం7.               మరుత్వన్తంహవామహఇ‌న్ద్రంఆసోమపీతయే|
సజూర్గణేనతృమ్పతు||

అర్థం:               మరుత్గణంతోకలసిఉన్నఇంద్రుణ్నిమేముపిలుస్తున్నాము. ఆయనమాయజ్ఞంలోసోమాన్నితృప్తిగాసేవించాలి.

భావం:             ఇంద్రునియొక్కశక్తి, సేనాధిపత్యం, మరియుసోమపానంలక్ష్యంగాఈశ్లోకంఉంది. ఆయనగణాలతోకలసిరావడంవల్లశక్తులసమాహారంఏర్పడుతుంది. ఇదిబల, రక్షణ, సంఘశక్తికుసంకేతం.

శ్లోకం8.               ఇ‌న్ద్రజ్యేష్ఠామరుద్గణాదేవాసఃపూషరాతయః|
విశ్వేమమశ్రుతాహవమ్||

అర్థం:               ఇంద్రునికన్నాతక్కువకానిఆయనతోడుగాఉన్నమరుత్దేవతలు, పూషణుడు, మరియువిశ్వదేవతలారా, నాపిలుపువినండి.

భావం:             ఈశ్లోకంద్వారాభక్తుడుసమస్తదేవతలను, ముఖ్యంగాఇంద్రునిఆధ్వర్యంలోనిమరుత్‌గణాన్ని, పూషణుడుమరియుఇతరదైవబలాలఅనుగ్రహాన్నికోరుతున్నాడు. ఇదిఒక్కభక్తి–సమస్తదైవికసాన్నిధ్యంసూచన.

శ్లోకం9.               హతవృత్రంసుదానవఇ‌న్ద్రేణసహసాయుజా|
మానోదుఃశంసఈశత||

అర్థం: సదాదానంచేయువారుఅయినదేవతలారా!ఇంద్రుడువృత్రునిశత్రువువలెఅధికశక్తితోనాశనంచేశాడు.నన్నుదుష్టశక్తులుచుట్టుకోకుండామీరుకాపాడాలి.

భావం:             ఇదిభక్తునిరక్షణార్థప్రార్థన. ఇంద్రుని విజయగాధ (వృత్రవధ) నుఉదాహరిస్తూ,తానుకూడాదుష్టశక్తులనుండిరక్షణపొందాలనికోరుకుంటున్నాడు.

శ్లోకం10.             విశ్వాన్దేవాన్హవామహేమరుతఃసోమపీతయే|
ఉగ్రాహిపృశ్నిమాతరః||

అర్థం:               మేమువిశ్వదేవతలను, మరియుమరుత్దేవతలనుసోమపానానికిపిలుస్తున్నాము.వారుఉగ్రతతోకూడినవారు, మరియుపృశ్నిఅనేదివ్యమాతనుండిజన్మించినవారు.

భావం:             ఈశ్లోకంలోమరుతులుశక్తివంతులు, పృశ్నిజనితులుఅంటేదైవికంగాఉత్తమవంశంలోజన్మించినవారు.ఈదేవతలనుయజ్ఞంలోసోమపానానికిపిలుచుటద్వారాశక్తి, సహాయం, రక్షణకోరుతున్నాడు.

శ్లోకం10.             జయతామ్ఇవతన్యతుర్మరుతామ్ఏతిధృష్ణుయా|
యచ్ఛుభంయాథనానరః||

అర్థం:                                 మీరునడిచేటప్పుడు, ఓమరుత్దేవతలారా!గర్జనలతోకూడినమేఘాలమాదిరిగాగంభీరధ్వనినిసృష్టిస్తూవీరుల్లాపయనిస్తారు. మీఆవిర్భావంజయప్రదంగాఉండనీ!

భావం:             ఇదిమరుతులశౌర్యం, గంభీరత్వంనువర్ణిస్తుంది, వారువజ్రధారులవలె, ఉగ్రతాపత్రయనివారకులవలెభూలోకాన్నిచేరుతారు.
ఈశ్లోకంలోభక్తుడురాజసిక్శక్తికివందనంచెబుతున్నాడు.

 

శ్లోకం11.              హస్కారాద్విద్యుతస్పర్య్అతోజాతాఅవన్తునః|
మరుతోమృళయన్తునః||

అర్థం: విద్యుత్ప్రకంపనంలాప్రకాశించువారు,మేఘాలనుండిఉద్భవించువారుఆమరుత్దేవతలుమమ్మల్నిరక్షించాలి, మన్నించాలి.

భావం:             ఈశ్లోకంవిద్యుత్రూపపుదేవశక్తికిఅంకితమైంది, వారుఉగ్రంగాఉన్నప్పటికీ, భక్తునిరక్షణకోసంసదాసిద్ధంగాఉంటారు, ఇదిపవర్‌ఫుల్ఫోర్స్‌తోకూడినకరుణాపూరితప్రార్థన.

శ్లోకం12.             ఆపూషఞ్చిత్రబర్హిషమ్ఆఘృణేధరుణందివః|
ఆజానష్టంయథాపశుమ్||

అర్థం:               ఓపూషణా! ప్రకాశవంతమైనసూర్యునికాంతివల్లదివ్యసత్త్వాన్నిపొందినవాడవు, నష్టమైనపశువునుతిరిగితీసుకురావడంలా
మాకుకోల్పోయినధర్మాన్ని, సుఖాన్నితిరిగిప్రసాదించు.

భావం:                ఇదిఒకసౌమ్యమైన, దయాభరితమైనప్రార్థన, పూషణుడుఓమార్గదర్శకుడు, రక్షకుడు,మానవునిఅనారోగ్యం, నష్టం, మోసంవంటివాటినుండిరక్షించేదేవతగాఇక్కడభక్తుడుతనకోల్పోయినవిలువలుతిరిగిపొందేఆశనుచెబుతున్నాడు.

శ్లోకం13.             పూషారాజానమ్ఆఘృణిర్అపగూళ్హంగుహాహితమ్|
అవిన్దచ్చిత్రబర్హిషమ్||

అర్థం:               ప్రకాశవంతమైనవాడైనపూషణుడు, దివ్యంగాబహుమతులిచ్చేరాజు,గూఢంగా, అంతరంగంగాదాచబడ్డధనాన్ని (ఋతువులమర్మాన్నిలేదాప్రకృతిసంపదను)పరిపూర్ణంగావెలికితీసాడు.

భావం:             పూషణుడుఅన్వేషణ, బుద్ధి, మరియుదివ్యజ్ఞానంకుప్రతీక, ఈశ్లోకంలోభక్తుడు, లోపలదాగినసత్యాన్ని, సంపదనువెలికితీసేదేవబలాన్నిగౌరవిస్తున్నాడు, ఇదిఆంతరికధనం (జ్ఞానం, ధర్మం)కోసంచేసేఆరాధనగాభావించవచ్చు.

శ్లోకం14.             ఉతోసమహ్యమ్ఇ‌న్దుభిఃషడ్యుక్తాఅనుసేషిధత్|
గోభిర్యవంనచర్కృషత్||

అర్థం:               అతడునాకు, ఆపూషణుడే,ఋతువులరూపంగాఇంద్రియసత్త్వాన్నికలిగించినఆరు (షట్) దివ్యరథాలద్వారాఆహారాన్నిగోమాయమైనరూపంలోపండించేలాచేశాడు.

భావం:             ఇదిఆహారఉత్పత్తి, వర్షదాతృత్వం, మరియుఆరోగ్యంకోసంచెప్పబడినశ్లోకం, ఇక్కడగోమయాలు, గోధనాలు, రథాలరూపంలోప్రాకృతికశక్తులుపనిచేస్తూపుష్టికరమైనజీవనమార్గంఅందిస్తున్నాయి.

శ్లోకం15.             అమ్బయోయ‌న్త్య్అధ్వభిర్జామయోఅధ్వరీయతామ్|
పృఞ్చతీర్మధునాపయః||

అర్థం:               దేవతలైనఆఅమ్మవాళ్లు (అంబయః)యజ్ఞమార్గాల్లోప్రయాణిస్తూ,మధురమైనపాలతోసంపూర్ణంగానింపుతూపాలుపారుస్తారు.

భావం:             ఇదిఒకరమణీయమైనకవితాత్మకఉపమానంఇక్కడ “అంబయః” అంటేప్రకృతిలోనిశక్తులు–ఉదాహరణకువృష్టి, పర్వతవెలయేట్లు, గంగలువంటిదివ్యస్రోతస్సులుఇవన్నీభక్తునిజీవనపథంలోమధురంగాపారుతూఉంటాయి–పుష్టిని, శాంతిని, ధర్మాన్నిఅందిస్తూ.

శ్లోకం16.             అమూర్యాఉపసూర్యేయాభిర్వాసూర్యఃసహ|
తానోహిన్వన్త్వ్అధ్వరమ్||

అర్థం:               అవి (ఆశక్తులు),ఏవైతేసూర్యునిదగ్గరఉండిఅతనితోసహజీవిస్తున్నాయో,అవేమనయజ్ఞకర్మనుముందుకునడిపించుగాక!

భావం:             ఈశ్లోకంసూర్యునితేజస్సు, దానితోడుఉన్నదివ్యశక్తులు,ఆత్మ–జ్ఞానాన్నిఉత్తేజించేశక్తిగామనయజ్ఞాన్నిఅనుకూలంగానడిపించాలనేప్రార్థన, ఇదిబుద్ధిస్పష్టత, చేతనలోకాన్నివెలిగించటం, సత్యమార్గంకోసంవేడుకునేశ్లోకం.

 

శ్లోకం17.             అపోదేవీర్ఉపహ్వయేయత్రగావఃపిబన్తినః|
సిన్ధుభ్యఃకర్త్వంహవిః||

అర్థం:               ఓఅపోదేవతలారా (నీటిదేవతలారా)!మాగోమాతలుపానీయంతీసుకునేప్రదేశాలలోమేముమిమ్మల్నిప్రార్థిస్తున్నాము, నదులైనసిన్ధువులకునివేదించడానికిమాహవిర్భాగాన్నిసిద్ధంచేశాము.

భావం:             ఈశ్లోకంనీటిపవిత్రతను,ఆవులద్వారాజీవానికికలిగేఆరోగ్యం, శ్రేయస్సునుగుర్తుచేస్తుంది, ఇదిఒకప్రకృతి–ధర్మార్పణమైనశ్లోకంప్రకృతికిపూజమరియుమానవజీవితంలోనీటిప్రాముఖ్యతనుప్రశంసించటానికి.

 

శ్లోకం18.             అప్స్వ్అన్తర్అమృతమ్అప్సుభేషజమ్
అపామ్ఉతప్రశస్తయే||

అర్థం: నీటిలోఅమృతంఉంది,నీటిలోనేఔషధగుణాలుఉన్నాయి,నీటిప్రశంసలూఅపారమైనవి.

భావం:             ఈశ్లోకంనీటిమహిమనుగొప్పగాప్రశంసిస్తుంది:నీరుఅనేదిజీవాన్నికిచ్చే, ఆరోగ్యంఅందించే, అమృతస్వరూపమైనపవిత్రత, ఈవాక్యంలో “అప్సుభేషజమ్” అనగా “నీటిలోఔషధం”  అంటేజీవనానికీ, మానసికప్రశాంతతకీమూలంనీటే.

  శ్లోకం19.           అప్సుమేసోమోఅబ్రవీద్అన్తర్విశ్వానిభేషజా|
అగ్నించవిశ్వశమ్భువమ్ఆపశ్చవిశ్వభేషజీః||

అర్థం:               “నీటిలోనేసోముడునాకుతెలియజేశాడు–నీటిలోఅన్నిరకాలఔషధగుణాలున్నాయి,”అగ్నిదేవుడుకూడాఅన్నాడు, “నేనువిశ్వానికిశ్రేయస్సుకలిగించేవాణిని,”నీరుకూడాఅన్నది, “నేనుఅన్నిరకాలఔషధశక్తులకూఆధారం“.

భావం:             ఈశ్లోకంలోనీరు, అగ్ని, సోమంఅన్నీకలసిజీవానికిఅవసరమైనఆరోగ్యం, పవిత్రత, శక్తిఅందిస్తాయనితెలియజేస్తుంది,  ఇదిప్రకృతిలోనిమూలశక్తులపట్లభక్తి, గౌరవం, విశ్వాసంయొక్కప్రతిబింబం, సోముడుతెలుపుతున్నది–నీటిలోఅంతరంగమైనశక్తులుదాగివున్నాయని.

శ్లోకం20.            ఆపఃపృణీతభేషజంవరూథంతన్వేమమ|
జ్యోక్చసూర్యందృశే||

అర్థం: ఓనీటిదేవతలారా!నాశరీరానికిరక్షణగా,మీఔషధగుణాలతోనన్నుకాపాడండినేనుస్వచ్ఛంగా, స్పష్టంగాసూర్యునిదర్శించగలిగేలాచేయండి.

భావం:             ఈశ్లోకంద్వారాభక్తుడునీటినిప్రార్థిస్తూ,తనశరీరానికేకాకుండాచేతనకు, దృష్టికికూడాశుద్ధికావాలనికోరుతున్నాడు, ఇదిబాహ్య, అంతరంగశుద్ధికోసంఒకప్రార్థననీటిద్వారారక్షణకోరడం.

 

శ్లోకం21.             ఇదమ్ఆపఃప్రవహతయత్కించదురితమ్మయి|
యద్వాహమ్అభిదుద్రోహయద్వాశేపఉతానృతమ్||

అర్థం: ఓనీటిదేవతలారా!నానుండిదురితాలనుతొలగించండి,నేనుఎవరిమీదనైనాదురభిప్రాయంతోప్రవర్తించిఉంటే,లేదాఅసత్యంగామాట్లాడిఅవిఅన్నిటినీమీరుతొలగించండి.

భావం:             ఈశ్లోకంపాపనివారణమరియుఅంతఃశుద్ధికోసంచేసినప్రార్థన, ఇదికేవలంశరీరశుద్ధికాకుండాఆత్మశుద్ధి, బుద్ధిశుద్ధికోసంకూడా, మననిఖార్సైననిజాయితీతోపుణ్యమార్గంలోసాగాలనికోరేశుభప్రార్థన.

శ్లోకం22.            ఆపోఅద్యాన్వ్అచారిషంరసేనసమ్అగస్మహి|
పయస్వాన్అగ్నఆగహితమ్మాసంసృజవర్చసా||

 

అర్థం:               ఈరోజునేనునీటినిఆశ్రయించానునీటిరసంలోలీనమయ్యాను, ఓఅగ్నిదేవా! నీతేజస్సుతోకూడినశక్తినినాకుఅనుగ్రహించు, నన్నువర్చస్సుతో (బలంతో, ఔజస్సుతో) నింపుము!

భావం: ఈశ్లోకంమానవుడునీటిలోస్నానంచేసిశుద్ధిపొందినతర్వాతదేవునిపట్లచేసేఆకాంక్షనుప్రతిబింబిస్తుందిఅతడుతనశరీరానికేకాకుండాతనమనస్సు, తేజస్సు, జ్ఞానశక్తికూడాపవిత్రంగామారాలనికోరుకుంటున్నాడు, ఇది “వర్చస్విన్భవ” అనేఆకాంక్షఅనగాతేజోవంతుడుకావడంకోసంప్రార్థన.

శ్లోకం23.            సమ్మాగ్నేవర్చసాసృజసమ్ప్రజయాసమ్ఆయుషా|
విద్యుర్మేఅస్యదేవాఇన్ద్రోవిద్యాత్సహఋషిభిః||

అర్థం:               ఓఅగ్నిదేవా! నాకువర్చస్సు (తేజం),సంతానాభివృద్ధి (పుత్రప్రాప్తి),దీర్ఘాయుష్యంప్రసాదించు, ఈయజ్ఞఫలితాన్నిదేవతలుఅంగీకరించుగాక,ఇంద్రుడుఋషులసమక్షంలోదాన్నిగుర్తించుగాక!

భావం: ఇదిఒకమహాప్రార్థనమనిషిజీవితంలోకావలసినమూడుదివ్యవరాలుకోరుతున్నాడు:వెలుగు, ప్రతిభ, బలమువంశావళిదీర్ఘజీవితందీనినిదేవతలుగుర్తించిఆమోదించాలని, ముఖ్యంగాఇంద్రుడుమరియుఋషులుదాన్నిఅనుమతించాలనికోరుతున్నాడు.

1.వ  మండలము  సూక్తము 24

శ్లోకం 1.              కస్యనూనంకతమస్యామృతానామ్మనామహేచారుదేవస్యనామ|
కోనోమహ్యాఅదితయేపునర్దాత్పితరంచదృశేయమ్మాతరంచ||

 

అర్థం:                   ఈశ్లోకంలోఒకవ్యక్తిలేదాయజ్ఞకర్తతనఅంతరాత్మతో, మృత్యుపైప్రశ్నిస్తాడు:“ఈఅమరులైనదేవతలలో–యమధర్మరాజు, వరుణుడు, సోముడుమొదలైనవారిలోఎవరినామాన్నినేనుఅత్యంతభక్తితో, ప్రీతితోపూజించగలను? ఎవరినామంచక్కగామధురంగాఉంది, అదిఆరాధనకుఅర్హం?””ఎవరూమమ్మల్ని, ముఖ్యంగానన్ను, ఆదితిదేవత (ప్రకృతిమాత) ద్వారాతిరిగినాతండ్రిని, తల్లినిచూడగలిగేలాచేస్తారు? నేనుమరణానంతరంతిరిగివారిదర్శనాన్నిపొందాలన్ననాకోరికనుతీర్చగలదేవుడుఎవరాడు?”

భావం: ఈమంత్రంఅత్యంతభావోద్వేగాన్నికలిగించేమానవీయఆకాంక్షనువ్యక్తపరుస్తుంది:మనిషిదేవుళ్లలోఎవరిపూజప్రభావవంతమైఉంటుంది? ఎవరినిమనంస్మరించాలిఅంటేమనమనస్సుకుశాంతికలుగుతుంది, మనతల్లిదండ్రులనుమళ్లీచూడాలనికోరిక. వారుమరణించినా, పరలోకంలోఅయినావారుదర్శనమివ్వాలనితపన, ఇక్కడఆదితిని “అమ్మవారు, ప్రకృతిమాత, మోక్షమార్గపుద్వారం“గాచూడవచ్చు. ఆమెద్వారామనంమళ్లీపితృదేవతలను (తల్లితండ్రులు) దర్శించగలమనిఆశ.

శ్లోకం 2.             అగ్నేర్వయమ్ప్రథమస్యామృతానామ్మనామహేచారుదేవస్యనామ|
  సనోమహ్యాఅదితయేపునర్దాత్పితరంచదృశేయమ్మాతరంచ||

అర్థం:               “మేముఅగ్నిదేవుణ్ణి, అమరులలోముందువారిగా (ప్రధముడు, ప్రథమదేవుడు) పరిగణించి, ఆయనఅద్భుతమైననామాన్నిస్మరిస్తాము, ఆయనేమాకుఆదితిదేవతద్వారా–తిరిగిమాతల్లిదండ్రులదర్శనాన్నికలిగించగలశక్తివంతుడనిమేముఆశిస్తున్నాము.”

భావం:                ఈశ్లోకంద్వారాయజ్ఞకర్తలేదామంత్రదృష్టాఅగ్నిదేవునిప్రార్థిస్తూ, మూడుముఖ్యమైనవిషయాలనుప్రస్తావిస్తున్నాడు, అగ్నిఅనేదిఋగ్వేదంలోమొదటిదేవత. అతనుదేవతలమధ్యలోప్రసిద్ధుడు, యజ్ఞాలకుప్రధానదారిగానిలిచేవాడు. అందుకే “ప్రథమస్యఅమృతానాం“అనిపిలవబడుతున్నాడు, “మేముఆయనచక్కటినామాన్నిస్మరిస్తాము” అనేమాటలోభక్తి, గౌరవంకలిసివున్నాయి. అగ్నిదేవుడుయజ్ఞాన్నిదేవతలకుచేరవేసేమెస్సెంజర్‌గాకీర్తించబడ్డాడు, ఈలోకంతర్వాతకూడాతల్లిదండ్రులనుతిరిగిచూడాలన్నఆత్మీయకోరికఇక్కడవ్యక్తమవుతోంది. ఇదిపునర్జన్మనమ్మకాన్నిసూచించడమేకాక, దివ్యసహాయంతోమానవసంబంధాలఅమరత్వాన్నికోరేప్రార్థన.

శ్లోకం 3.              అభిత్వాదేవసవితర్ఈశానంవార్యాణామ్|
  సదావన్భాగమ్ఈమహే||

అర్థం:                   ఓదేవతలలోసవితాదేవా!నీవుశ్రేష్ఠమైనవరాలను, భాగ్యాలనుపాలించేఅధిపతివు, నీవద్దనుండిఎప్పటికీనిలిచేశుభఫలితాలనుమేముమనవిచేస్తున్నాము–మాకువాటిలోఒకభాగాన్నిప్రసాదించుము.

భావం :              ఈశ్లోకంచాలాపవిత్రమైనదిగాభావించబడుతుంది. ఇదిమానవుడు:సవితాదేవుడిశక్తినిగుర్తించడాన్ని,వారిఅనుగ్రహంకోసంప్రార్థించడాన్ని,శాశ్వతమైనభాగ్యంకోరడాన్నిసూచిస్తుంది.

 

శ్లోకం4.               యశ్చిత్ధితఇత్థాభగఃశశమానఃపురానిదః|
అద్వేషోహస్తయోఃదధే||

అర్థం:               ఏవరుగతంలో  ద్వేషరహితంగా తన చేతుల ద్వారా ఇతరులకు శ్రేయస్సును ప్రసాదించేవాడో,ఆ భగవంతుడిని మేము ఈ విధంగా స్మరిస్తున్నాము,అతడు ఆనందంగా ఉండి, శ్రేష్ఠమైన భాగ్యాలను పంచేవాడు, ఈ శ్లోకం ఒక సద్గుణవంతుడైన పురుషుడిని లేదా పితృదేవతను గుర్తు చేస్తోంది  దాతృత్వం కలిగి ఉండి, ద్వేషం లేకుండా, ఆనందంగా జీవించేవాడు. ఇది మనకు కొన్ని ముఖ్యమైన జీవనసూత్రాలునేర్పుతుంది:

భావం:             గతంలోఎవడుతనచేతులద్వారాఇతరులకుదానంచేసేవాడో, ద్వేషంలేకుండాజీవించేవాడో,ఆయననుమేముఈవిధంగాగౌరవంతో, భక్తితోస్మరిస్తున్నాము, ఆయనభగవంతుడుఆనందంతోజీవించి, శుభాన్నిపంచేవాడు.

 

 

 శ్లోకం 5.            భగభక్తస్యతేవయమ్ఉద్అశేమతవావసా|

మూర్ధానంరాయఆరభే||

అర్థం:               ఓ భగ దేవా! మేము నీ భక్తులము, నీ సహాయం, నీ కృపాశక్తి వల్ల మేము పైకి ఎదగగలుగుతాము, మేము నీ అనుగ్రహంతో ఐశ్వర్యపు శిరస్సును  అంటే సంపదలో శ్రేష్ఠ స్థాయిని  పొందగలుగుతాము, నీ ఆశీర్వాదంతో మేము విజయాన్ని, శుభాన్ని, ధనాన్ని, యశస్సును పొందాలనే ఆకాంక్షతో ఉన్నాము.

భావం:             ఈ శ్లోకం ఒక వ్యక్తి ఆత్మీయ ప్రార్థనలా ఉంటుంది. భగ దేవుడు అనగా భోగం (సంపద), యశస్సు, విజయం, శక్తి, పరాక్రమం వంటి అనేక శ్రేయస్సుల ప్రదాత. అలాంటి భగవంతుడిని ఆశ్రయించిన భక్తుడు:జీవితంలో పైకి ఎదగాలనుకుంటున్నాడు,తక్కువ స్థితి నుండి గొప్ప స్థితికి చేరాలనుకుంటున్నాడు,ఈ శ్లోకం మనకు చెప్పే ప్రధాన సందేశం:“భక్తి ఉన్నవాడికి దైవ అనుగ్రహం లభిస్తుంది. ఆ అనుగ్రహంతోనే అసలైన అభివృద్ధి, శ్రేయస్సు, విజయ శిఖరం సాధ్యమవుతుంది.”

 

శ్లోకం6.               హితేక్షత్రంనసహోనమన్యుంవయశ్చనామీపతయన్తఆపుః|
నేమాఆపోఅనిమిషంచరన్తీర్నయేవాతస్యప్రమినన్త్య్అభ్వమ్||

అర్థం:               ఖచ్చితంగా నీ శక్తి, నీ శౌర్యం, నీ కోపం ఎంతో గొప్పవి, నీకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను – నీటి రూపంలో ప్రవహించే ఆ మహాశక్తులకు నమస్కరిస్తున్నాను,  ఈ జలశక్తులు (ఆపః) రెప్పలు లేని వాటిలా నిశ్చలంగా, శాశ్వతంగా ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి.
వీటిని గాలి లాంటి బలమైన శక్తి కూడా అడ్డుకోలేను. అవి ఎప్పటికీ స్థిరంగా ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి.

 

భావం :           ఈ శ్లోకం రెండు భావస్థాయిల్లోఅర్థవంతమవుతుంది:ఇది ఒక శక్తిమంతమైన దేవతను భగవంతుడిని లేదా యమధర్మరాజును స్తుతిస్తోంది. ఆయన శక్తిని, కోపాన్ని, పరాక్రమాన్ని, వేగాన్ని  మనస్సు వంచించకుండా  నిద్ర లేని శక్తిగా వర్ణిస్తోంది, ఇక్కడ “ఆపః” అనే పదంలశక్తినిసూచిస్తుంది. నీరు – ప్రవహించుతూ, శాంతంగా ఉండే శక్తి. కానీ దీని శక్తిని గాలి కూడా మించినదే కాదు. ఇది రంతరంగా కదులుతూ ఉంటుంది. ఇదిధర్మపథంలో నడిచే ఒక ఆత్మనుకూడా సూచించవచ్చు.

శ్లోకం7.               అబుధ్నేరాజావరుణోవనస్యోర్ధ్వంస్తూపందదతేపూతదక్షః|
  నీచీనాస్థుర్ఉపరిబుధ్నఏషామ్అస్మేఅన్తర్నిహితాఃకేతవఃస్యుః||

అర్థం:                   అడుగులేని లోతు కలిగిన ప్రకృతిలో,రాజైన వరుణుడు  పవిత్రమైన బుద్ధి కలిగి ఉండి అరణ్యంలో (వనస్య) పైవైపు ఒక నిలువ స్తంభాన్ని స్థాపించాడు, కొంతదాని పైన ఉండగా, మరికొంత దిగువగా ఉన్నాయి, ఈ స్తంభం వంటివి లేదా ప్రకృతి నిబంధనలు, ఆధ్యాత్మిక సంకేతాలు మాకు లోపల (మనస్సులో)చిహ్నాలుగా స్థిరంగా నిలవాలి.

భావం :              ఈ శ్లోకంలో ధర్మం, ప్రకృతి, ఆధ్యాత్మిక నిర్మాణం గురించి ఒక గొప్ప తత్త్వ జ్ఞానం కనిపిస్తుంది, వరుణుడు ఋగ్వేదంలో ధర్మాన్ని పర్యవేక్షించే దేవుడు. ఆయన నిఖిల సృష్టిని నియంత్రిస్తాడు. ఆయన ఏర్పాటు చేసిన “స్తూపం” అంటే కొన్ని వస్తువులు (ప్రవర్తనలు, వ్యక్తిత్వాలు) పైన ఉండగా, మరికొన్ని తక్కువగా ఉన్నాయి. ఇదివిభిన్న స్థితులు మధ్య తేడాను సూచిస్తుంది, ఈ దృశ్యాలను చూసి, మేము కూడా మన లోపల ఆ ధర్మాన్ని, నియమాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. ఇవిఆధ్యాత్మికంగా మన హృదయంలోనిక్షిప్తం కావాలి.

శ్లోకం 8.              ఉరుంహిరాజావరుణశ్చకారసూర్యాయపన్థామ్అన్వేతవాఉ|
అపదేపాదాప్రతిధాతవేऽకర్ఉతాపవక్తాహృదయావిధశ్చిత్||

అర్థం:                   వరుణుడు రాజుగా సూర్యునికి ఒక విశాలమైన మార్గాన్ని ఏర్పరచాడు,ఆ మార్గంలో అడుగులే లేని స్థలంలో కూడా అడుగుల చిహ్నాలు ఏర్పడ్డాయి, అంతేకాదు, హృదయాల లోపల దాగి ఉన్న ఆలోచనలను కూడా మాట్లాడగల శక్తి కలిగింది.

భావం:                ఈ శ్లోకం వరుణుని విశ్వేశ్వరుడిగా వర్ణిస్తుంది. ఆయన సూర్యునికిఆకాశమందు స్వేచ్ఛగా సంచరించేందుకు విస్తృతమైన మార్గాన్ని కల్పించాడు, వరుణుడు అద్భుతమైన దివ్యశక్తులతో, అడుగులు పడనిదానికీ పాదముద్రలను ఏర్పరచగలడు. అంతేకాదు, మనసులో దాగిన ఆలోచనలను కూడా గ్రహించగలడు, ఇది వరుణుని యొక్క అంతర్దృష్టి, ఆధ్యాత్మిక దృష్టిని తెలిపే పద్యం.

 

 

శ్లోకం9.               శతంతేరాజన్భిషజఃసహస్రమ్ఉర్వీగభీరాసుమతిష్టేఅస్తు|
బాధస్వదూరేనిరృతింపరాచైఃకృతంచిద్ఏనఃప్రముముగ్ధ్య్అస్మత్||

అర్థం:                   ఓరాజావరుణా! నీవద్దశతాదివైద్యులు, సహస్రాదిచికిత్సలుఉన్నాయి, నీచిత్తంవిశాలమైనది, లోతైనది, శుభబుద్ధితోనిండినదికావాలి, అమంగళాన్ని (నిరృతిదేవతను) దూరంగాతరిమివేయి, మేముఏతప్పుచేసినాదయచేసిమమ్మల్నిదానినుంచివిడుదలచేయు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తుడువరుణుణ్ణిఓరాజాగాసంబోధిస్తూ, ఆయననుకరుణగల, జ్ఞానవంతుడిగా, రక్షకుడిగాప్రార్థిస్తున్నాడు, ఆయనకుఅనేకమందవైద్యులవంటిశక్తులుఉన్నాయనీ, లోతైనజ్ఞానం, విశాలదృష్టికలవాడనీఅంటున్నాడు, భక్తులుచేసినతెలియనిపాపాలనుక్షమించి, అవికలిగించేఅపశకునాలనుండికాపాడాలనిప్రార్థిస్తున్నాడు, ఇదిపాపక్షమాపనతోకూడినఓఔదార్యభరితమైనవేదమంత్రం

శ్లోకం10.             అమీయఋక్షానిహితాసఉచ్చానక్తందదృశ్రేకుహచిద్దివేయుః|
అదబ్ధానివరుణస్యవ్రతానివిచాకశచ్ఛంద్రమానక్తమేతి||

అర్థం:                   ఆకాశంలోఉన్నఋక్ష (నక్షత్రాలు) చాలాఎత్తుగాస్థిరంగాఉండిపోయాయి, అవిరాత్రిపూటకనిపిస్తాయికానీపగలుఎక్కడోదాగిపోతాయి, ఇవిఅన్నీవరుణునినిబద్ధమైననియమాలుఅవిఎప్పటికీమారవు, చంద్రుడుకూడారాత్రివేళప్రకాశిస్తూతనవిధినినెరవేర్చుతుంటాడు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోవిశ్వంలోనినక్షత్రాలు, చంద్రునిక్రియాశీలతనుఉదాహరించి, వాటినినియంత్రించేవరుణునిశక్తినిగొప్పగావర్ణించారు, వరుణునివ్రతాలు (నియమాలు) తప్పకుండాఅమలవుతూనేఉంటాయిఅవిభగ్నంకావు, రాత్రిపూటనక్షత్రాలు, చంద్రుడుప్రకాశించడమూ, పగలుఝాములోఅవిదాగిపోవడమూ–ఇవన్నీఒకదివ్యమైనశాశ్వతఆర్డర్ప్రకారంజరుగుతున్నట్టుఈశ్లోకంచెప్తుంది, ఇదివరుణునిసృష్టిలోనివ్యవస్థను, అతనిశాసనాలనుప్రశంసించేధ్యానపూర్వకపద్యం.

శ్లోకం11.              తత్త్వాయామిబ్రహ్మణావందమానఃతదాశాస్తేయజమానోహవిర్భిః||
అహేళమానోవరుణేహబోధ్య్ఉరుశంసమానఆయుఃప్రమోషీః||

 

అర్థం:                   ఓవరుణా! నిన్నునేనువేదమంత్రంతోనమస్కరిస్తూచేరుకుంటున్నాను, నిన్నుయజ్ఞంచేసేయజమానిహవిర్భాగాలతోప్రార్థిస్తున్నాడు, దయచేసినిర్దోషుడైననాప్రార్థననుస్వీకరించు, ఓఉరుశంస (ఉదారగుణాలకలవాడా)! మాఆయుర్దాయాన్నిహరించవద్దు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తుడువరుణునిశరణువేళ్లాడు, వేదమంత్రాలద్వారాస్మరించుకుంటూ, యజ్ఞంలోహవిర్భాగాలనిచ్చేయజమానిలాతానుకూడాప్రార్థిస్తున్నాడు, తననుఏవిధంగాతక్కువచేయకుండా (అహేళమానః–అగౌరవంతోకాకుండా) స్వీకరించమనికోరుతున్నాడు, ఇక“ఉరుశంస”అన్నపదం–ఇదివరుణునిమహాత్మ్యాన్నిసూచిస్తుంది, తనఆయుష్మానాన్నికాపాడమనీ, జీవితాన్నిమరణంచేతపోగొట్టవద్దనిప్రార్థిస్తున్నాడు.

 

శ్లోకం12.             తత్ఇన్నక్తంతత్దివామహ్యమ్ఆహుఃతత్అయంకేతోహృదఆవిచష్టే||
శునఃశేపోయమ్అహ్వద్గృభీతఃసోఅస్మాన్రాజావరుణోముమోక్తు||

 

అర్థం: ఈవిషయంనాకురాత్రింబవళ్ళూచెబుతున్నారుఈసంకేతంనాహృదయంలోస్పష్టంగాకనిపిస్తోంది, గృహించబడినశునఃశేపుడు (బంధించబడిఉన్నవాడు) ఇలాప్రార్థించాడు“ఓవరుణారాజా! దయచేసిమమ్మల్నివిడుదలచేయుము.”

భావం: ఈశ్లోకంలోశునఃశేపఅనేఋషితనబంధనంలోఉన్నసమయంలోచేసినప్రార్థననుసూచిస్తుంది, ఆయనతనఅంతఃకరణంలోఒకసంకేతాన్ని, ఒకజ్ఞానాన్ని, ఒకఅపరాధభావాన్నిగమనిస్తున్నాడు, ఆభావనరాత్రింబవళ్ళూతానుతప్పుచేసినట్టుతనకుతెలియజేస్తోంది, ఈమనోభావంవలనశునఃశేపుడువరుణునిప్రార్థిస్తూ, తనతప్పులనుమన్నించివిముక్తిప్రసాదించమనివేడుకుంటున్నాడు, ఇదిపాపమున్నవ్యక్తియొక్కవినయభావాన్ని, మార్పుఆకాంక్షను, దైవకృపాప్రార్థననుబలంగాప్రతిబింబించేశ్లోకం.

 

శ్లోకం13.             శునఃశేపోహ్య్అహ్వద్గృభీతఃత్రిష్వ్ఆదిత్యంద్రుపదేషుబద్ధః||
అవైనంరాజావరుణఃససృజ్యాత్విద్వాఅదబ్ధోవిముమోక్తుపాశాన్||

 

అర్థం: శునఃశేపుడుబంధించబడిఉన్నవాడిగాపిలవబడ్డాడు,ఆయననుమూడుస్థలాలలో (మూడుఖంబాలకూ/కోట్లకూ) ఆదిత్యుడి (సూర్యుని) ముందుకట్టారు, అప్పుడురాజువరుణుడు, సత్యజ్ఞుడైన, మోసరహితుడైనదైవం,ఆయనపాశాలను (బంధనాలను) విడిపించిశునఃశేపునివిడుదలచేశాడు.

భావం:                ఈశ్లోకంశునఃశేపునిధైర్యం, భక్తి, మరియువరుణునికృపనుచక్కగాచూపిస్తుంది, శునఃశేపుడుఒకయజ్ఞబలిగాబంధించబడి, మూడుద్రుపదముల (స్థంభాల) వద్దకుకట్టబడ్డాడు, అయితే, అతడుచేసినవిశ్వాసపూరితప్రార్థనవల్ల, వరుణుడుధర్మశీలుడు, మోసములేనిదేవతతనబంధనాలనుతెంచిఅతడినివిముక్తిచేశాడు, భక్తిమరియుసత్యాన్నిఆధారంగాచేసుకొని, అత్యంతక్లిష్టపరిస్థితుల్లోకూడాఒకుడువిముక్తినిపొందవచ్చు, దేవుడుమానవహృదయాన్నితెలుసుకొనగలడు, విశ్వాసానికిప్రతిఫలంఇస్తాడు.

 

శ్లోకం14.             అవతేహేళోవరుణనమోభిః|అవయజ్ఞేభిఃఈమహేహవిర్భిః||
క్షయన్అస్మభ్యమ్అసురప్రచేతారాజన్ఏనాంసిశిశ్రథఃకృతాని||

 

అర్థం:               ఓవరుణా! నీకోపాన్నిమామీదనుంచిదయచేసితొలగించు,మేమునీకునమస్కారాలతో, యజ్ఞాలతో, హవిర్భాగాలతోప్రార్థిస్తున్నాము, ఓమహాశక్తిమంతుడా, జ్ఞానసంపన్నుడా! మాశాంతినికాపాడు,ఓరాజా! మేముచేసినపాపాలనుదయతోతొలగించు.

భావం:             ఈశ్లోకంభక్తి, పశ్చాత్తాపం, మరియుక్షమాభిక్షతోనిండిఉంది, ఇదిమనిషిదేవునిశరణువేడుకునేమనోభావాన్నిప్రతిబింబిస్తుంది, భక్తుడువరుణుడినిప్రార్థిస్తూ, తనకోపాన్నిసాంత్వనపరచాలని,తానుచేసినతెలియనిపాపాలనుక్షమించాలనివేడుకుంటున్నాడు, వేదకాలంలో “వరుణ” దేవుడుపాపపునీతినిర్ణేతగాభావించబడ్డాడుఅతనికృపలభించాలంటేశుద్ధమనస్సు, భక్తిఅవసరం.

శ్లోకం15:             ఉద్ఉత్తమంవరుణపాశమ్అస్మత్అవాధమంవిమధ్యమంశ్రథాయ|
అథావయంఆదిత్యవ్రతేతవాఅనాగసోఅదితయేస్యామ||

 

అర్థం:               ఓవరుణా! నీశిక్షాపాశాలలోఉన్నఅత్యంతతీవ్రమైన (ఉత్తమం), మధ్యస్థమైన, తక్కువశిక్షలనుకూడామామీదనుంచితొలగించు, అప్పుడుమేమునీఆదిత్యవ్రతంలో (ధర్మమార్గంలో) నిలిచిననిర్దోషులుగా (పాపరహితులుగా), ఆదిత్యునికిఅర్పించబడినవారిగాజీవించగలము.

భావం:             ఈశ్లోకంభక్తునిపశ్చాత్తాపాన్ని, శరణాగతిని, మరియుధర్మమార్గంలోతిరిగినడవాలనేఆకాంక్షనువ్యక్తంచేస్తుంది, భక్తుడువరుణునిపాశాలగురించిమాట్లాడుతున్నాడుఇవిపాపాలవల్లఎదురయ్యేదైవికశిక్షలుగాభావించబడతాయి, ఆపాశాలను (శిక్షలను) అన్నిస్థాయిలలోనూవిడిపించమనిప్రార్థిస్తున్నాడు, ఆతరువాతతానువరుణునిధర్మాన్నిఅనుసరించి, పాపరహితజీవితంగడపాలనికోరుతున్నాడు.

 

1.వ  మండలము  సూక్తము 25

 

శ్లోకం 1.              యచ్చిద్ ధి తే విశోయథా|
ప్ర దేవ వరుణ వ్రతమ్మినీమసిద్యవి–ద్యవి||

 

అర్థం:      ఓ దేవా వరుణా!    మేము నిత్యం నిత్యం (ప్రతి రోజు)నీ వ్రతాన్ని (ధర్మ నియమాన్ని), నీవు విశాలకువిధించినట్టుగా,ఎదేనైనా తప్పుగా మినహాయించి ఉంటే (లంగించిఉంటే)…

 

భావం:                ఈ శ్లోకం ద్వారా భక్తుడు పశ్చాత్తాపంతో నిండిన మనస్సుతో వరుణుణ్ణి ప్రార్థిస్తున్నాడు, “మేము నీ నియమాలను మన దేశంలో ప్రతి ఒక్కరూ గౌరవించాల్సినట్టుగా ఉన్నా,మేము వాటిని అజ్ఞానవశంగా లేదా అశ్రద్ధవశంగా ఉల్లంఘించి ఉంటే, దయచేసి మన్నించుము” అనే భావం ఇందులో దాగుంది, ఈ శ్లోకంపాపక్షమాపణ (apology for sin) కోణంలో మొదలవుతుంది, దినసరి జీవితంలో మనం చేయకూడని పనులను అనుకోకుండా చేసినప్పుడుదైవం శరణు తీసుకోవడాన్ని ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది.

శ్లోకం2.               మానోవధాయహత్నవే|
జిహీళానస్యరీరధఃమాహృణానస్యమన్యవే||

 

అర్థం: (ఓవరుణా!)తప్పుచేసినామేమునీకనుగ్రహంకోరుతూశరణువేడుతున్నాము, దయచేసిమమ్మల్నిశిక్షించేందుకువధకునిగామారవద్దు, తప్పుతెలిసినతరువాతమారిపోయినమాపైనీకోపాన్నిచూపవద్దు.

భావం:             ఈశ్లోకంపూర్తిగాపశ్చాత్తాపంమరియుదైవక్షమాభిక్షతోనిండిఉంది, ఈలోకంలోమానవులుఅజ్ఞానవశంగాలేదాతప్పుగాకొన్నిపనులుచేస్తారు, అయితేవారుమారినతర్వాత, దేవుడికిశరణువెళ్ళినప్పుడుఆయనకోపాన్నిచూపకూడదనిప్రార్థిస్తున్నారు“జిహీళానస్య” అనేపదం–తప్పుచేసినతర్వాతతనతప్పుగుర్తించిమారాలనుకునేమనిషినిసూచిస్తుంది, అటువంటివ్యక్తిపైకోపంతోప్రతీకారంతీర్చకుండ, కరుణచూపించమనిఈశ్లోకంద్వారావరుణుణ్ణివేడుకుంటున్నారు.

శ్లోకం3.               విమృళీకాయతేమనః|
రథీర్అశ్వంనసందితమ్గీర్భిర్వరుణసీమహి||

 

అర్థం: ఓవరుణా!నీకోపభరితమైనమనస్సు,పరిగెత్తేరథానికితగిలినకాళ్లుగలగూడఅశ్వంలాఉన్నదనిమేముఅనుభవిస్తున్నాము, అదాన్నిమేముమాప్రార్థనలతోశాంతింపజేయాలనుకుంటున్నాము.

 

భావం: ఈశ్లోకంలోభక్తుడువరుణునికోపాన్నిఓరథంలోపరుగుతీసేగుర్రంవలెవర్ణిస్తున్నాడు–అదేంతవేగంగా, అణచివేతగాఉందో!ఆదైవికకోపాన్నిప్రశాంతపరచాలని, మృదుత్వంకలిగించాలనిప్రార్థనలద్వారాప్రయత్నిస్తున్నాడు, ఇక్కడ“విమృళీకాయతేమనః”అనేపదబంధంద్వారాభక్తునిఆకాంక్షస్పష్టంగాతెలుస్తుందినీమనస్సుమమ్మల్నిక్షమించేలామారాలిమాభక్తిగలవాక్యాలు (గీర్భిః) నీకైనకరుణనురప్పించాలనిఆశ.

శ్లోకం4.               పరాహిమేవిమన్యవఃపతన్తి|
వస్యఃఅష్టయేవయోనవసతీర్ఉప||

 

అర్థం:                   నాకోపాలు (విమన్యవః) అన్నినానుండిపోతున్నాయి,వాసస్థలానికి (శాంతినికోరుతూ) ఆస్తులుచేర్చుకోవాలనేతపనతో,పక్షులుతమగూళ్ళకుతిరిగివచ్చినట్లు, అవిశాంతికోసంతిరుగుతున్నాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంఒకమనోనిల్వమరియుశాంతిభావననుప్రతిబింబిస్తుంది, ఈశ్లోకంలోభక్తుడుఇలాచెబుతున్నాడుతనలోనికోపాలు, అసహనాలు, అపవిత్రభావనలుఅన్నితననువిడిచిపోతున్నాయి, ఇప్పుడుతనమనస్సుఒకశాంతిమయమైనవాసస్థలాన్నిఆశిస్తోంది, పక్షులురాత్రితమగూళ్ళకుతిరిగివచ్చేవిధంగా, తనలోనికోపభావాలుశాంతివైపుతిరుగుతున్నాయి, అనేపదంశ్రేయస్సు, శాంతి, ధర్మానికిసంబంధించినవిలువలపట్లఆశ;పక్షులుతమవాసస్థలాలవైపుతిరిగివచ్చేతీరుఅనేఉపమానం.

శ్లోకం5.               కదాక్షత్రశ్రియంనరమ్|
ఆవరుణంకరామహేమృళీకాయోరుచక్షసమ్||

 

అర్థం: మేముఎప్పుడు,క్షత్రశ్రేయస్సుతోకూడినదివ్యమైనప్రజ్ఞాశక్తికలిగినవరుణుణ్ణి,మృదుత్వభరితమైన, ప్రకాశవంతమైనదృష్టితోగలదేవుణ్ణి,ప్రాప్తిచేసుకోగలమో?

భావం: ఈశ్లోకంభక్తునిఆకాంక్షనుప్రతిబింబిస్తుందిఅతనువరుణుణ్ణిసాధించాలనేతపనతోఉన్నాడు, వరుణునిక్షత్రశ్రియఅంటే,పరాక్రమంతోకూడినశ్రేయస్సు,దైవీయమైనఅధికారబలాన్నిసూచిస్తుంది, అలాగేఆయనదృష్టి (ఓరుచక్షసమ్) మృదుత్వంతోకూడినదైనా, సత్యాన్నిఎప్పటికీమిస్కాకుండాచూసేశక్తివంతమైనదృష్టి, ఈశ్లోకంద్వారాభక్తుడువరుణునిదయామయమైన, ధర్మబద్ధమైనరక్షణకైవేడుకుంటున్నాడుఎప్పుడుఆయనఅనుగ్రహాన్నిపొందగలనోఅనికోరుకుంటున్నాడు.

శ్లోకం6.               తదిత్సమానంఆశాతే|
వేన‌న్తానప్రయుచ్ఛతఃధృతవ్రతాయదాశుషే||

 

అర్థం: (ఓవరుణా!)నీఅనుగ్రహాన్నికోరేభక్తులకు,అదిసమంగాప్రసరించుతుందివారువేదమార్గాననడుచుతూ, ధర్మవ్రతాన్నిధరిస్తారు,దానంచేసేధృతవ్రతులుఅవారేదాన్నిపొందగలరు.

భావం:                ఈశ్లోకంలోవరుణునిదయాభావంసమత్వంతోకూడినదనిచెబుతోంది, దేవుడువివక్షలేకుండాప్రతిభక్తునికిసమానంగాఅనుగ్రహాన్నిప్రసాదిస్తాడు, అలాగనిఎవరికైనాఅలాతానుగాఇవ్వడుధర్మానికినిబద్ధంగాఉండేవారికి,వ్రతాన్నిధరిస్తూ (శ్రద్ధతో),విశ్వాసంతోఆయననుపూజించేవారికిమాత్రమేఆఅనుగ్రహంలభిస్తుంది, “ధృతవ్రతాయదాశుషే” అంటేవ్రతాన్నిధరిస్తూ, ధర్మాన్నిపాటిస్తూ, దేవునిశ్రద్ధగాఆరాధించేభక్తునికివరుణుడుతనకృపనుఆపకుండాప్రసాదిస్తాడు.

శ్లోకం7.               వేదాయోవీనామ్పదమ్|
అన్తరిక్షేణపతతామ్వేదనావఃసముద్రియః||

 

అర్థం:               ఆయన (వరుణుడు)ఆకాశంలోపక్షిలాపయనించేవారిఅడుగులను (గమనాన్ని) కూడాతెలుసు, ఆయనసముద్రాలమీదప్రయాణించేనౌకలమార్గాలకూతెలిసినవాడు.

భావం:             ఈశ్లోకంవరుణునిసర్వజ్ఞత్వాన్ని (omniscience) చక్కగావర్ణిస్తుంది, ఆయనపరిమితులులేనివాడు, పక్షులుఆకాశంలోఎటుపోతున్నాయోఆయనకుతెలుసు, నౌకలుసముద్రంలోఎటుప్రయాణిస్తున్నాయోకూడాఆయనకుతెలుసు, అంటేభూమిమీద,ఆకాశంలో,నీటిలోఎక్కడఏదిజరుగుతున్నాఆయనకుతెలియదనేదిలేదు, ఈశ్లోకంద్వారామనకువస్తున్నసందేశం:విచారాలు, ప్రయాణాలు, మాటలుఏవీదేవునికిరహస్యమవు.

శ్లోకం8.                వేదమాసోధృతవ్రతః|
ద్వాదశప్రజావతఃవేదాయఉపజాయతే||

 

అర్థం:                   ధర్మవ్రతాన్నిపాటించేవరుణుడుపన్నెండుప్రజాసంపన్నమాసాలను (పన్నెండునెలలసమయచక్రాన్ని)తెలుసుకున్నవాడు, ఏమాసంలోఏప్రజలు (జీవులు/ఫలితాలు/ఫలదాతాకాలాలు) ఉత్పత్తిఅవుతారోకూడాఆయనేతెలుసు.

భావం: ఈశ్లోకంవరుణునికాలచక్రంపైనిగూఢమైనజ్ఞానాన్నిచాటుతుంది.అయనకుకాలగమనంపైసంపూర్ణఅవగాహనఉంది:పన్నెండునెలలు (మాసాలు)వాటిప్రభావంప్రజలజీవనంపైఏకాలంలోఏఫలితాలుకలుగుతాయోఈదివ్యమైనకాలచక్రనియంత్రణవరుణునికిఉన్నదనీ,ఆయనధర్మవ్రతాన్నిపాటించేదేవతనీఈశ్లోకంస్పష్టంచేస్తుంది, ఇదిఆధ్యాత్మికంగా, ప్రకృతిచక్రాన్నినడిపించేశక్తినిగౌరవించేవేదదృష్టినిసూచిస్తుంది.

శ్లోకం9.               వేదవాతస్యవర్తనిం|
ఉరోఃఋష్వస్యబృహతఃవేదాయేఅధ్యాసతే||

 

అర్థం:                   ఆయన (వరుణుడు)వాయువుఎలాప్రవహిస్తుందోతెలుసు,ఆవిశాలమైన, ఉన్నతమైనదిశల్లోఎవరెవరుకూర్చున్నారు (ఆదారిలోప్రయాణిస్తున్నారు) అన్నదీఆయనేతెలుసు.

 

భావం:                ఈశ్లోకంవరుణునిసర్వవ్యాపకజ్ఞానాన్నిసూచిస్తుంది, అతడువాయువువంటిసూత్ష్మమైన, కనిపించనిదిశలనుకూడాతెలుసు, వాయువుప్రవహించేమార్గాన్నిమాత్రమేకాదు,ఆదారిలోఎవరుకూర్చున్నారు, ఎలావ్యవహరిస్తున్నారుఅన్నదీతెలుసు, ఇదివ్యక్తంచేస్తుంది:వరుణునికిబాహ్యగమనాలేకాదు, అంతర్గతసంచారాలపైనాఅనుభవజ్ఞానంఉంది.వాతావరణచలనలు, జీవులచలనలు, అంతరాత్మలోజరిగేవిషయాలు–ఇవన్నీవరుణునికివిదితమే.

శ్లోకం10.             నిషసాదధృతవ్రతఃవరుణః|
పస్త్యాస్వాసామ్రాజ్యాయసుక్రతుః||

 

అర్థం:                   ధర్మవ్రతాన్నిపాటించేవరుణుడుగృహాల్లో (పస్త్యాసు = ప్రజలనివాసాల్లో)సామ్రాజ్యంతోకూడినమంచిసంకల్పంతోస్థిరంగాస్థాపించబడ్డాడు.

భావం: ఈశ్లోకంవరుణునిగౌరవనీయస్థానాన్నిమరియుఆయనధర్మాధిపత్యాన్నిచెబుతుంది:వరుణుడుధృతవ్రతుడు, అంటేధర్మానికినిబద్ధుడైనవాడు, ఆయనసమాజంలోనిప్రజలమధ్యస్థిరంగాస్థాపించబడ్డాడు, ఆయనపాలనసుక్రతు (శుభసంకల్పం) కలదిమానవహితానికిఅనుకూలమైనది, సామ్రాజ్యంఅంటేపరిపూర్ణరాజ్యాధికారంఇదివరుణునిదైవరాజ్యానికిసంకేతం, ఈశ్లోకంప్రకారం, వరుణుడునిత్యధర్మాన్నిస్థాపించేదేవత, ఆయనప్రజలనివాసాల్లోఉండేదివ్యశక్తిగాభావించబడతాడుఅంటేధర్మంఅనేదిబయటకాకమనజీవితాల్లో, మనఇంట్లోఉండాలనిసూచన.

శ్లోకం 11.            అతోవిశ్వాన్య్అద్భుతాచికిత్వాఅభిపశ్యతి|
  కృతానియాచకర్త్వా||

అర్థం:                   ఓ వరుణా!నీ శిక్షా పాశాలలో ఉన్న అత్యంత తీవ్రమైన (ఉన్నతమైన),మధ్యస్థమైన,తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న శిక్షలన్నింటినీదయచేసి మా మీద నుండి తొలగించు.అప్పుడు మేము నీ ఆదిత్య వ్రతంలో అంటే నీ ధర్మ మార్గంలోనిర్దోషులుగా (పాపరహితులుగా),ఆదిత్యునికి అర్పించబడిన పవిత్ర వ్యక్తులుగా జీవించగలుగుతాము.

 

భావం: ఈశ్లోకంభక్తునిలోతైనపశ్చాత్తాపాన్ని,దైవశరణాగతిని,మరియుధర్మమార్గంలోతిరిగినడవాలనేఆకాంక్షనుస్పష్టంగావ్యక్తపరుస్తుంది, భక్తుడువరుణుని “పాశాల” గురించిమాట్లాడుతున్నాడుఅవిపాపాలఫలితంగాదైవంనుండివచ్చేశిక్షలుగాభావించబడతాయి, ఈపాశాలుచిన్నదైనా, మధ్యస్థమైనదైనా, చాలాతీవ్రమైనదైనాఏస్థాయిలోఉన్నా, వాటినిశాంతిగాతొలగించమనిప్రార్థిస్తున్నాడు, భగవత్కృపపొందినతర్వాత,తానుఇకపైపాపరహితధర్మజీవితాన్నిగడిపేప్రయత్నంచేస్తానని,
ఆదిత్యునిఆదేశించినవిధంగాజీవించాలనికోరుతున్నాడు.

 

శ్లోకం12:                 సనోవిశ్వాహాసుక్రతుఃఆదిత్యఃసుపథాకరత్|
ప్రణఆయూంషితారిషత్||

అర్థం:               ఆసుక్రతువుగలఆదిత్యుడు (వరుణుడు),ప్రతిరోజూమాకుమంచిమార్గంచూపించు, మాఆయుష్షునుముందుకునడిపిస్తూ,జీవితంపొడవుగాసాగేటట్లుదీవించు.

భావం:             ఈశ్లోకంఒకమృదుమైనప్రార్థన, భక్తుడువరుణునిసుపథాకర్తా (మంచిమార్గాన్నిచూపించేవాడు)గాప్రార్థిస్తున్నాడు.
అంటే:వరుణుడుశ్రేయస్సుకలిగించేదారిచూపించాలి,జీవితంశుభంగాసాగేందుకుఆయుష్షుకలిగించాలి,ప్రతిరోజుఆయనకృపతోనడిపించబడేలాచూడాలి, ఇదిభగవత్మార్గదర్శకత్వంకోరేఓహృదయస్పర్శించేశ్లోకం.
ఇక్కడవరుణుడిసత్కల్పం (సుక్రతుః) ద్వారాజీవితంవెలుగుపడాలన్నదేప్రధానభావం.

శ్లోకం13.             బిభ్రత్ద్రాపింహిరణ్యయంవరుణోవస్తనిర్ణిజమ్|
పరిస్పశోనిషేదిరే||

అర్థం:                   వరుణుడుబంగారువర్ణపుదుస్తులుధరించి,స్వచ్ఛమైన, శుభ్రమైనవస్త్రముతోవిష్ణుపరిమితుల్లేనిబలాన్నికలిగిఉన్నవాడిగాప్రకాశిస్తాడు, ఆయనవద్దకుఎవ్వరూమోసంచేయలేరుఆయనస్పర్శనకుకూడాభయపడతారు.

భావం: ఈశ్లోకంవరుణునిఆభరణభరితమైనదివ్యరూపాన్నివర్ణిస్తుంది:“ద్రాపింహిరణ్యయం”  బంగారువస్త్రధారణ“వస్తనిర్ణిజమ్”  పాపరహితమైన, స్వచ్ఛమైనదేహధారణఆయనయొక్కదివ్యస్పర్శ (పరిస్పశః)అంటే, దుష్టులు, పాపులుదూరంగాపారిపోతారుఆస్పర్శమానవహృదయాలనుపరిశుద్ధంచేస్తుందిఇదివరుణునిశుభ్రత, సత్యనిష్ఠ, మరియుబలాన్నిసూచిస్తుంది.

శ్లోకం14.             నయందిప్సన్తిదిప్సవఃనద్రుహ్వాణోజనానామ్|
నదేవమ్అభిమాతయః||

అర్థం: ఈవరుణునిమీదశత్రువులుశత్రుత్వంతోదాడిచేయలేరు,మోసపూరితమైనమనుష్యులుఆయన్నిమోసంచేయలేరు,దేవునిమీదఎటువంటికుట్రలువిజయవంతంకావు.

భావం: ఈశ్లోకంలోవరుణునిఅజేయత్వంమరియుఅప్రతిహతశక్తిగురించిచెబుతోంది:“దిప్సవః“యుద్ధంచేయదలచినవారు, శత్రువులు“ద్రుహ్వాణః“మోసపూరితమైన, కుట్రచేసేవ్యక్తులు“అభిమాతయః“మానవులుచేసినవ్యూహాలు, దురాలోచనలుఈమూడుకూడావరుణునిప్రభావాన్నితగ్గించలేవుఅంటేఆయనశత్రువులకుఅందనిశక్తివంతుడుదుష్టులకుట్రలుఆయనముందుధ్వంసమవుతాయిదైవశక్తినిమానవబుద్ధిగెలవలేనిస్థాయిలోఉన్నదిగావేదంచెబుతోంది.

 

శ్లోకం15.                ఉతయోమానుషేష్వాయశశ్చక్రేఅసామ్యా|
అస్మాకమ్ఉదరేష్వా||

 

అర్థం:               ఆ వరుణుడు,మనుషుల మధ్యలోఅసామాన్యమైన కీర్తిని, మహిమను సృష్టించాడు, ఆయన చుట్టూ ఉండే ప్రజలందరిలో ఆయన గొప్పతనాన్ని గుర్తించే విధంగా,అద్వితీయమైన యశస్సును ఏర్పరిచాడు  అది మరెవరికీ సమానంగా లేదు, ఈ కీర్తి, మహిమ కేవలం వెలుపల కాక,మా హృదయాల్లోనూ, మా ఆత్మలోనూ, లోతైన అంతఃకరణంలోనూ ప్రత్యక్షంగా స్థిరంగా ఉంది, మేము అంతర్ముఖులమయ్యేప్రతీసారి,ఆ దైవిక శక్తిని మన లోపల ఆవిష్కరించగలమనే అనుభూతి కలుగుతుంది.

భావం:                ఈశ్లోకంలోవరుణునిదైవమహిమ బాహ్యప్రపంచంలోనూ, అంతఃలోకమైనమనహృదయాల్లోనూ ప్రతిఫలించుతోందనిచెబుతుంది, “యశశ్చక్రేఅసామ్యా“ఆయనసృష్టించినకీర్తిఅపూర్వమైనది, ఏదీదానికిసమంకాదు, “అస్మాకంఉదరేష్వా“ఆమహిమమనలోపలూఉంది, మనహృదయాల్లోఆయనప్రతిభాసమవుతాడు, అంటేవరుణునిమహిమవెదురుపూసినట్లుగాబయటేకాదుమనలోనూప్రవేశించిసజీవంగాఉంటుంది, ఈభావంఆత్మసాక్షాత్కారానికిదగ్గరగాఉంటుందిదైవాన్నివెలుపలేకాకుండామనలోపలకూడాచూస్తూ,అతనినిగౌరవిస్తూజీవించాలన్నదిఈశ్లోకసారాంశం.

శ్లోకం16.             పరామేయన్తిధీతయః
గావోనగవ్యూతీర్అనుఇచ్ఛన్తీర్ఉరుచక్షసమ్||

 

అర్థం:                   నాఆలోచనలు (ధీతయః)వేగంగాప్రయాణించేఆవులవలె,వాటికికట్టేదారులవెంటపరుగెడుతున్నాయి, ఈఆలోచనలుఅంతుచిక్కనివిశాలమైనదృష్టికలిగినదైవాన్నిచేరాలనేతపనతోఆయనచిత్తంలోనిలిచిపోవాలనేఆకాంక్షతోసరిహద్దుల్నిదాటివరుణునిశాంతిదాయకమైనసన్నిధినిచేరాలన్నతపనతోప్రయాణిస్తున్నాయి.

భావం:                ఈశ్లోకంలోభక్తునిఅంతరయాత్ర, దైవాన్వేషణ, మరియుఆధ్యాత్మికతపనకనిపిస్తాయి, “ధీతయః” అంటేమానసికస్థితులు, ఆలోచనలు, ప్రార్థనలు, “గావఃనగవ్యూతీర్అను” అనేఉపమానంద్వారాఆవులుగావ్యూటి (పాలించేదారులు) వెంటవెళ్లినట్లు,భక్తునిఆలోచనలుధర్మమార్గాననడుస్తున్నాయనీ, నియమాలనడకఅనుసరిస్తున్నాయనీతెలియజేస్తుంది, భక్తుడుతనఅంతఃకరణంలోనిఆలోచనలనునియమబద్ధంగాదైవికదృష్టికలిగినవరుణునిసన్నిధినిచేరాలనిఆకాంక్షిస్తున్నాడు,  “ఇచ్ఛన్తీర్ఉరుచక్షసమ్” = విశాలదృష్టికలిగినదేవునిచేరాలనేతపనతోఉన్నఆలోచనలు.

శ్లోకం17.             సంనూవోచావహైపునర్
యతోమేమధ్వ్ఆభృతమ్హోతేవక్షదసేప్రియమ్||

 

అర్థం:                   ఓవరుణా!మనమధ్యఉన్నఅన్యోన్యతను (సంబంధాన్ని) మళ్లీపునరుద్ధరించుకుందాం, ఎక్కడినుండోనాకుఅమృతమువంటిమాధుర్యభరితమైనఅనుభవంలభించిందిదానివలెమళ్లీనీఅనుగ్రహాన్నిపొందాలనికోరుకుంటున్నాను, ఇదిఅర్చకుడుయజ్ఞసమయంలోయజమానునికోరికనుతీరుస్తున్నట్టుగా,నన్నుకూడాక్షేమంగాచూసేలానీకృపనుచూపు.

భావం: ఈశ్లోకంలోభక్తుడు:గతంలోవరుణుడిఅనుగ్రహాన్నిఅనుభవించినస్మృతినిగుర్తుచేస్తున్నాడుఇప్పుడుమళ్లీఅదేఅనుభూతినికోరుతూపునఃప్రార్థనచేస్తున్నాడు“సంనూవోచావహైపునః“ – అంటే “మనసంబంధాన్నిమళ్లీమాటలద్వారాసుస్పష్టంగాచేసుకుందాం” అనేసూచన“మధ్వ్ఆభృతమ్“ – అంటే “అమృతముతోనిండినఅనుభవం” అనిభావించవచ్చు“హోతాక్షదసేప్రియమ్“ – అర్చకుడుయజ్ఞంలోయజమానునికిహవిస్సుసమర్పించినట్టుగాఈభక్తుడికివరుణుడుతనఅనుగ్రహాన్నిపునఃప్రసాదించాలనికోరతున్నాడు, ఇదిభక్తి, స్మృతి, అనురాగంమరియుదైవసంబంధంపునరుద్ధరణకుఅద్భుతమైనప్రతీక.

శ్లోకం18.             దర్శంనూవిశ్వదర్శతం
దర్శంరథమ్అధిక్షమిఏతాజుషతమేగిరః||

 

అర్థం: ఓవరుణా!నీవువిశ్వదర్శతాఅన్నివిషయాలనుచూడగలశక్తివంతుడవు, నీకుఅన్నీప్రత్యక్షంగాతెలుసు, అందువల్ల, నీదర్శనంనాకుకలగాలనికోరుతున్నాను, నీరథంభూమిపైప్రయాణిస్తూకనిపించాలనిఆశిస్తున్నాను, ఈనాప్రార్థనలనుదయచేసిస్వీకరించుఇవినీకోసమే, సత్కల్పంతోచేసినగీతాలు (గిరః).

భావం: ఈశ్లోకంభక్తునిలోతైనదైవదర్శనతపనను,వేదభక్తిద్వారాపరమాత్మనుప్రత్యక్షంగాఅనుభవించాలనేకోరికనుచక్కగాప్రతిబింబిస్తుంది, “దర్శం“దర్శించు, చూడాలనికోరిక“విశ్వదర్శతం“విశ్వాన్నిపరిశీలించే, జ్ఞానసంపన్నుడైనదేవుడు“రథమ్అధిక్షమి“భూమిమీదప్రయాణించేనీరథాన్నిచూడాలనికోరుకుంటున్నాను“ఏతాజుషతమేగిరః“నావాక్కులను, నాప్రార్థనలనుస్వీకరించుభక్తుడువరుణునిప్రత్యక్షంగాచూడాలనేకోరికతో,తనప్రార్థనలనుపరిపూర్ణభక్తితోసమర్పిస్తున్నాడు.

శ్లోకం19.             ఇమంమేవరుణశ్రుధీహవం
అద్యాచమృళయత్వామ్అవస్యుర్ఆచకే||

 

అర్థం:                   ఓవరుణా!ఈరోజునేనుచేసినఈప్రార్థనను (హవం) దయచేసివిను, ఇప్పుడేనన్నుక్షమించు, ఎందుకంటే, కష్టసమయంలోనాకురక్షకుడిగానీనేఆశ్రయించాను, నీసహాయంకోసంనేనునిన్నేఎన్నుకున్నాను.

భావం:             ఈశ్లోకంభక్తునిఆత్మసమర్పణ, దైవఆశ్రయం, మరియుక్షమాభిక్షనుతెలియజేస్తుంది, “ఇమంమేహవంశ్రుధీ“నాప్రార్థననువిను. ఇదిహృదయపూర్వకమైనపిలుపు, “అద్యాచమృళయ“నన్నుఇప్పుడేక్షమించు, ఆలస్యంచేయకు,”త్వామ్అవస్యుఃఆచకే“నేనుఆశ్రయించేదినిన్నే; నీమీదేపూర్తిగాఆధారపడుతున్నాను, ఈవాక్యాలువేదకాలభక్తునివినమ్రత, దైవంపైనమ్మకం, మరియు
పాపములనుఒప్పుకొనిశరణువెళ్తున్నఆత్మనుతెలియజేస్తాయి, ఇదితుదిప్రయాసఅయినాసత్యమార్గాననిలబడి,
దేవునిఅనుగ్రహంకోసంచివరిదాకాప్రయత్నించాలన్నసందేశం.

శ్లోకం20.            త్వంవిశ్వస్యమేధిరః
దివశ్చగ్మశ్చరాజసిసయామిప్రతిశ్రుధి||

 

అర్థం:               ఓవరుణా!నీవేఈమొత్తంసృష్టికిప్రజ్ఞాసంపన్నుడైనపాలకుడు (మేధిరః)వు, నీవేఆకాశానికీ, భూమికీరాజవుఅధిపతివుఅందుకే, ఈరోజునేనునీకుచేస్తున్నప్రార్థనను (సయామి) దయచేసివిను (ప్రతిశ్రుధి).

భావం:             ఈశ్లోకంవరుణునిసర్వాధిపత్యాన్ని, ప్రబుద్ధతనుమరియుభక్తునివినమ్రతభరితమైనపిలుపునువ్యక్తపరుస్తుంది:“విశ్వస్యమేధిరః“నీవేసర్వజ్ఞుడు, నీవేవిశ్వపాలకుడు, “దివశ్చగ్మశ్చరాజసి“నీవేభూమికీ, ఆకాశానికీరాజవు. అంటేమానవచింతనల్నికూడానియంత్రించేవాడివి, “సయామిప్రతిశ్రుధి“నేనునిన్నుప్రార్థిస్తున్నాను, దయచేసివిను, ఇదిభక్తునిదైవతత్వాన్నిఅంగీకరించడం, దానికిసంబంధించినపాలనాధికారంగుర్తించిశరణువెళ్లడం, మరియుదైవానుకూలతనుకోరడంఅనేమూడుఅంశాలనుకలిగిఉంది.

శ్లోకం21.             ఉద్ఉత్తమంముముగ్ధినః
విపాశంమధ్యమంచృతఅవాధమానిజీవసే||

 

అర్థం:                   ఓవరుణా!మామీదవేసినతీవ్రమైన (ఉత్తమం)పాశాలను (బంధనాలను) తొలగించు,మధ్యస్థమైనపాశాలనూ,చివరిగాఅత్యల్పమైనశిక్షల్నీవిడిపెట్టు, ఈవిధంగామమ్మల్నివిడిపెట్టిజీవితాన్నిసుఖముగా, ధర్మబద్ధంగాగడిపేఅవకాశంకల్పించు.

భావం: ఈశ్లోకంభక్తునిలోతైనక్షమాభిక్ష,దైవశరణాగతి,మరియువిముక్తజీవితంకోరుకునేతపననుప్రతిబింబిస్తుంది, పాశం“అంటేపాపాలవల్లఏర్పడేదైవికశిక్షలబంధనం, ఈపాశాలుమూడురకాలుగాచెప్పబడ్డాయి:ఉత్తమం  తీవ్రమైనపాపాలకుశిక్షమధ్యమం  మధ్యస్థమైనపాపాలకుశిక్షఅవాధమాని  లఘుపాపాలకుశిక్షభక్తుడుదేవునిప్రార్థిస్తున్నాడు:తనచేసినఏరకమైనపాపమైనా, దానికివ్వబోయేశిక్షలుమన్నించి,తనకుసుఖమైన, ధర్మబద్ధమైనజీవితంఇవ్వమని, ఇదిభక్తునితపన, మార్పు, దైవంపైవిశ్వాసంమరియుఆత్మదారిద్య్రాన్నిఅంగీకరించినఉదాత్తతనుచూపుతుంది.