BNS సెక్షన్ 2. నిర్వచనాలు
(1) “చట్టం” – ఒకే ఒక్క చట్టంలా కనిపించినా, ఇది అనేక చట్టాల సమాహారంగా ఉండొచ్చు.
(2) “జంతువు” – మానవుడు కాకుండా బతికే ఏదైనా ప్రాణి.
(3) “బాలబాలికలు” – 18 ఏళ్ల లోపు వయసున్న వ్యక్తులు.
(4) “నకిలీ వస్తువు” – ఒక వస్తువును అసలు మంచి వస్తువుగా కనిపించేలా మోసం చేయడం లేదా అది మోసమైన విషయం తెలిసినప్పటికీ అటువంటి వస్తువును చూపించడం, అమ్మడం, వినియోగించడం.
వివరణ 1 – నకిలీ వస్తువులు తయారు చేసినప్పుడు అసలిది పోలి ఉండాలని కచ్చితంగా అవసరం లేదు.
వివరణ 2 – ఒక వ్యక్తి మరొకరిని మోసం చేసి, అసలైనదిగా నమ్మించే ప్రయత్నం చేసినప్పుడే, ఆ వస్తువు నకిలీ అని నిరూపించాలి.
(5) “కోర్టు” – న్యాయపరమైన అధికారం కలిగిన న్యాయమూర్తి లేదా న్యాయమూర్తుల బృందం పని చేసే ప్రదేశం.
(6) “మరణం” – ఒక వ్యక్తి ప్రాణాలు కోల్పోవడం, కానీ ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో అర్ధం మారొచ్చు.
(7) “నిజాయితీ లేమి” – కచ్చితంగా ఏదైనా అక్రమ మార్గంలో లాభం పొందడం లేదా ఇతరులకు నష్టం కలిగించడం.
(8) “పత్రము” – ఏదైనా సమాచారాన్ని తెలియజేసే లేఖలు, నంబర్లు, గుర్తులు, లేదా డిజిటల్ & ఎలక్ట్రానిక్ రికార్డులు.
వివరణ 1 – ఈ రికార్డులు ఎలాంటి రూపంలో ఉన్నా, అవి కోర్టులో సాక్ష్యంగా వినియోగించబడినా, లేదా వినియోగించకపోయినా, అవి పత్రాలుగానే పరిగణించబడతాయి.
ఉదాహరణలు
(ఎ) ఒక ఒప్పందంలో షరతులను వివరించడానికి, లేదా ఆ ఒప్పందానికి సాక్ష్యంగా నిలిచే పత్రం.
(బి) బ్యాంకు జారీ చేసే చెక్కు కూడా ఒక పత్రంగానే పరిగణించబడుతుంది.
(సి) పవర్ ఆఫ్ అటార్నీ (ఒకరికి అధికారాన్ని ఇచ్చే లిఖిత పత్రం) కూడా పత్రమే.
(డి) కోర్టులో సాక్ష్యంగా చూపించే పత్రాలు, ప్లాన్లు, లేదా నకలు పత్రాలు కూడా పత్రాలుగా గణించాలి.
(ఇ) మార్గదర్శకాలు, సూచనలు, ఆదేశాలు ఇచ్చే పత్రాలు కూడా ఇందులో చేరతాయి.
వివరణ 2: వ్యాపారాల్లో లేదా ఇతర అవసరాలకు సంబంధించిన సమాచారం లేఖల ద్వారా పంపినప్పుడు, సంఖ్యలు లేదా గుర్తులతో తెలియజేసిన వివరాలు కూడా ఈ సెక్షన్లో చెప్పినట్టే పత్రాలుగా పరిగణించాలి. (వాటిని పూర్తిగా వ్రాయకపోయినా, అర్థం మార్చకుండా ఉండాలి).
ఉదాహరణ: ‘ఎ’ అనే వ్యక్తి తనకు రావాల్సిన సొమ్ము కోసం బిల్ ఆఫ్ ఎక్స్చేంజ్ పత్రంపై సంతకం చేశాడు. ఇప్పుడు, ఈ సంతకం ద్వారా ఆ బిల్లు ఆ వ్యక్తికి చెల్లించాలా? అనే సందేహం వస్తే, “ఆతనికి చెల్లించాలి” అని స్పష్టంగా రాసి ఉంటే చెల్లించాలి. లేకుంటే, పత్రంలోని పదాలు, సంతకాలు ఏ విధంగా ఉన్నాయో దాని ఆధారంగా నిర్ణయించాలి.
(9) “మోసం / వంచన” అంటే, ఉద్దేశపూర్వకంగా ఎవరినైనా మోసం చేసేలా చేసే పని.
(10) “స్త్రీ / పురుష లింగ వివరణ” – “అతడు” అనే పదం పురుషుడికీ, స్త్రీకీ, లేదా ట్రాన్స్ జెండర్ వ్యక్తులకూ వర్తించవచ్చు.
వివరణ: “ట్రాన్స్ జెండర్” అనే పదానికి అర్థం ట్రాన్స్ జెండర్ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 2019 లో చెప్పిన విధంగా ఉంటుంది.
(11) “మంచి విశ్వాసం” అంటే, ఏదైనా విషయం మంచిగా జరిగిందని నమ్మి చేసేది. ఎటువంటి మోసం లేకుండా, జాగ్రత్తగా, నిజాయితీతో చేసే పనులు “మంచి విశ్వాసం” కింద వస్తాయి.
(12) “ప్రభుత్వం” అంటే కేంద్ర ప్రభుత్వం లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు.
(13) “ఆశ్రయం ఇచ్చడం” అంటే, ఏ వ్యక్తికైనా తిండి, నీరు, ఉడుగు, డబ్బు, బట్టలు, ఆయుధాలు, రవాణా వసతులు లేదా ఏదైనా సహాయం అందించడం.
(14) “గాయం” అంటే, ఒక మనిషికి శరీరపరంగా, మానసికంగా, గౌరవపరంగా, లేదా ఆస్తిపరంగా జరిగిన హాని లేదా నష్టం.
(15) “చట్టవిరుద్ధం” అంటే, చట్టానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్నది, నేరంగా పరిగణించబడేది, లేదా చట్టం ద్వారా నిషేధించబడినది.
(16) “న్యాయమూర్తి” అంటే, అధికారికంగా నియమించబడిన న్యాయమూర్తి.
(i) క్రిమినల్ లేదా సివిల్ కేసులను విచారించి తీర్పు చెప్పడానికి నియమితులైన వ్యక్తి.
(ii) అటువంటి కేసుల విచారణకు చట్టపరమైన అధికారమున్న న్యాయసభ లేదా అధికారం.
ఉదాహరణ: ఒక న్యాయమూర్తి, తన అధికారాన్ని ఉపయోగించి ఒక వ్యక్తికి జరిమానా విధించవచ్చు లేదా జైలు శిక్ష వేయవచ్చు.
(17) “జీవితం” అంటే, ఒక మనిషి జీవించే సమయం.
(18) “స్థానిక చట్టం” అంటే, దేశంలోని ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో మాత్రమే వర్తించే చట్టం.
(19) “మనిషి” అంటే, ఏ వయస్సున్న మగవాడు లేదా ఆడవాడు.
(20) “నెల” మరియు “సంవత్సరం” అంటే, గ్రిగేరియన్ క్యాలెండర్ ప్రకారం లెక్కించే కాల వ్యవధి.
(21) “చరాస్థి” అంటే, భూమికి శాశ్వతంగా అతుక్కున్నది మినహా మిగిలిన అన్ని వస్తువులు.
(22) “సంఖ్య” – ఒకే సంఖ్యను చెప్పినప్పుడు అది బహువచనంగా కూడా పరిగణించవచ్చు, అలాగే బహువచనం చెప్పినప్పుడు ఒకే సంఖ్యకూ వర్తించవచ్చు.
(23) “ప్రతిజ్ఞ లేదా ప్రమాణం” అంటే, కోర్టులో లేదా అధికారికంగా ఇచ్చే ధృవీకరణ లేదా ప్రకటన.
(24) “నేరం” అంటే, ఈ చట్టం ప్రకారం శిక్షించదగిన పని.
(ఎ) “నేరం” అంటే ఈ చట్టం ప్రకారం శిక్షకు లోబడే పని లేదా ఏదైనా ప్రత్యేక చట్టం లేదా స్థానిక చట్టం ప్రకారం నేరంగా గుర్తించిన పని. అయితే, అధ్యాయం-III లోని “సెక్షన్ 8 లోని (4) మరియు (5), అలాగే సెక్షన్లు 9, 49, 50, 52, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 119, 120, 123, 127, 222, 230, 231, 240, 248, 250 లోని (7) మరియు (8) ఉప-సెక్షన్లు, 251, 259, 260, 261, 262, 263, అలాగే సెక్షన్ 308 లోని (6) మరియు (7) ఉప-సెక్షన్లు, సెక్షన్ 330 లోని (2) ఉప-సెక్షన్—ఇవి “నేరం” అనే పదానికి ఈ చట్టం ప్రకారం లేదా ఏదైనా ప్రత్యేక చట్టం లేదా స్థానిక చట్టం ప్రకారం శిక్షపడే తప్పుగా భావించబడతాయి, ఇది సాధారణంగా చెప్పాలంటే, పై చెప్పిన సెక్షన్లు కింద చేసే పనులు చట్టం ప్రకారం నేరంగా పరిగణించబడతాయి.
“(బి) సెక్షన్ 189 (1), సెక్షన్లు 211, 212, 238, 239, 249, 253, అలాగే సెక్షన్ 329 (1) లో ‘నేరం’ అనే పదానికి అదే అర్థం వర్తిస్తుంది. అంటే, ఈ ప్రత్యేక చట్టం లేదా స్థానిక చట్టం ప్రకారం, ఆరు నెలల జైలు శిక్ష లేదా అంతకంటే ఎక్కువ శిక్ష (జరిమానాతో లేదా జరిమానా లేకుండా) విధించగల నేరాలు అని భావించబడతాయి.”సాధారణంగా చెప్పాలంటే, పై చెప్పిన సెక్షన్ల కింద వచ్చే పనులు చట్టపరంగా నేరంగా పరిగణించబడతాయి, అలాగే కనీసం ఆరు నెలల జైలు శిక్ష లేదా అంతకంటే ఎక్కువ శిక్ష విధించగలవి.
(25) “తొలగింపు” అంటే ఒకటి కాదు, వరుసగా జరిగే చాలా తొలగింపులు కావచ్చు, లేదా ఒక్కటే అయినా తొలగింపుగా పరిగణించబడుతుంది.
(26) “వ్యక్తి” అంటే అది రిజిస్టర్ అయినా, కాకపోయినా, ఏదైనా కంపెనీ, సంఘం (అసోసియేషన్) లేదా సభ్యుల సమూహం అయినా ఈ పదానికి వర్తిస్తుంది.
(27) “ప్రజలు” అంటే ఏదైనా వర్గం, జాతి, కులానికి చెందిన వారు అయినా, వారందరిని “ప్రజలు” అని పిలుస్తారు.
(28) “ప్రభుత్వ ఉద్యోగి” అంటే కింది వివరాల ప్రకారం పిలవబడే ఏ వ్యక్తినైనా సూచిస్తుంది.
(ఎ) సైన్యం, నౌకాదళం లేదా విమాన సర్వీసుల్లో పనిచేసే ప్రతి అధికారి.
(బి) చట్టం ద్వారా అధికారప్రదానం చేయబడిన ప్రతి న్యాయమూర్తి, న్యాయపరమైన విధులను నిర్వహించే వ్యక్తి లేదా సభ్యుల సమూహం.
(సి) కోర్టులో పని చేసే అధికారులు, లిక్విడేటర్, స్వీకరించే వ్యక్తి, కమీషనర్ వంటి వారు, వారి విధుల్లో భాగంగా చట్టపరమైన పరిశోధన, దర్యాప్తు, నివేదికలు అందించడం, పత్రాలను నిర్వహించడం, ఆస్థులను పరిష్కరించడం, న్యాయపరమైన విధులను నిర్వహించడం.
(డి) కోర్టులో పంచాయితీ జరిపే సభ్యులు, న్యాయమూల్యాంకనం చేసే వ్యక్తులు, సహకరించే ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు.
(ఇ) కోర్టు లేదా చట్టబద్ధమైన ప్రభుత్వ అధికార సంస్థ ద్వారా ఏర్పాటు చేసిన మధ్యవర్తులు లేదా కోర్టు ద్వారా ప్రత్యేకించి నియమించబడిన వ్యక్తులు, కేసులపై నివేదికలు సమర్పించేవారు.
(ఎఫ్) విధి నిర్వహణలో భాగంగా, ఎవరినైనా అరెస్ట్ చేయడం లేదా నిర్బంధించడానికి అధికారమున్న వ్యక్తి.
(జి) నేరాలు జరగకుండా అడ్డుకోవడం, నేరస్తులను కోర్టుకు పంపడం, ప్రజల భద్రత, ఆరోగ్యం, రక్షణ కోసం చర్యలు తీసుకోవడం వంటి బాధ్యతలు వహించే ప్రతి ప్రభుత్వ అధికారి.
(హెచ్) ప్రభుత్వ ఆస్తుల పరిరక్షణ, సర్వేలు నిర్వహించడం, ఒప్పందాలు చేసుకోవడం, రెవెన్యూ పాలన, దర్యాప్తులు, నివేదికల సమర్పణ, ఆర్థికపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, చట్టాల దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకోవడం వంటి పనులు చేసే ప్రభుత్వ అధికారి.
(ఐ) గ్రామం, పట్టణం లేదా జిల్లాల ప్రజలకు మేలు కలిగించేలా పన్నులు విధించడం, పన్నుల విధానం రూపొందించడం, ప్రజల హక్కులను గుర్తించడం, సంబంధిత పత్రాలు నిర్వహించడం.
(జె) ఎన్నికల జాబితాను తయారు చేయడం, ప్రచురించడం, పునస్సమీక్షించడం, ఎన్నికలు నిర్వహించడం లేదా ఎన్నికల నిర్వహణలో భాగస్వామ్యం కలిగిన ప్రతి వ్యక్తి.
(కె) పై చెప్పిన వాటితో పాటు, ఈ విధుల్లో ఏదైనా భాగంగా పనిచేసే ప్రతి వ్యక్తి.
(i) ప్రజల కోసం ప్రభుత్వ తరఫున పని చేసే వారు, వారికి ప్రభుత్వం నుంచి ఫీజు, కమీషన్, జీతం లేదా పారితోషికం అందించే వ్యక్తులు.
(ii) స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థల్లో పనిచేసే ఉద్యోగులు, వీరికి ఇచ్చే వేతనాలు మొదలైనవి జనరల్ క్లాజుల చట్టం, 1897 (సెక్షన్ 3, క్లాజు 31) మరియు కంపెనీల చట్టం, 2013 (సెక్షన్ 2, క్లాజు 45) ప్రకారం నిర్వచించబడిన కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు లేదా ప్రభుత్వ సంస్థల్లో పని చేసే వ్యక్తులు.
వివరణ:
(ఎ) ఈ క్లాజులో పేర్కొన్నవారు ఏ ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు అయినా కావచ్చు, ప్రభుత్వం ద్వారా నేరుగా నియమితులై ఉండకపోయినా ఫర్వాలేదు.
(బి) ప్రభుత్వ ఉద్యోగిగా ఉన్న వ్యక్తి, తన ఉద్యోగంలో స్వాధీనం చేసుకున్న హక్కును వృత్తిపరంగా కలిగి ఉండవచ్చు. దీనిపై ఏదైనా చట్టపరమైన లోపం ఉన్నా, అతని హక్కు అలాగే కొనసాగుతుంది.
(సి) “ఎన్నిక” అంటే ఏదైనా చట్టసభలు, మునిసిపల్ బోర్డులు లేదా ఇతర ప్రభుత్వ సంస్థలకు సభ్యులను ఎన్నిక చేసే ప్రక్రియ. ఇది అప్పటికి అమల్లో ఉన్న చట్టాల ప్రకారం జరుగుతుంది.
ఉదాహరణ: మునిసిపల్ కమిషనర్ ఒక ప్రభుత్వ ఉద్యోగి.
(29) “నమ్మడానికి కారణాలు” అంటే, ఒక వ్యక్తికి ఏదైనా విషయం నిజమేనని నమ్మడానికి సరైన కారణాలు ఉండాలి.
(30) “ప్రత్యేక చట్టం” అంటే, ఒక నిర్దిష్ట విషయాన్ని అమలు చేయడానికి రూపొందించిన చట్టం.
(31) “విలువైన భద్రత” అంటే, ఒక చట్టబద్ధమైన హక్కుతో సంబంధం ఉన్న పత్రాలు, అవి బదిలీ చేయడం, పరిమితం చేయడం, రద్దు చేయడం లేదా మరో వ్యక్తికి అప్పగించడం వంటి వాటిపై చట్టపరమైన బాధ్యత ఉండే వ్యక్తి. అదేవిధంగా, హక్కుల్లేని పత్రాలను భద్రంగా చూసుకోవడం బాధ్యతగా తీసుకున్న వ్యక్తి.
ఉదాహరణ: ఒక వ్యక్తి “ఎ” అనే వాడు బిల్ ఆఫ్ ఎక్స్చేంజ్ అనే పత్రంపై వెనుకవైపు సంతకం చేశాడు. దీని ద్వారా, ఆ పత్రాన్ని మరొకరికి బదిలీ చేసే అవకాశం వస్తుంది. దాన్ని అందుకున్న వ్యక్తి, చట్టపరమైన హక్కులను పొందుతాడు. ఈ రకమైన బదిలీని “విలువైన భద్రత” అని పిలుస్తారు.
(32) “రవాణా నౌకలు: కార్గో సేవలు” మనుషులు తమ సరుకులను రవాణా చేసుకోవడానికి ఉపయోగించే నౌకలు, అలాగే మనుషులను లేదా తయారైన ఇతర వస్తువులను రవాణా చేయడానికి ఉపయోగించే సరుకు నౌకలు.
(33) “స్వచ్ఛందంగా” ఒక వ్యక్తి చేసే చర్య వల్ల ఏదైనా ప్రభావం కలుగుతుందని ముందే తెలుసుకుని లేదా ఆ ప్రభావం గురించి నమ్మకంతో పనిచేస్తే, అది స్వచ్ఛందంగా చేశాడని భావించబడుతుంది.
ఉదాహరణ: ఒక పెద్ద పట్టణంలో “ఎ” అనే వ్యక్తి రాత్రి సమయంలో తన ఇంటికి నిప్పు పెట్టి దగ్ధం చేశాడు. అతడి ఉద్దేశం దోపిడీ చేయడమే. అయితే, ఆ సంఘటన వల్ల ఒక వ్యక్తి చనిపోయాడు. ఇక్కడ “ఎ” కు ఆ వ్యక్తిని చంపాలనే ఉద్దేశం లేదు. కానీ, తన చర్య వల్ల మరణం సంభవించవచ్చని అతనికి తెలుసు. అయినా, “ఎ” తన పనిని ఆపలేదు. ఇది స్వచ్ఛందంగా చేసిన చర్య అని చెప్పబడుతుంది.
(34) “విల్లు (వీలునామా)” ఒక వ్యక్తి తన ఆస్తిని మరణానంతరం ఎవరికీ ఇచ్చాలో నిర్ణయిస్తూ చేసే రాతపూర్వక ప్రకటన లేదా ధృవీకరించిన పత్రం.
(35) “మహిళ-స్త్రీ” ఏ వయసు కలిగిన ఆడ వ్యక్తి.
(36) “దోషపూరితమైన లబ్ది” చట్టబద్ధం కాని మార్గాల్లో సంపాదించిన లాభం. అంటే, ఒక వ్యక్తి సంపాదించిన ఆస్తి చట్టబద్ధంగా పొందినదిగా అనిపించకపోవడం.
(37) “దోషపూరితమైన నష్టం” చట్టవ్యతిరేకమైన చర్యల వల్ల వచ్చిన నష్టం. అంటే, ఒక వ్యక్తి తన ఆస్తిని నష్టపోయిన పరిస్థితిలో, ఆ ఆస్తి చట్టబద్ధంగా సంపాదించినదిగా లేకపోవడం.
(38) “దోషపూరితంగా లాభం పొందడం” మరియు “దోషపూరితంగా నష్టపోవడం” ఒక వ్యక్తి దోషపూరితంగా లాభం పొందాడని తేలితే, అతడు ఆ దోషానికి బాధ్యుడిగా మారతాడు. అలాగే, చట్టవ్యతిరేకంగా సంపాదించిన ఆస్తిని తన దగ్గర ఉంచుకున్నట్టవుతుంది. మరోవైపు, ఒక వ్యక్తి దోషపూరితంగా తన ఆస్తిని కోల్పోతే, అతను ఆ ఆస్తిపై హక్కు కోల్పోయినట్టవుతుంది.
(39) పదాల అర్ధం: ఈ సంహితలో ఉపయోగించిన పదాలను లేదా భావాలను ప్రత్యేకంగా వివరించకపోయినా, ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000 (2000 యొక్క 21) మరియు భారతీయ నాగరిక శిక్షా సంహిత, 2023 లోని నిర్వచనాల ప్రకారమే అర్థం చేసుకోవాలి.
————————————————–
📺 ఈ సెక్షన్ పూర్తి వీడియో వివరణ (Telugu Digi9):
🔗 చట్టపరమైన ఆధారాలు & రిఫరెన్స్ (Official Source):
• Central Act Reference: The Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 (Ministry of Law & Justice / India Code)
• Website: https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/20062
————————————————–